Исламдағы Модернистік Реформалар Қозғалысы

Кіріспе

Исламдағы модернистік реформа қозғалыстары

Исламдағы либерализм мен прогрессивизм – исламдық түсінік пен тәжірибе туралы прогрессивті ойдың маңызды жиынтығын жасаған мұсылмандарды қамтиды. Олардың жұмысы кейде «прогрессивті ислам» (الإسلام التقدمي ALA) деп сипатталады. Омид Сафи сияқты ғалымдар «прогрессивті мұсылмандар» (постколониалдық, антиимпериалистік және модернизмді сынға алатын) мен «исламның либералды жақтастары» (модернизмді қабылдаған ескі қозғалыс) арасында ерекшелік жасайды. Либералды ислам 18-19 ғасырлардағы исламдық қайта жандану қозғалысынан туындады. Либералды және прогрессивті исламның әдістемелері дәстүрлі исламның қасиетті кітаптарын (Құран) және басқа мәтіндерді (Хадис) қайта интерпретациялауға негізделген, бұл процесс ижтихад деп аталады (төменде қараңыз). Бұл минималдыдан ең либералдыға дейін өзгеруі мүмкін, онда тек Құранның мағынасы ғана уахи деп есептеледі, ал оның сөздік формасы белгілі бір уақыт пен жағдайда ислам пайғамбары Мұхаммедтің еңбегі ретінде қарастырылады. Либералды мұсылмандар өздерін ерте үмметтің қағидаларына оралып, Құранның этикалық және плюралистік мақсатын ілгерілететін жандар деп есептейді. Реформа қозғалысы монотеизмді (таухидті) «адам қоғамының ұйымдастырушы принципі және діни білімнің, тарихтың, метафизиканың, эстетиканың және этиканың, сондай-ақ әлеуметтік, экономикалық және әлемдік тәртіптің негізі» ретінде пайдаланады. Либералды мұсылмандар демократия, гендерлік теңдік, адам құқықтары, ЛГБТ құқықтары, әйелдер құқықтары, діни плюрализм, дінаралық неке, сөз бостандығы, ой еркіндігі және дін бостандығы сияқты прогрессивті құндылықтарды қолдайды.

Ислам философиясының тарихы

Құранның таралуы мен Мұхаммедтің өміріне негізделген исламның өрлеуі Жерорта теңізі аймағындағы билік тепе-теңдігін және биліктің бастау тегі туралы түсініктерді күрт өзгертті. Ертедегі ислам философиясы дін мен ғылым арасындағы тығыз байланысты, сондай-ақ шындықты табу жолындағы ижтихад процесін баса көрсетті – мәнінде, барлық философия "саяси" сипатқа ие болды, себебі оның басқаруға нақты ықпалы болды. Бұл көзқарасқа "рационалистік" бағыттағы мутазилит философтары қарсы шықты, олар ақиқатты уахидан жоғары қойып, себепті басымдыққа ие етті және қазіргі ғалымдар оларды исламдағы алғашқы спекулятивтік теологтар деп таниды; олар халифаттан тәуелсіз әрекет ету еркіндігін іздеген секулярлық аристократия тарапынан қолдау алды. Дегенмен, кейінгі антикалық кезеңде "дәстүрлі" ашариттік теология исламда жеңіске жетті. Ашариттердің пікірінше, ақыл Құран мен сүннетке бағынуы тиіс.

Ибн Рушд

Ибн Рушд, жиі латынша Аверроэс деп аталатын, Андалусиялық ғалым. "Батыс Еуропадағы секулярлық ой-пікірдің негізін қалаушы" деп сипатталған ол, Аристотельдің еңбектеріне жасаған құнды түсіндірмелері үшін "Түсіндіруші" деген лақап атпен белгілі болды. Оның ең маңызды еңбегі – "Философтардың қайшылықтарына қарсы қайшылықтар" кітабы, онда ол әл-Газалидің "Философтардың қайшылықтары" еңбегіндегі талаптарына қарсы философияны қорғады. Оның басқа еңбектері – "Фасл әл-Мақал" және "Китаб әл-Кашф". Ибн Рушд әйелдердің теңдігі принципін қабылдайды. Оның пікірінше, олар білім алуға және әскерде қызмет етуге мүмкіндік алған жөн; ең қабілеттілері болашақта философ немесе билеуші болуы мүмкін. Ибн Рушдтің еңбектеріне негізделген латын христиан және еврей дәстүріндегі 13 ғасырдағы философиялық ағым Аверроизм деп аталады. Ибн Рушд 20 ғасырдың соңында исламдық ой-пікірді және ислам қоғамын жаңарту туралы пікірлерде символдық тұлғаға айналды. Ислам қоғамында аверроизмдік ой-пікірді жаңартуды қолдаған белгілі ғалым – Мұхаммед Әбд әл-Жабри, ол 1982 жылы "Араб ақылына сын" атты еңбегін жариялады.

