Ерінді пайдаланып сырнайсыз үрлеу қалай жасалады? Ауызды ылғалдандырып, тілді иіп, ауа соққанда дыбыс пайда болады. Тіл – резонанс камерасы ретінде жұмыс істейді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жасанды сыбызғысыз сыбызғылау
Whistling without use of an artificial whistle
Жасанды сыбызғысыз сыбызғылау, әдетте еріндермен кішкентай тесік жасау арқылы жүзеге асырылады, одан кейін ылғалдандыру (еріндерді тілмен жалау немесе су тамшылату) және содан соң осы тесіктен ауаны үрлеу немесе сору арқылы. Ауа, еріндер, иілген тіл, тістер немесе саусақтар (ауыздың үстіне қойылып немесе жиырылған еріндердің арасына орналастырылып) арқылы реттеледі, бұл турбуленттілік тудырады, ал иілген тіл – шыққан дыбысты күшейту үшін резонанстық камера ретінде қызмет етеді, ол Гельмгольц резонаторының түріне ұқсайды. Еріндердің, саусақтардың, тілдің және тілшебездің әртүрлі бөліктерін қозғалту арқылы, сыбызғының түрлерін өзгертуге болады.
Whistling, without the use of an artificial whistle, is achieved by creating a small opening with one's lips, usually after applying moisture (licking one's lips or placing water upon them) and then blowing or sucking air through the space. The air is moderated by the lips, curled tongue, teeth or fingers (placed over the mouth or in various areas between pursed lips) to create turbulence, and the curled tongue acts as a resonant chamber to enhance the resulting sound by acting as a type of Helmholtz resonator. By moving the various parts of the lips, fingers, tongue, and epiglottis, one can then manipulate the types of whistles produced.
Техникалар
Пакерлік сыбызғылау – көптеген батыс музыкасында ең көп таралған түр. Әдетте, тіл ұшы төмендетіліп, көбінесе төменгі тістердің артына қойылады, ал тілдің орналасуын өзгерту арқылы дыбыс биіктігі реттеледі. Пакерді қаншалықты жиырып сыбызғылауға болатынын ескерсек, сарапшы сыбызғылаушылар әдетте пакер дәрежесінде шағын өзгерістер жасайды, себебі бұл тонның тазалығына әсер етуі мүмкін. Пакерлік сыбызғылауды тек үрлеу арқылы немесе үрлеу және соруды кезектестіру арқылы жасауға болады. "Тек үрлеу" әдісінде тұрақты дыбысқа қол жеткізіледі, бірақ тыныс алу үшін аз ғана үзіліс жасау қажет. Кезектестіру әдісінде тыныс алу кезінде тыныс алудың қиындығы немесе үзілісі болмайды, бірақ кемшілігі – көбінесе дыбыстың тұрақтылығы сақталмайды және ол ауытқиды. Көптеген тәжірибелі музыкалық тіл сыбызғылаушылар жақсы сапалы дыбысты қамтамасыз ету үшін тілдің орналасуын айтарлықтай өзгертеді. Венециялық гондолашылар сыбызғылау кезінде тілдерін ән салу сияқты қозғайтындарымен әйгілі. Тіл сыбызғылаушының жақсы мысалы – 2009 жылғы Әлемдік сыбызғылау байқауының жеңімпазы Люк Янссен. Саусақпен сыбызғылауды бақылау қиын, бірақ ол өткір дыбысқа қол жеткізеді. Бойтоның "Мефистофель" операсында басты кейіпкер оны Құдайға наразылық білдіру үшін пайдаланады. Сондай-ақ, сыбызғылауды ауаны жабық, иілген қолдар арқылы немесе сыртқы құралдар арқылы, мысалы, сыбызғы немесе тіпті шөп немесе жапырақ арқылы жасауға болады.
