Кіріспе
Француз социологы Габриэль Тард (taʁd; толық аты Жан Габриэль Де Тард; 12 наурыз 1843 – 13 мамыр 1904) – француз социологы, криминологы және әлеуметтік психологы. Ол социологияны жеке адамдар арасындағы ұсақ психологиялық өзара әрекеттесулерге негізделген деп есептеді (дайын-дайын химия ғылымы сияқты), ал негізгі күштер – еліктеу және жаңару.
Gabriel Tarde (taʁd; in full Jean Gabriel De Tarde; 12 March 1843 – 13 May 1904) was a French sociologist, criminologist and social psychologist who conceived sociology as based on small psychological interactions among individuals (much as if it were chemistry), the fundamental forces being imitation and innovation.
Өмір
Тарде Дордонь провинциясының Сарлат қаласында туып өскен. Тулуза мен Парижде құқық білімін оқыды. 1869 жылдан 1894 жылға дейін провинцияда судья және тергеу судьясы болып жұмыс істеді. 1880-ші жылдары жаңа құрылған қылмыстық антропология өкілдерімен, ең әйгілісі итальяндық Энрико Ферри мен Чезаре Ломброзо, сондай-ақ француз психиатры Александр Лакассаньмен хат алмасты. Лакассаньмен бірге Тарде криминологиядағы "француз мектебінің" бас өкілі атанды. 1900 жылы Франция колледжінде заманауи философия профессоры болып тағайындалды. Осы ретте ол Дюркгеймнің социологиясының ең белгілі заманауи сыншысы болды.
Жұмыс
Тард бастаған тұжырымдамалардың арасында топтық сана (Густав Ле Бон қабылдап, дамытты, кейде «түйеқұйрық» мінез-құлық немесе көпшілік психология деп аталатын құбылысты түсіндіру үшін пайдаланды) және экономикалық психология болды, онда ол қазіргі заманғы көптеген дамуларды болжады. Тарде Эмиль Дюркгеймнің еңбегін әдістемелік және теориялық тұрғыдан қатты сынға алды, мысалы, 1903 жылғы Тард-Дюркгейм дебатында. Дегенмен, Тардтың ойлары «метафизика» деп ұсынылып, Дюркгейм мен оның ізбасарлары тарапынан тез жоққа шығарылды, олар әлеуметтанудың «ғылымын» құрды. Тек АҚШ ғалымдары, соның ішінде Чикаго мектебі, оның теорияларын қабылдағаннан кейін ғана олар кеңінен танымал болды.
Криминология
Тарде мемлекеттік қызметте әділет судьясы болып жұмыс істеген кезде криминологияға және қылмыстық мінез-құлықтың психологиялық негіздеріне қызығушылық танытты. Ол Чезаре Ломброзо жасаған атавистік қылмыскер тұжырымын сынады. Тардтың криминологиялық зерттеулері оның кейінгі әлеуметтануының негізі болды. Тарде сонымен қатар қылмыскердің қылмыс орнына қайта оралып, сол қылмысты қайталауға бейім екенін айтты, оны қайталауға мәжбүрлеудің жалпы процесінің бір бөлігі деп қарады.
Еліктеу
Тард саналы және санасыз еліктеуді маңызды адамдар аралық қасиет деп қарастырды, сондай-ақ ұлдардың әкелерін еліктеуін престижге негізделген бастапқы жағдай ретінде бағалады. Тард қоғамдағы шығармашылықтың үлгісінің маңыздылығын айта келе, "гений – өзінің ізбасарларын жарату қабілеті" екенін жеткізді.
Ғылыми фантастика
Тарде сондай-ақ "Жер асты адамы" (Fragment d'histoire future, 1896) атты ғылыми-фантастикалық роман жазды. Сюжеті жаңа мұз дәуірінен қираған Жер туралы пост-апокалиптикалық әңгіме. Адамзат жер астында жаңа өркениетті қайта құруға мәжбүр. Олар өздерінің үлгілі қоғамын музыка мен өнер негізінде салмаққа бейімделді.