Адриан Виллаерт: Фламанд композиторы және Венеция мектебінің негізін қалаушысы

Кіріспе

Фламанд композиторы (шамамен 1490–1562)

Адриан Вилларт (шамамен 1490 – 7 желтоқсан 1562) – Жаңа Ренессанс кезеңінің фламанд композиторы. Негізінен Италияда қызмет еткен ол Венеция мектебінің негізін қалады. Италияға көшіп келген және полифониялық франко-фламанд стилін осы елге әкелген солтүстік композиторлар буынының ең көрнекті өкілдерінің бірі болды.

Өмір

Ол Розелареге жақын Румбекеде дүниеге келген. Оның шәкірті, 16 ғасырдың танымал музыка теоретигі Джозеффо Зарлиноның айтуынша, Вилларт алдымен Парижге заңгерлік мамандықты оқуға барған, бірақ оның орнына музыканы оқып шығуды шешті. Парижде ол француз корольдік шіркеуінің басты композиторы және Жоскин де Пренің стильдік жақтасы Жан Мутонмен танысып, онымен бірге оқыды. 1515 жыл шамасында Вилларт алғаш рет Римге барды. Жас композитордың музыкалық қабілетін көрсететін оқиға сақталған: Вилларт пап шіркеуінің хоры өзінің композициясының бірін, әсіресе алты дауысты мотет Verbum bonum et suave орындайтынын көріп таң қалды, тіпті оның Жоскин жазған шығарма деп ойлағанын білгенде одан да таң қалды. Ол әншілерге қателіктерін айтып, шын мәнінде өзінің шығарма екенін түсіндіргенде, олар оны қайтадан орындаудан бас тартты. Шындығында, Вилларттың ертедегі стилі Жоскиннің стиліне өте ұқсас, тегіс полифония, үйлесімді дауыстар және жиі еліктеу немесе қатаң канон қолдану. Рас, ертедегі Вилларт Жоскинге осыншалықты құрметпен қарағандықтан, ол атақты Жоскин мотетінің (Vultum tuum deprecabuntur) бір бөлігіне негізделген, екі еркін дауысы бар қос канонмен жазылған Missa Mente Tota атты месса жазды. 1515 жылдың шілдесінде Вилларт Феррара кардиналы Ипполито I д’Эсте қызметіне кірді. Вилларт, әрине, Ипполитоның 1517 жылдан 1519 жылға дейін тұрған Венгрияны қоса алғанда, түрлі жерлерге саяхаттарына бірге ілесіп жүрді. 1520 жылы Ипполито қайтыс болғаннан кейін Вилларт Феррара герцогы Альфонсо I қызметіне кірді. 1522 жылы Вилларт герцог Альфонсоның сарайлық шіркеуінде қызмет етті; ол 1525 жылға дейін сол жерде болды, содан кейін ол Ипполито II д’Эсте қызметінде болғаны туралы жазбалар сақталған. Вилларттың ең маңызды тағайындалуы 1527 жылы Венециядағы Сан-Марко шіркеуінің капелла шебері (maestro di cappella) болып тағайындалуы болды. Венеция дожы Андреа Грити Вилларттың Сан-Марко шіркеуінде капелла шебері лауазымына тағайындалуына үлкен көмек қосты. 1527 жылы тағайындалғаннан бастап 1562 жылы қайтыс болғанға дейін Вилларт осы лауазымда қалды. Олмен оқу үшін Еуропаның түкпір-түкпірінен композиторлар келді, ал ол ән айту және композициялаудағы талаптарын жоғары қойды. Феррара герцогтарымен жұмыс істеген кезінде ол Еуропаның басқа жерлерінде көптеген байланыстар мен ықпалды достар тапты, соның ішінде Миландағы Сфорца отбасы; оның беделінің таралуына және нәтижесінде шетелден музыканттардың Солтүстік Италияға келуіне осының көмектескені сөзсіз. Феррара сот құжаттарында Вилларт "Адриано Канторе" деп аталған. Сан-Марко шіркеуінің директоры ретінде қасиетті музыка шығарумен қатар, ол көптеген мадригалдар жазды, бұл секулярлық форма; ол бірінші дәрежелі фламанд мадригал композиторы саналады.