Pucker whistling is the most common form in much Western music. Typically, the tongue tip is lowered, often placed behind the lower teeth, and the pitch altered by varying the position of the tongue. Although varying the degree of pucker will change the pitch of a pucker whistle, expert pucker whistlers will generally only make small variations to the degree of pucker, due to its tendency to affect purity of tone. Pucker whistling can be done by either only blowing out or blowing in and out alternately. In the 'only blow out' method, a consistent tone is achieved, but a negligible pause has to be taken to breathe in. In the alternating method, there is no problem of breathlessness or interruption as breath is taken when one whistles breathing in, but a disadvantage is that many times, the consistency of tone is not maintained, and it fluctuates. Many expert musical palatal whistlers will substantially alter the position of the tongue to ensure a good quality tone. Venetian gondoliers are famous for moving the tongue while they whistle in a way that can look like singing. A good example of a palatal whistler is Luke Janssen, winner of the 2009 World Whistling Competition. Finger whistling is harder to control but achieves a piercing volume. In Boito's opera Mefistofele the title character uses it to express his defiance of the Almighty. Whistling can also be produced by blowing air through enclosed, cupped hands or through an external instrument, such as a whistle or even a blade of grass or leaf.
Жарыстар
Ең танымал сыбызғы сайыстарының бірі – Халықаралық сыбызғышылар конвенциясы (IWC). Бұл жыл сайынғы шара 1973 жылдан 2013 жылға дейін Луисбург (Солтүстік Каролина штаты) қаласында өтті. Онда ересек еркектер мен әйелдер, жасөспірім еркектер мен әйелдер, сондай-ақ балалар чемпиондары марапатталды. Көптеген сыбызғы сайыстарына қатысқан бәсекелестердің бірі – Вирджиния штатында тұратын коммуникациялар сарапашысы Кристофер Ульман. Ол IWC-де көп мәрте жеңіске жеткендіктен Халықаралық сыбызғы даңқы залына енгізілген. Ульман 1996, 1999 және 2000 жылдары IWC Grand Championship-ті үш рет жеңіп алды. 1999 жылы оған «Жылдың сыбызғымен орындаушысы» атанды. Гиннестің әлемдік рекордтар кітабына сәйкес, адам шығарған ең жоғары сыбызғы дыбысының жиілігі 10 599 Гц-ке жеткен, бұл E9 музыкалық нотасына сәйкес келеді. Бұл рекордты Джошуа Локард 2019 жылдың 1 мамырында Техас штатының Саутхлейк қаласында жасады. Ең төменгі сыбызғы дыбысы 174,6 Гц жиілігінде тіркелді, ол F3 музыкалық нотасына сай келеді. Бұл жетістікке Дженифер Дэвис (Канада) 2006 жылдың 6 қарашасында Германияның Дахау қаласында өткен Impossibility Challenger Games ойындарында қол жеткізді. Бір уақытта 853 адам сыбызғымен дыбыс шығарды. Бұл оқиға 2014 жылдың 11 сәуірінде Ұлыбританияның Майнхед қаласында өткен Көктемгі егін жинау шарасында ұйымдастырылды.
One of the most well known whistling competitions is the International Whistlers Convention (IWC). This annual event took place in Louisburg, North Carolina, from 1973 to 2013. It recognized adult males and female, teenage males and female, and child champions. One of the most prolific whistling competitors is a Virginia based communications expert, Christopher W. Ullman, who has won the IWC so many times he is listed in the International Whistling Hall of Fame. Ullman won the IWC Grand Championship three times, in 1996, 1999, and 2000. In 1999, he was given the Lillian Williams Achievement Award as Whistling Entertainer of the Year. According to Guinness World Records, the highest pitch human whistle ever recorded was measured at 10,599 Hz, which corresponds to an E9 musical note. This was done by Joshua Lockard in Southlake, Texas, on May 1, 2019. The lowest pitch whistle ever recorded was measured at 174.6 Hz, which corresponds to an F3 musical note. This was accomplished by Jennifer Davies (Canada) at the Impossibility Challenger Games in Dachau, Germany, on 6 November 2006. The most people whistling simultaneously was 853, which was organized at the Spring Harvest event at Minehead, UK, on April 11, 2014.