Рифа әл-Тахтави

Мысырлық египтолог және қайта өрлеу дәуірінің зиялысы Рифа'а әл Тахтави (1801-1873) исламдық модернизмге ертерек бейімделгендердің бірі саналады. Исламдық модернистер ислам принциптерін еуропалық әлеуметтік теориялармен үйлестіруге тырысты. 1831 жылы Рифа'а әл Тахтави Египет инфрақұрылымын және білім беру жүйесін жаңғыртуға бағытталған жалпыұлттық күш-жігерге қатысты. Ол египеттік тыңдармандарына секулярлық билік, саяси құқықтар мен бостандық сияқты ағартушылық идеяларын таныстырды; қазіргі заманғы өркениетті қоғамның қандай болуы керек екені және оның негізінде өркениетті немесе «жақсы египеттік» дегеніміз не екені туралы ойларын; сондай-ақ қоғамдық мүдде мен жалпыға ортақ игілік туралы көзқарастарын ұсынды. Тахтавидің еңбегі 1860-1940 жылдар аралығында гүлденген египеттік қайта жаңғырудың (нахда) бастауы болды. 1826 жылы Мехмет Әли әл Тахтавиді Париждегі білім беру миссиясына жіберді. Ол бес жыл бойы оқып, 1831 жылы елге оралды. Тахтави Тілдер мектебінің директоры болып тағайындалды. Онда ол еуропалық кітаптарды араб тіліне аударумен шұғылданды. Тахтави әскери оқулықтарды, географияны және еуропалық тарихты аударуда маңызды рөл атқарды. Барлығында, әл Тахтави араб тіліне 2000-нан астам шетелдік еңбектің аударылуын қадағалады. Ол тіпті кейбір кітаптарында француз қоғамына қатысты жағымды пікірлер білдірді. Тахтави Ислам принциптерінің еуропалық модернизммен үйлесімді екенін баса көрсетті. «Алтынды іздеу немесе Парижге шолу» атты еңбегінде Тахтави азаматтықтың патриоттық жауапкершілігін талқылайды. Ол исламдық өркениеттердің болашағын көрсету үшін римдік өркениетті мысал ретінде келтіреді; бір кезде барлық римдіктер бір Цезарьдың билігінде бірікті, бірақ кейін Шығыс пен Батысқа бөлінді. Бөлінгеннен кейін екі мемлекеттің барлық соғыстары жеңіліспен аяқталып, «кемелдікке жеткеннен кейін жоқ болуға ұшырады». Тахтави Египет біртұтас болмаса, сыртқы жаулап алушылардың құрбаны болуы мүмкін екенін түсінеді. Ол азаматтардың өз елінің патриоттық міндетін қорғауының маңыздылығын атап өтті. Тахтавидің пікірінше, елді қорғаудың бір жолы – қазіргі заманғы қоғаммен бірге келетін өзгерістерді қабылдау.

