Джеймс Паркинсон: Хирург және діттеген дерттің сипаттамасы
James Parkinson
Джеймс Паркинсон – ағылшын хирург, 1817 ж. «Дүрбіліктік салқаулық» еңбегінде Паркинсон ауруын сипаттаған алғашқы ғалым. Биографиясы, зерттеулері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джеймс Паркинсон (11 сәуір 1755 - 21 желтоқсан 1824) – ағылшын хирургы, дәріханашы, геолог, палеонтолог және саяси белсенді. Ол ең көп танымал болғаны – 1817 жылғы «Дүрбілеген паралич туралы эссе» атты еңбегі. Онда ол алғаш рет «парализді агитанс» деп сипаттады, бұл жағдай кейін Жан Мартин Шарко тарапынан Паркинсон ауруы деп аталып кетті.
English surgeon
James Parkinson (11 April 1755 – 21 December 1824) was an English surgeon, apothecary, geologist, palaeontologist and political activist. He is best known for his 1817 work An Essay on the Shaking Palsy, in which he was the first to describe "paralysis agitans", a condition that would later be renamed Parkinson's disease by Jean Martin Charcot.
Ерте өмір
Джеймс Паркинсон 1755 жылдың 11 сәуірінде Англияның Лондон қаласындағы Шордичте дүниеге келді. Ол Джон Паркинсонның ұлы, Лондонның Хокстон алаңында дәріханашы және хирург болып жұмыс істеген. 1784 жылы Паркинсон Лондон қалалық корпорациясымен хирург ретінде мақұлданды. 1783 жылдың 21 мамырында Мэри Дейлге үйленді, одан кейін олардың сегіз баласы болды; екеуі балалық жасқа жетпеді. Ол үйленгеннен кейін көп ұзамай Паркинсон әкесінің Хокстон алаңындағы 1 нөмірлі практикасын жалғастырды.
James Parkinson was born on 11 April 1755 in Shoreditch, London, England. He was the son of John Parkinson, an apothecary and surgeon practising in Hoxton Square in London, In 1784 Parkinson was approved by the City of London Corporation as a surgeon. On 21 May 1783, he married Mary Dale, with whom he subsequently had eight children; two did not survive past childhood. Soon after he was married, Parkinson succeeded his father in his practice in 1 Hoxton Square.
Саясат
Паркинсон медициналық практикасымен қатар, геология мен палеонтологияға, сондай-ақ сол кездегі саясатқа да қызығушылық танытты. Паркинсон әлсіздердің жақтасы болды және Питт үкіметінің ашық сынышысы болды. Оның мансабының басы әртүрлі әлеуметтік және революциялық қозғалыстарға қатысуымен ерекшеленді, ал кейбір тарихшылар оның француз революциясын ынталы түрде қолдағандығын айтады. Франция революциясынан кейін, Британияда саяси жағдай тұрақсыз болған кезде, ол 20-ға жуық саяси памфлеттер жариялады. Өзінің атымен және "Ескі Хьюберт" деген псевдонимімен жазған ол радикалды әлеуметтік реформалар мен барлық адамға сайлау құқығын талап етті. Паркинсон Халық палатасында халық өкілдігін және жыл сайынғы парламенттерді құруды қалады. Ол бірнеше құпия саяси қоғамдардың мүшесі болды, оның ішінде Лондондық хат алмасу қоғамы және Конституциялық ақпарат қоғамы. Сондай-ақ, ол жарылған ішекше (апендицит) туралы алғашқы жазбалардың авторы болды. Паркинсон халықтың жалпы денсаулығы мен әл-ауқатын жақсартуға мүдделі болды. Ол халықтың денсаулығы мен әл-ауқатына деген құлшынысын көрсететін бірнеше медициналық тұжырымдамалар жазды, бұл оның саяси белсенділігімен үндес болды. Ол психикалық аурулардың, сондай-ақ олардың дәрігерлері мен отбасыларының заңдық қорғалуы үшін күресті. 1812 жылы Паркинсон ұлына ағылшын тілінде апендициттің алғашқы жағдайына сипаттама берді, сондай-ақ перфорацияның өлімге себеп болғаны алғаш рет көрсетілді. Ол кез келген хирургтың стенографияны білуі керек деп есептеді, және ол өзі де осы өнерде шебер болды.