Байланыс ретінде
Испанияның Канар аралдарының бірі – Ла-Гомерада дәстүрлі сыбызғы тілі – сильбо-гомеро әлі де қолданылады. Бұл тілде әдетте төрт дауысты және бес қосымша дыбысты тудыратын кем дегенде тоғыз түрлі сыбызғы үні қолданылады, бұл тілдің шексіз көп сөздерді жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл тіл аралдағы адамдарға (мысалы, шопандарға) басқа байланыс құралдары болмаған кезде қашықтықтан хабарласуға мүмкіндік берді. Қазір ол мектептерде оқытылып, жас ұрпақ арасында жоғалып кетпеуіне көмектеседі. Сыбызғымен хабарласуды қолданған тағы бір топ – Мексиканың Оахака штатында тұратын мазатеко үндістері. Олардың сыбызғысы алыс қашықтыққа хабар жеткізуге көмектескен, сонымен қатар жақын жерде де әртүрлі үнмен ерекше байланыс құралы ретінде қолданылған. Сыбызғыны үйретілген жануарларды, мысалы, итті басқару үшін де пайдалануға болады. Көбінесе шопанның сыбызғысы оның орнына қолданылады. Ысқырық дыбыс бұрын-соңды жұмысшылар арасында арнайы байланыс құралы ретінде қолданылған. Мысалы, театрларда, әсіресе сахнада, флаймендер (көтерілетін механизмдерді басқаратын команда мүшелері) ұшқыш құбырды немесе декорацияны көтеру немесе түсіру үшін сыбызғының дыбысын пайдаланады. Бұл байланыс әдісі электрондық байланыс құралдары ойлап табылғанға дейін танымал болды және әлі де қолданыста, әсіресе ескі "қанапты" театрларда декорацияны орнату және алып тастау кезінде. Үңгілерде тіршілік ететін жануарлар түрлері, мысалы, мармоттар (соның ішінде дала мармоты және альпілік мармот) қауіп туралы ескерту үшін сыбызғымен хабарласады. Дала иті сияқты жануарлар да қауіп туралы хабарласу үшін сыбызғыны қолданады, олар жануарлар әлеміндегі ең күрделі байланыс жүйелерінің біріне ие. Дала иті жануардың жылдамдығын, пішінін, мөлшерін, түрін, ал адамдар үшін киім-кешегін және адамда қару бар-жоғын хабарлай алады. Мұндай байланыс әдетте күзетшінің екі аяғымен тік тұрып, қалған топ азық іздеп жүргенде, ықтимал қауіптерді бақылауымен жүзеге асырылады. Қауіпті анықтағаннан кейін күзетші дабыл береді (кейде қауіпті сипаттап), содан кейін топ өздерінің қоршауларына қайтады. Қауіптің деңгейі күзетшінің қанша уақыт сыбызғымен ескерту бергеніне қарай анықталады. Күзетші барлық топ қауіпсіз жерге жеткенше дабыл қағуын жалғастырады, содан кейін ол өз қоршауына оралады.
On La Gomera, one of Spain's Canary Islands, a traditional whistled language, Silbo Gomero, is still used. At least nine separate whistling sounds are used to produce usually four vowels and five consonants, allowing this language to convey unlimited words. The language allowed people (such as shepherds) to communicate over long distances on the island, when other communication means were not available. It is now taught in school so that it is not lost among the younger generation. Another group of whistlers were the Mazateco Indians of Oaxaca, Mexico. Their whistling aided in conveying messages over far distances but was used also in close quarters as a unique form of communication with a variety of tones. Whistling can be used to control trained animals such as dogs. A shepherd's whistle is often used instead. Whistling has long been used as a specialized communication between laborers. For example, whistling in theatre, particularly on stage, is used by flymen (members of a fly crew) to cue the lowering or raising of a batten pipe or flat. This method of communication became popular before the invention of electronic means of communication, and is still in use, primarily in older "hemp" houses during the set and strike of a show. Burrowing animals species are known to whistle to communicate threats, such as marmot species including the groundhog (woodchuck) and the alpine marmot. Whistling is used by animals such as prairie dogs to communicate threats, which have one of the most complex communication systems in the animal kingdom. Prairie dogs can communicate an animal's speed, shape, size, and species and for humans specific attire and if the human is carrying a gun. This method of communication is usually done by having a sentry stand on two feet surveying for potential threats while the rest of the pack finds food. Once a threat has been identified the sentry sounds a whistle alarm, (sometimes describing the threat) at which point the pack retreats to their burrows. The intensity of the threat is usually determined by how long the sentry whistles. The sentry continues to whistle the alarm until the entirety of the pack has gone to safety at which point the sentry returns to the burrow.