Egyptian Egyptologist and renaissance intellectual Rifa'a al Tahtawi (1801 1873) is considered one of the early adapters to Islamic Modernism. Islamic Modernists attempted to integrate Islamic principles with European social theories. In 1831, Rifa'a al Tahtawi was part of the statewide effort to modernize the Egyptian infrastructure and education. They introduced his Egyptian audience to Enlightenment ideas such as secular authority and political rights and liberty; his ideas regarding how a modern civilized society ought to be and what constituted by extension a civilized or "good Egyptian"; and his ideas on public interest and public good. Tahtawi's work was the first effort in what became an Egyptian renaissance (nahda) that flourished in the years between 1860 and 1940. In 1826, Al Tahtawi was sent to Paris by Mehmet Ali. There, he studied at an educational mission for five years, returning in 1831. Tahtawi was appointed director of the School of Languages. At the school, he worked translating European books into Arabic. Tahtawi was instrumental in translating military manuals, geography, and European history. In total, al Tahtawi supervised the translation of over 2,000 foreign works into Arabic. He even made favorable comments about French society in some of his books. Tahtawi stressed that the Principles of Islam are compatible with those of European Modernity. In his piece, The Extraction of Gold or an Overview of Paris, Tahtawi discusses the patriotic responsibility of citizenship. He uses Roman civilization as an example for what could become of Islamic civilizations; at one point all Romans are united under one Caesar but split into East and West. After splitting, the two nations see "all its wars ended in defeat, and it retreated from a perfect existence to nonexistence." Tahtawi understands that if Egypt is unable to remain united, it could fall prey to outside invaders. He stresses the importance of citizens defending the patriotic duty of their country. One way to protect one's country according to Tahtawi, is to accept the changes that come with a modern society.

Әли Шәрияти

Әли Шариати Мазинани (парсы тілінде: علی شریعتی مزینانی, 23 қараша 1933 – 18 маусым 1977) – дін социологиясына ден қойған ирандық революционер және социолог. Ол социализмнің Исламмен үйлесімді екенін, тіпті бастапқыда осылай болғанын айтқан. Оның социализмді зерттеуге деген ынтасы мысырлық ойшыл Абдул Хамид Жоудат әл-Сахардың «Абу Зарр: Аллаға құлшылық ететін социалист» кітабын аударудан бастау алған сияқты. Бұл кітапта Абу Заррдің алғашқы социалист болғаны жазылған. Содан кейін Шариатидің әкесі оның ұлы Абу Заррдың принциптерін негізгі деп санайтынын мәлімдеді. Тіпті кейбір ойшылдар Шариатиді қазіргі Иранның Абу Зарры деп сипаттаған. Оның барлық ойларының арасында революциялық әрекеттің қажеттілігіне ерекше мән берген. Шариати марксизмнің Үшінші әлемді өзінің бостандығына жету үшін идеологиялық құралдармен қамтамасыз ете алмайтынына сенген. Оның бір тұжырымы – Исламның табиғатынан революциялық идеология екендігі. Сондықтан, Ислам қазіргі әлемге идеология ретінде қатысуы мүмкін. Шариатидің айтуынша, адамзат проблемаларының тарихи және бастапқы себебі жеке меншіктің пайда болуы болған. Ол қазіргі заманда машинаның пайда болуын адам өміріндегі екінші маңызды өзгеріс деп есептеді. Шын мәнінде, жеке меншік және машинаның пайда болуы, тарихтың екі қисығы ретінде қарастырылса, тарихтың екінші кезеңіне жатады. Алғашқы кезең – ұжымдық меншік. Дегенмен, Шариати діннің тарихи дамуын, сондай-ақ қазіргі философиялық және идеологиялық қозғалыстарды, олардың жеке меншік пен машинаның пайда болуына қатысты сынға алды. Социализмге қоса, ол әйелдер құқығын да қолдаған, бұл туралы «Фатима – Фатима» кітабында айтылған. Онда ол Фатима Захраны, Ислам пайғамбары Мұхаммедтің қызын, мұсылман әйелдері үшін үлгі ретінде, еркін әйел ретінде көрсеткен. Ол «өз заманы мен қоғамының тағдырына қарсы тұрып, жауапкершілікке тартылған әйелдің символы» деп сипатталған. Сонымен қатар, ол Батыс либералды демократиясын үшінші әлем елдерін тонаумен тікелей байланысты деп сынап, оның орнына міндеттеме демократиясын ұсынды. Шариатидің пікірінше, міндеттеме демократиясы – имам Әлидің үкіметі. Міндеттеме демократиясын жақсырақ түсіндіру үшін ол екі ұғымға бөледі: «сиясат» және «саясат». «Сиясат» – қоғамды өзгерту және дамыту жауапкершілігін мойнына алуды қалайтын үкіметтің философиясы, оның болмысын емес. Шындығында, «сиясат» прогрессивті және динамикалық нәрсе. «Сиясат» философиясындағы үкіметтің мақсаты – әлеуметтік негіздерді, институттарды, тіпті қоғамның барлық нормаларын, мәдениет, мораль және құштарлықтарды өзгерту. Қысқасы, «сиясат» адамдарды жасауға бағытталған. Керісінше, «саясатта» жаңару жоқ. Басқаша айтқанда, «саясат» – адамдарды жасамай, оларды қалай болса солай қабылдау. Әрине, Шариати «сиясатты» «саясаттан» артық көреді, өйткені ол прогрессивті. Ол адамды (Энсан Сази) жасауды мақсат етеді. Шын мәнінде, оның утопиясы білім, теңдік және бостандық тұжырымдарымен құрылған. Міндеттеме демократиясы Хосейния Эршадтағы лекциясынан пайда болды, бұл «Умма және имамат» деген атақты лекция болды. Оның айтуынша, имам – адамдарды саяси, әлеуметтік және экономикалық өлшемдерде ғана емес, барлық экзистенциалдық өлшемдерде басшылыққа алуды қалайтын адам. Ол имамның барлық жерде және әр уақытта тірі екеніне сенеді. Бір жағынан, имамат – метафизикалық сенім емес, революциялық басшылық философиясы. Ол имамның адамдарды өзінің қалауынша емес, Ислам идеологиясы мен нағыз құндылықтарға сүйене отырып басшылыққа алуы керек екенін айтты.