In addition to his flourishing medical practice, Parkinson had an avid interest in geology and palaeontology, as well as the politics of the day. Parkinson was a strong advocate for the underprivileged, and an outspoken critic of the Pitt government. His early career was marked by his being involved in a variety of social and revolutionary causes, and some historians think he most likely was a strong proponent for the French Revolution. He published nearly 20 political pamphlets in the post French Revolution period, while Britain was in political chaos. Writing under his own name and his pseudonym "Old Hubert", he called for radical social reforms and universal suffrage. Parkinson called for representation of the people in the House of Commons, the institution of annual parliaments. He was a member of several secret political societies, including the London Corresponding Society and the Society for Constitutional Information. He was also responsible for early writings on ruptured appendix. Parkinson was interested in improving the general health and well being of the population. He wrote several medical doctrines that revealed a zeal for the health and welfare of the people similar to that expressed in his political activism. He was a crusader for legal protection for the mentally ill, as well as their doctors and families. In 1812, Parkinson assisted his son with the first described case of appendicitis in English, and the first instance in which perforation was shown to be the cause of death. He believed that any worthwhile surgeon should know shorthand, at which he was adept.
Паркинсон ауруы
Паркинсон өзінің есімін алған аурудың белгілері бар алты адамды жүйелі түрде сипаттаған алғашқы адам болды. «Дірілдегі сал қатарсыздану туралы эссе» деген еңбегінде ол кейіннен өзінің атын алған ауруды «парализ агитанс» немесе «дірілдегі сал қатарсыздану» деп атады. Ол тыныш күйдегі діріл мен қозғалыс кезіндегі дірілді ажыратты. Жан Мартин Шарко шамамен 60 жыл өткен соң «Паркинсон ауруы» терминін қолданды. Паркинсон бұл науқастардағы дірілдің себебі мойын омыртқасының зақымдануы деп қате пікір білдірді.
Parkinson was the first person to systematically describe six individuals with symptoms of the disease that bears his name. In An Essay on the Shaking Palsy He referred to the disease that would later bear his name as paralysis agitans, or shaking palsy. He distinguished between resting tremors and the tremors with motion. Jean Martin Charcot coined the term "Parkinson's disease" some 60 years later. Parkinson erroneously suggested that the tremors in these patients were due to lesions in the cervical spinal cord.
Ғылым
Паркинсонның қызығушылығы медицинадан табиғатқа, әсіресе геология мен палеонтологияның салыстырмалы түрде жаңа салаларына ауысты. Ол 18 ғасырдың соңында қазба қалдықтарының үлгілерін және суреттерін жинауды бастады. Ол балалары мен достарын алып, қазба өсімдіктер мен жануарларды жинап, байқау үшін саяхаттарға шықты. Қазбаларды анықтау және түсіндіру туралы көбірек білуге тырысқанда, ағылшын тіліндегі жеткілікті әдебиет болмағандықтан қиындыққа тап болды, сондықтан ол осы мәселені шешу үшін қазбаларды зерттеуге арналған кіріспелік еңбегін жазуға бел буды. 1804 жылы оның "Бұрынғы әлемнің органикалық қалдықтары" атты еңбегінің бірінші томы жарық көрді. Гидеон Мантелл оны "қазбаларды танымал және ғылыми тұрғыдан баяндауға жасалған алғашқы тытыру" деп бағалады. 1808 жылы екінші том, ал 1811 жылы үшінші том жарық көрді. Паркинсон әр томды иллюстрациялады, ал оның қызы Эмма кейбір суреттерге түс қосты. Кейіннен Гидеон Мантелл осы суреттерді қайта пайдаланды. 1822 жылы Паркинсон "Ориктологияның негіздері: қазба органикалық қалдықтарды, әсіресе британдық қабаттарында табылғандарын зерттеуге кіріспе" атты қысқаша еңбегін жариялады. Паркинсон сонымен қатар Уильям Николсонның "Жаратылыстану философиясы, химия және өнер журналына" және "Геологиялық қоғамның еңбектерінің" бірінші, екінші және бесінші томдарына бірнеше мақала жазды. Ол 1822 жылы "Ориктологияның негіздері" атты бір томдық, көбірек танымал еңбек жазды. 1807 жылдың 13 қарашасында Паркинсон және басқа да беделді азаматтар Лондонның Фримасон тавернасында бас қосты. Жиынға сэр Хамфри Дэви, Артур Айкин және Джордж Беллас Гринъ сияқты көрнекті тұлғалар қатысты. Бұл Лондон геологиялық қоғамының алғашқы отырысы болды. Паркинсон Жердің геологиясы мен биосферасының жақында болған ірі апаттардың нәтижесінде қалыптасқандығына сенетін катастрофизм мектебінің өкілі болды. Ол Жаратылыс кітабындағы Нұхтың тоқсоуының мысалын келтірді және жарату мен жойылу процестері Құдайдың басшылығымен жүзеге асырылады деп сенді. Оның пікірінше, әрбір "күн" шындығында ондаған мың жылдарға созылатын ұзақ кезең болған.