Музыка саласында
Бұйралы сыбызғылардың диапазоны шамамен бірден үш октаваға дейін ауыспайды. Агнес Вудворд дауыс түрлерімен салыстырып жіктейді: сопрано (c" c""), меццо-сопрано (a g'") және альт (e немесе d g"). Музыкалық залдар мен вадевиль сахналарында көптеген орындаушылар кәсіби сыбызғышылар (сондай-ақ сифлерлер деп те аталады) болды, олардың ең танымалдары – Ронни Рональд және Фред Лоуэри, ал неміс тілді аймақта Ильзе Вернер. Рон МакКроби жоғары деңгейдегі джаз сыбызғысын атау үшін «пукало» немесе «пукколо» терминдерін енгізді. Сыбызғы үні «Ласси», «Энди Гриффит Шоуы» және Марк Сноудың «Х-файлдар» сериалының музыкалық тақырыптарында қолданылған. Бұл мотив Бернард Херрманның «Twisted Nerve» фильміне жазған музыкасында да естіледі, кейіннен Квентин Тарантиноның «Kill Bill» фильмінде пайдаланылды. Роджер Уиттакер «Мексикалық сыбызғышы» және «Финляндиялық сыбызғышы» сияқты сыбызғымен орындалған әндері бар альбомдар шығарды.
The range of pucker whistlers varies from about one to three octaves. Agnes Woodward classifies by analogy to voice types: soprano (c" c""), mezzo (a g'") and alto (e or d g"). Many performers on the music hall and Vaudeville circuits were professional whistlers (also known as siffleurs), the most famous of whom were Ronnie Ronalde and Fred Lowery, in German speaking area Ilse Werner The term puccalo or puccolo was coined by Ron McCroby to refer to highly skilled jazz whistling. Whistling is featured in several television themes, such as Lassie, The Andy Griffith Show and Mark Snow's title theme for The X Files. It also prominently features in the score of the movie Twisted Nerve, composed by Bernard Herrmann, which was later used in Quentin Tarantino's Kill Bill. Roger Whittaker released albums with whistling tracks such as "Mexican Whistler" and "Finnish Whistler".
Көрермендер
Көбінесе спорттық жарыстарда көрермендер ысқырық шақыру арқылы қуаныш немесе наразылықтарын білдіреді. АҚШ және Канадада ысқырық шақыру қол шапалақтау сияқты қолданылады, команданың немесе ойыншының еңбегіне қолдау немесе ризашылықты көрсету үшін, мысалы, бейсболда жақсы тастағаннан кейін алаңнан шығарылған бастауыш тастаушыға. Әлемнің көп бөлігінде, әсіресе Еуропа мен Оңтүстік Америкада ысқырық шақыру оқиғаға наразылықты білдіру үшін немесе төрешінің шешімімен келіспеушілікті көрсету үшін қолданылады, бұл ысқырық шақыру айқайға ұқсас. Мұндай ысқырық шақыру көбінесе қатты әрі жағымсыз болып келеді, саусақпен ысқырық шақырылады. Концертке келген көрермендер әншінің дағдысын бағалап, ысқырық шақырады.
Whistling is often used by spectators at sporting events to express either enthusiasm or disapprobation. In the United States and Canada, whistling is used much like applause, to express approval or appreciation for the efforts of a team or a player, such as a starting pitcher in baseball who is taken out of the game after having pitched well. In much of the rest of the world, especially Europe and South America, whistling is used to express displeasure with the action or disagreement with an official's decision, like booing. This whistling is often loud and cacophonous, using finger whistling. Whistling is used by spectators attending concerts to show approval of the singer’s talent.
Равенсбрюктегі аты-жөндері тексерілген кезде
Равенсбрюк концлагеріндегі кейбір әйел тұтқындар, мысалы, голландтық Марта Фрукье Мис, ұзақ күнделікті тізімдемелер кезінде әріптес тұтқындарына көңіл көтеріп, ән мен әуен шырқады.
Some female prisoners of concentration camp Ravensbrück, such as the Dutch Martha Froukje Mees, lifted their fellow prisoners during the long daily roll calls by whistling songs and melodies.