Ali Shariati Mazinani (Persian: علی شریعتی مزینانی, 23 November 1933 – 18 June 1977) was an Iranian revolutionary and sociologist who focused on the sociology of religion. He believed that Socialism was compatible with Islam and, in fact, that it was from the beginning. It seems that his eagerness to explore socialism began with the translation of the book Abu Zarr: The God Worshipping Socialist by the Egyptian thinker Abdul Hamid Jowdat al Sahar (ar:عبد الحميد جودة السحار). According to this book, Abu Dhar was the very first socialist. Then, Shariarti's father declared that his son believed that the principles of Abu Dhar are fundamental. Even some thinkers described Shariati as the modern day Abu Dhar in Iran. Of all his thoughts, there is his insistence on the necessity of revolutionary action. Shariati believed that Marxism could not provide the Third World with the ideological means for its own liberation. One of his premises was that Islam by nature is a revolutionary ideology. Therefore, Islam could relate to the modern world as an ideology. According to Shariati, the historical and original origin of human problems was the emergence of private ownership. He believed that in the modern era, the appearance of the machine was the second most fundamental change in the human condition. In fact, private ownership and the emergence of the machine, if considered one of two curves of history, belong to the second period of history. The first period is collective ownership. However, Shariati gave a critique of the historical development of religion and the modern philosophical and ideological movements and their relationship to both private ownership and the emergence of the machine. In addition to socialism, he believed in women's rights, as evidenced in his book Fatima Is Fatima, where he argued that Fatima Zahra the daughter of the Islamic prophet Muhammad is as a role model for Muslim women around the world and a woman who was free. She was described as , 'the symbol of a responsible, fighting woman when facing her time and the fate of her society.' Also, he criticised Western liberal democracy for its direct relationship to the plundering of Third World nations and instead promoted Commitment Democracy. Commitment Democracy was, according to Shariati, the government of Imam Ali. For explaining better the commitment to democracy, he at first divides between two concepts. One of them is Syasat and the other is politic. Syasat is a philosophy by the government that want to have the responsibility of changing and becoming the society, not its being and existence. In fact, Syasat is a progressive and dynamic thing. The aim of the government in the philosophy of Syasat is to change social foundations, institutions and even all the norms of society namely culture, morality and desires etc. in simple word, Syasat want to make exist the people. On contrary, there is no making in politics. In other words, politics is the following of having people not making them. Of course, Shariati prefers Syasat on politics because the former is more progressive. He considers making human (Ensan Sazi). In fact, his utopia is constructed with three concepts of Gnosis, equality and freedom. Commitment democracy appeared out of his lecture in Hoseyniyeh Ershad; a famous lecture with the name of Ummah and Imamate. According to him, an Imam is one who wants to guide humans not only in political, social and economic dimensions but also in all existential dimensions. He believes that Imam is alive everywhere and every time. On one hand, Imamate is not a metaphysical belief but a revolutionary guide philosophy. He added that Imam has to guide people not according to his desire like a dictator but to Islamic ideology and authentic values.