Parkinson's interest gradually turned from medicine to nature, specifically the relatively new fields of geology and palaeontology. He began collecting specimens and drawings of fossils in the latter part of the 18th century. He took his children and friends on excursions to collect and observe fossil plants and animals. His attempts to learn more about fossil identification and interpretation were frustrated by a lack of available literature in English, so he took the decision to improve matters by writing his own introduction to the study of fossils. In 1804, the first volume of his Organic Remains of a Former World was published. Gideon Mantell praised it as "the first attempt to give a familiar and scientific account of fossils". A second volume was published in 1808, and a third in 1811. Parkinson illustrated each volume and his daughter Emma coloured some of the plates. The plates were later reused by Gideon Mantell. In 1822, Parkinson published the shorter "Outlines of Oryctology: an Introduction to the Study of Fossil Organic Remains, especially of those found in British Strata". Parkinson also contributed several papers to William Nicholson's "A Journal of Natural Philosophy, Chemistry and the Arts", and in the first, second, and fifth volumes of the "Geological Society's Transactions". He wrote a single volume Outlines of Oryctology in 1822, a more popular work. On 13 November 1807, Parkinson and other distinguished gentlemen met at the Freemasons' Tavern in London. The gathering included such great names as Sir Humphry Davy, Arthur Aikin, and George Bellas Greenough. This was to be the first meeting of the Geological Society of London. Parkinson belonged to a school of thought, catastrophism, that concerned itself with the belief that the Earth's geology and biosphere were shaped by recent large scale cataclysms. He cited the Noachian deluge of Genesis as an example, and he firmly believed that creation and extinction were processes guided by the hand of God. His view on Creation was that each "day" was actually a much longer period, that lasted perhaps tens of thousands of years.
Өлім және еске алу
Паркинсон 1824 жылғы 21 желтоқсанда сөйлеу қабілетін қиындатқан инсульт салдарынан қайтыс болды. Ол Лангторндағы үйлерін ұлдары мен әйеліне, ал дәріханасын ұлы Джонға мұра етіп қалдырды. Оның органикалық қалдықтар жинағы әйеліне берілді, оның көп бөлігі 1827 жылы сатылды; сату каталогы әлі күнге дейін табылған жоқ. Ол Шордичтегі Сент-Леонард шіркеуіне жерленді. Паркинсонның өмірі, ол қауым мүшесі болған Сент-Леонард шіркеуі ішіндегі тас тақташамен еске алынады; оның қабірінің нақты орны белгісіз, денесі криптада немесе шіркеу ауласында болуы мүмкін. 1 Хокстон скверіндегі көк тақта оның үйі орналасқан жерді көрсетеді. Оның құрметіне бірнеше қазбалар аталды. Оның портреті белгілі емес. Кейде оның суреті деп қате айтылатын фотосурет, сол аттас стоматологқа тиесілі; ол фотографияның пайда болуына дейін қайтыс болған. Әлемдік Паркинсон күні жыл сайын оның туған күні, 11 сәуірде тойланады. Паркинсон ауруымен қатар, Паркинсонның есімі бірнеше қазба организмдердің атауында сақталған, оның ішінде аммонит Паркинсония паркинсони, криноид Apiocrinus паркинсони, бұрқашақ Rostellaria паркинсони және Нипа паркинсони ағашы.
Parkinson died on 21 December 1824, after a stroke that interfered with his speech. He bequeathed his houses in Langthorne to his sons and wife, and his apothecary's shop to his son John. His collection of organic remains was given to his wife, and much of it was sold in 1827; a catalogue of the sale has never been found. He was buried at St. Leonard's Church, Shoreditch. Parkinson's life is commemorated with a stone tablet inside the church of St Leonard's, Shoreditch, where he was a member of the congregation; the exact site of his grave is not known and his body may lie in the crypt or in the churchyard. A blue plaque at 1 Hoxton Square marks the site of his home. Several fossils were named after him. No portrait of him is known. A photograph sometimes identified as an image of him is of a dentist of the same name; he died before the invention of photography. World Parkinson's Day is held each year on his birthday, 11 April. In addition to the eponymous disease, Parkinson is commemorated in the names of several fossil organisms, including the ammonite Parkinsonia parkinsoni, the crinoid Apiocrinus parkinsoni, the snail Rostellaria parkinsoni, and the tree Nipa parkinsoni.