Мәдени сенімдер
Көптеген мәдениеттерде таңертең сыбызғылау немесе сыбызғы тәрізді дыбыс шығару сәттілік, жақсылық немесе жақсы рухтарды тартуға септігін тигізеді деп саналады. Ұлыбританияда "Жеті сыбызғышы" деген сенім бар, олар жеті құпия құс немесе рухтар болып, өлімді немесе зор апатты болжайды. 19 ғасырда, көмір шахталарында жұмыс істейтін көптеген адамдар осы құбыла сыбызғының дыбысын естігеннен кейін бір күнге шахтаға түсуден бас тартқан. "Жеті сыбызғышы" Эдмунд Спенсердің "Фейри Квин" сияқты әдеби туындыларында өлімнің алғы құрметі ретінде еске алынған. Уильям Вордсворт өзінің "Though Narrow Be That Old Man's Cares" атты өлеңінде Жеті сыбызғышынан қорқу туралы айтқан. Бұл сенім Англияның Мидлендс аймағында, сондай-ақ Ланкашир, Эссекс, Кент және тіпті Солтүстік Уэльс пен Португалия сияқты жерлерде де кездеседі. Iron Maiden тобының "Seventh Son of a Seventh Son" альбомынан шыққан "The Prophecy" әні де "Жеті сыбызғышыны" апаттың алдын ала хабарлаушысы ретінде сөз етеді. Ресей және басқа славян мәдениеттерінде, сондай-ақ Румыния мен Литвада үй ішінде сыбызғылау кедейлікке алып келеді деп сендіреді ("сыбызғымен ақшаны қуу"), ал сыртта сыбызғылау қалыпты жағдай деп есептеледі. Эстония мен Латвияда үй ішінде сыбызғы соғу бақытсыздыққа әкелуі мүмкін, сондықтан үйді өртеп жіберуі мүмкін деген кең тараған пікір бар. Теңіз кемесінде сыбызғылау желдің күшін арттырады деп ойлайды. Бұл туралы Патрик О'Брайанның "Обри-Матурин" кітаптарында жиі айтылады. Театр өнерінде көптеген ырым-жырымдар бар, олардың бірі - сыбызғылауға қарсы. Көпшілік пікірге сәйкес, бұрын кеме жөндеуге дағдыланған және боцман сыбызғысына үйренген теңізшілер көбінесе сахна техниктері ретінде жұмыс істеген, көтерілуге байланысты күрделі арқан жүйелерін пайдаланған. Кездейсоқ сыбызғылау дыбысы шығу арқасында актерлер ертерек көтерілуі немесе "теңізшінің рухы" актердің үстіне декорацияны құлатуы мүмкін. Көрермендерге естілетін сахна сыртындағы сыбызғы да жаман сәттің белгісі саналады. Трансценденталды сыбызғылау (chángxiào 長嘯) – ежелгі қытайлық даосистік техника, резонанстық тыныс алу йогасы, шебер сыбызғышылар табиғаттан тыс күштерді, жабайы жануарларды және ауа райы құбылыстарын шақыра алады деп есептеледі.
In many cultures, whistling or making whistling noises in the morning is thought to attract good luck, good things, or good spirits. In the UK there is a superstitious belief in the "Seven Whistlers" which are seven mysterious birds or spirits who call out to foretell death or a great calamity. In the 19th century, large groups of coal miners were known to have refused to enter the mines for one day after hearing this spectral whistling. The Seven Whistlers have been mentioned in literature such as The Faerie Queene by Edmund Spenser, as bearing an omen of death. William Wordsworth included fear of the Seven Whistlers in his poem, "Though Narrow Be That Old Man's Cares". The superstition has been reported in the Midlands of England but also in Lancashire, Essex, Kent, and even in other places such as North Wales and Portugal. The Iron Maiden Song "The Prophecy" from their album "Seventh Son of a Seventh Son" also references the "Seven Whistlers" as a warning of doom. In Russian and other Slavic cultures, and also in Romania and Lithuania, whistling indoors is superstitiously believed to bring poverty ("whistling money away"), whereas whistling outdoors is considered normal. In Estonia and Latvia, it is widely believed that whistling indoors may bring bad luck and therefore set the house on fire. Whistling on board a sailing ship is thought to encourage the wind strength to increase. This is regularly alluded to in the Aubrey–Maturin books by Patrick O'Brian. Theater practice has plenty of superstitions: one of them is against whistling. A popular explanation is that traditionally sailors, skilled in rigging and accustomed to the boatswain's pipe, were often used as stage technicians, working with the complicated rope systems associated with flying. An errant whistle might cause a cue to come early or a "sailor's ghost" to drop a set piece on top of an actor. An offstage whistle audible to the audience in the middle of a performance might also be considered bad luck. Transcendental whistling (chángxiào 長嘯) was an ancient Chinese Daoist technique of resounding breath yoga, and skillful whistlers supposedly could summon supernatural beings, wild animals, and weather phenomena.