Ижтихад

Ижтихад (әдеби мағынасы – “белгілі бір іс-әрекетке жұмсалған физикалық немесе зихи күш”) – тәуелсіз ойлауды немесе заңгердің заңдық мәселені шешу үшін саналы күшін толыққанды қолдануын білдіретін ислам құқығының термині. Классикалық сунниттік теория бойынша, ижтихад араб тілін, теологияны, уахидан келген мәтіндерді және ислам құқық ілімінің (усул әл-фиқһ) қағидаларын білуді талап етеді. Ислам феминистері өздерінің аргументтерін ислам мен оның үйретулеріне негіздейді, жеке және қоғамдық салаларда әйелдер мен ерлердің толыққанды теңдігін қамтамасыз етуді көздейді және мұсылман емес адамдарды да пікір-таластарға қатыстыруға болады. Ислам феминизмі ислам ғалымдарымен секулярлық феминизмге қарағанда радикалдырақ деп анықталады және Құранды басты мәтін ретінде исламдық дискурсқа бекітілген. Соңғы кезде ислам феминизмінің концепциясы, қоғамның көптеген салаларынан қолдау іздейтін исламдық топтардың арқасында одан әрі дамыды. Сонымен қатар, білімді мұсылман әйелдері қоғамдағы өздерінің рөлін анықтауға ұмтылып жатыр. Ислам феминистік топтардың мысалдары: Мина Кешвар Камал құрған Ауғанстан әйелдерінің революциялық қауымдастығы, Үндістаннан шыққан Мұсылман әйелдерінің теңдікке ұмтылысы және Зайна Анвар мен Әмина Вадуд бастаған, тағы бес әйелдің қатысуымен құрылған Малайзияның «Исламдағы әйел бауырлар» тобы. 2014 жылы Селангор ислам діни кеңесі (MAIS) «Исламдағы әйел бауырлар» және діни либерализм мен плюрализмді насихаттайтын кез келген ұйым исламның үйретулерінен бұрғысынан шығатынын жариялаған фетва шығарды. Бұл жарлыққа сәйкес, либералдық және плюралистік діни ойлауды насихаттайтын жариялымдар заңсыз деп танылып, тәркіленеді, ал әлеуметтік желілер де бақыланып, шектеледі. Фетвалар Малайзияда заңды күшіне енген.

Адам құқықтары

Ортақ исламдық саяси ой мұсылмандық жеке басын қалыптастыру мен демократия және адам құқықтары сияқты құндылықтарды тарату өзара қарама-қайшы емес, керісінше, бірге қолдау көрсету керек деп санайды. Көптеген либералды мұсылмандар ислам барлық адамзатқа абсолютті теңдік принципін жақтайды және бұл оның орталық ұғымдарының бірі деп есептейді. Сондықтан, адам құқықтарының бұзылуы көптеген либералды мұсылмандар үшін үлкен алаңдаушылық тудырады. Либералды мұсылмандар мәдени тұрғыдан консервативті достарынан өзгешелігі – олардың барлық адамзат адам құқықтарының қамқорлығында екендігіне сенулерінде. Көптеген мұсылман көпшілікті құрайтын елдер халықаралық адам құқықтары туралы келісімдерге қол қойған, бірақ олардың жергілікті заң жүйелеріне тигізер әсері көбінесе күдіс тудырады. Мұсылман либералдары ислам заңдарының дәстүрлі түсіндірмелерін жиі қабылдамайды, олар "ма малакат айманұкум" және құлдыққа рұқсат береді. Олардың пікірінше, құлдық ислам принциптеріне – әділеттілік пен теңдікке қайшы келеді. Кейбіреулері құлдыққа қатысты аяттар немесе "ма малакат айманұкум" әлем өзгергендіктен қазіргі уақытта қолданылмайды десе, ал басқалары осы аяттар құлдықты заңдастыру үшін қасақана бұрмаланып, дұрыс түсіндірілмегенін айтады. 20 ғасырда Оңтүстік Азия ғалымдары Ғұлам Ахмет Первез және Әмір Әли "ма малакат айманұкум" сөзін өткен шақта түсіну керек екенін айтты. Пәкістан британдық отаршылдықтан тәуелсіздік алған кезде құлдықты қайта жаңғырту туралы шақырулар жасалғанда, Первез бұл сөздің өткен шақта қолданылуы Құранның құлдыққа толыққанды тыйым салғанын білдіреді деп дәлелдеді. Либералды мұсылмандар Құрандағы "Дінде зорлық жоқ" деген аятқа сүйене отырып, діннен бас тартқандарға өлім жазасын қолдануға қарсы тұрады.

ЛГБТ құқықтары

2013 жылдың қаңтар айында Сексуалдық және гендерлік әртүрлілік үшін мұсылман альянсы (MASGD) құрылды. Ұйым Квир мұсылман жұмыс тобының мүшелерімен, Ұлттық гейлер мен лесбияндық жұмыс тобының қолдауымен құрылды. MASGD-нің бірнеше алғашқы мүшелері бұрын Аль Фатиха қорымен, оның ішінде Фейсал Алам және Имам Даайи Абдулламен байланыста болған. Сафра жобасы әйелдерге бағытталған және Ұлыбританияда орналасқан. Ол ЛГБТҚ мұсылман әйелдеріне қатысты мәселелерді қолдайды және олар бойынша жұмыс істейді. Ол 2001 жылдың қазан айында мұсылман ЛГБТ әйелдерімен құрылды. Сафра жобасының "негізгі қағидасы – кіріктіру және әртүрлілік". Австралияда Нұр Уарсадж ЛГБТИ мұсылмандарының жақтасы болды және Австралияның Мельбурн қаласында квир мұсылмандарды қолдау тобы "Мархабаны" құрды. 2016 жылдың мамыр айында Уарсадж SBS2 телеарнасының The Feed бағдарламасында сұхбат беру кезінде өзінің гомосексуал екенін айтты және Австралиядағы алғашқы ашық гей имам екенін мәлімдеді. Канадада "Салам" Канададағы алғашқы гей мұсылман ұйымы және әлемдегі екінші ұйым ретінде құрылды. "Саламды" 1993 жылы Эль-Фарук Хаки құрды, ол 2003 жылы Салам / Әл-Фатеха халықаралық конференциясын ұйымдастырған. 2009 жылдың мамыр айында Торонтодағы Бірлік мешіті / әл Таухид Джума шеңбері (ETJC) Торонто университетінің дінтану ғылымының профессоры Лори Сильверс, мұсылман гей құқықтарын қорғаушылар Эль Фарук Хаки және Трой Джексонмен бірлесіп құрылды. Бірлік мешіті / ETJC гендерлік теңдікті және ЛГБТ+ құндылықтарын қолдайды. 2012 жылдың қараша айында Парижде гомосексуал ислам ғалымы және Францияның гомосексуал мұсылмандары тобының негізін қалаушы Людовик Мохамед Захедтің бастамасымен намаз бөлмесі ашылды. Бұл Еуропадағы алғашқы гейге бейім мешіт ретінде танылды. Франциядағы мұсылман қауымының реакциясы әр түрлі болды, ал Париждегі үлкен мешіт бұл қадамды айыптады. Мұсылман ЛГБТ медиа жұмыстарының мысалдары: 2006 жылғы Channel 4 телеарнасының "Гей мұсылмандар" деректі фильмі, Unity Productions Foundation киностудиясы, 2007 және 2015 жылдарғы "Меккедегі махаббат үшін жихад" және "Меккедегі күнәкар" деректі фильмдері (екеуі де Парвез Шарманың туындылары) және Иорданияның ЛГБТ басылымы My. Kali.

In January 2013, the Muslim Alliance for Sexual and Gender Diversity (MASGD) was launched. The organization was formed by members of the Queer Muslim Working Group, with the support of the National Gay and Lesbian Task Force. Several initial MASGD members previously had been involved with the Al Fatiha Foundation, including Faisal Alam and Imam Daayiee Abdullah. The Safra Project for women is based in the UK. It supports and works on issues relating to prejudice LGBTQ Muslim women. It was founded in October 2001 by Muslim LBT women. The Safra Project's "ethos is one of inclusiveness and diversity". In Australia, Nur Wahrsage has been an advocate for LGBTI Muslims and founded Marhaba, a support group for queer Muslims in Melbourne, Australia. In May 2016, Wahrsage revealed that he is homosexual in an interview on SBS2’s The Feed, being the first openly gay Imam in Australia. In Canada, Salaam was founded as the first gay Muslim organization in Canada and the second in the world. Salaam was found in 1993 by El Farouk Khaki, who organized the Salaam / Al Fateha International Conference in 2003. In May 2009, the Toronto Unity Mosque / el Tawhid Juma Circle (ETJC) was founded by Laury Silvers, a University of Toronto religious studies scholar, alongside Muslim gay rights activists El Farouk Khaki and Troy Jackson. Unity Mosque / ETJC is a gender equal, LGBT+ affirming. In November 2012, a prayer room was set up in Paris by gay Islamic scholar and founder of the group Homosexual Muslims of France, Ludovic Mohamed Zahed. It was described by the press as the first gay friendly mosque in Europe. The reaction from the rest of the Muslim community in France has been mixed, and the opening has been condemned by the Grand Mosque of Paris. Examples of Muslim LGBT media works are the 2006 Channel 4's documentary Gay Muslims, the film production company Unity Productions Foundation, the 2007 and 2015 documentary films A Jihad for Love and A Sinner in Mecca, both produced by Parvez Sharma, and the Jordanian LGBT publication My. Kali.

Секуляризм

Секуляризмнің анықтамасы және қолданылуы, әсіресе діннің қоғамдағы орны, мұсылман елдерінде де, мұсылман емес елдерде де әртүрлі. Мұсылман әлеміндегі секуляризм түсінігі секуляристер арасында әр түрлі болғандықтан, мұсылман зиялыларының секуляризация қысымына реакциясы да сан алуан. Бір жағынан, кейбір мұсылман зиялылары діни ықпалды қоғамдық өмірден жою қажет емес деп санайды. Екінші жағынан, кейбіреулер секуляризмді исламмен үйлесімді деп есептейді. Мысалы, секуляризмді іздеуге шақыру кейбір мұсылман ғалымдарын шариғатты сақтаудың ең тиімді жолы – зайырлы үкімет деп ойландырды; «Мемлекеттік биліктің мәжбүрлеу шаралары арқылы [шариғатты] қолдану оның діни мәнін жоққа шығарады, себебі мұсылмандар мемлекеттік заңға бағынады, ал мұсылман ретінде өздерінің діни міндеттерін еркін орындамайды» дейді Эмори университетінің заң профессоры және «Ислам және зайырлы мемлекет: шариғат болашағын келісу» кітабының авторы Абдуллахи Ахмед Ан Наим. Бұдан өзге, кейбір ғалымдар орта ғасырлардан бері мұсылман әлемінде зайырлы мемлекеттердің бар болғанын мәлімдейді.

Толу-е-Ислам

Бұл қозғалысты Мұхаммед Иқбал бастады, кейін оны Ғұлам Ахмед Первез жетекке алды. Ғұлам Ахмет Первез барлық хадистерді қабылдаған жоқ, бірақ тек "Құранға сай келетін немесе Пайғамбар мен оның сахабаларының абыройын жоймайтын" хадистерді ғана қабылдады. Ұйым Первездің үйретіктерін кітаптар, жаңғылар және жазбалар түрінде басып шығарып, таратуда. Саид Нашид былай деп жазады: "Құран – Құдайдың сөзі емес, дәл сол сияқты нан да шаруаның еңбегінің нәтижесі емес. Құдай рухты, ал шаруа – бидайды өндіреді. Бірақ нан пісіруші бидай немесе ұнды өзінің ерекше шеберлігі мен шығармашылық қабілетімен нанға айналдырады. Осылайша, Пайғамбардың міндеті – рухты түсіндіріп, оны өзінің бірегей көзқарасына сәйкес нақты сөздерге айналдыру болды."