He was born at Rumbeke near Roeselare According to his student, the renowned 16th century music theorist Gioseffo Zarlino, Willaert went to Paris first to study law, but instead decided to study music. In Paris he met Jean Mouton, the principal composer of the French royal chapel and stylistic compatriot of Josquin des Prez, and studied with him. Sometime around 1515 Willaert first went to Rome. An anecdote survives that indicates the musical ability of the young composer: Willaert was surprised to discover the choir of the papal chapel singing one of his own compositions, most likely the six part motet Verbum bonum et suave, and even more surprised to learn that they thought it had been written by the much more famous composer Josquin. When he informed the singers of their error – that he was in fact the composer – they refused to sing it again. Indeed, Willaert's early style is very similar to that of Josquin, with smooth polyphony, balanced voices and frequent use of imitation or strict canon. Indeed, the early Willaert admired Josquin so much that he wrote a mass, Missa Mente Tota, in double canon throughout with two free voices, based upon a movement of a famous Josquin motet (Vultum tuum deprecabuntur). In July 1515, Willaert entered the service of Cardinal Ippolito I d'Este of Ferrara. Willaert likely accompanied Ippolito on his travels to various places, including Hungary, where Ippolito resided from 1517 to 1519. Following Ippolito's death in 1520, Willaert entered the service of Duke Alfonso I of Ferrara. In 1522 Willaert had a post at the court chapel of Duke Alfonso; he remained there until 1525, at which time records show he was in the employ of Ippolito II d'Este. Willaert's most significant appointment came with his selection in 1527 as maestro di cappella of St. Mark's at Venice. The Venetian Doge Andrea Gritti had a rather large hand in Willaert's appointment to the position of maestro di cappella at St. Mark's. From his appointment in 1527 until his death in 1562, Willaert retained the post at St. Mark's. Composers came from all over Europe to study with him , and his standards were high both for singing and composition. During his previous employment with the dukes of Ferrara, he had acquired numerous contacts and influential friends elsewhere in Europe, including the Sforza family in Milan ; doubtless this assisted in the spread of his reputation, and the consequent importation of musicians from foreign countries into northern Italy. In Ferrarese court documents, Willaert is referred to as "Adriano Cantore". In addition to his output of sacred music as the director of St. Mark's, he wrote numerous madrigals, a secular form; he is considered a Flemish madrigal composer of the first rank.

Музыкалық стиль және әсері

Виллерт – Ренессанс дәуірінің ең жан-жақты композиторларының бірі, ол музыканы барлық қолданыстағы стильдер мен формаларда жазды. Жеке басының күшімен және Санкт-Марк шіркеуіндегі капелла шебері ретіндегі орталық орнымен, ол Жоскеннің қайтысы мен Палестрина заманы арасында Еуропадағы ең беделді музыкантқа айналды. Виллерттің кейбір мотеттері мен француз шансондары Quarto sopra doi (қос канондық әндер) түрінде 1520 жылы Венецияда жарияланды. Виллерт діни музыкадағы даңқының көп бөлігін мотеттеріне қарыздар. Джозеффо Зарлиноның 16 ғасырдың соңында жазған пікірінше, Виллерт антифоналдық стилді ойлап тапқан, одан Венеция мектебінің полихоральдық стилі пайда болды. Санкт-Марк шіркеуінің басты алтарының екі жағында, әрқайсысы органмен жабдықталған екі хор галереясы болғандықтан, Виллерт хор ұжымын екі бөлікке бөлді, оларды антифоналдық немесе бір уақытта қолданды. Де Роре, Зарлино, Андреа Габриели, Донато және Кроче – Виллерттің ізбасарлары, барлығы осы стильді дамытты. Виллерт Санкт-Маркте жұмыс істеген кезінде қалыптасқан жазу дәстүрін 17 ғасырда сол жерде жұмыс істеген басқа композиторлар да жалғастырды. Одан кейін ол екі хорға арналған псалмдар мен басқа да шығармалар жазды және орындады. Бұл жаңалық бірден сәттілікке ие болды және жаңа әдістің дамуына күшті әсер етті. Венецияда Виллерт құрған көп хорлы композициялық стиль басым болды. 1550 жылы ол "Salmi spezzati" жинағын жариялады, ол псалмдардың антифоналдық үлгілерінен тұратын, Венеция мектебінің алғашқы полихоральдық туындысы болды. Виллерттің діни жанрдағы еңбектері фламандтық техниканы Венеция стилінің маңызды бөлігі ретінде берік орнатты. Соңғы зерттеулер Виллерттің антифоналдық немесе полихоральдық әдісті алғаш қолданбағанын көрсетті – Доминик Фино оны Виллерттен бұрын қолданған, ал Иоганнес Мартини тіпті 15 ғасырдың соңында қолданған. Алайда Виллерттің полихоральдық үлгілері алғаш рет танымал болды және кеңінен еліктелді. Виллерт өзінің замандастарымен бірге канцонаны (полифониялық халық әнінің бір түрі) және ричеркарды дамытты, олар қазіргі заманғы аспаптық формалардың алға басушылары болды. Виллерт сонымен қатар Верделоттың дауыс пен лютняға арналған 22 төрт бөлімді мадригалын да аранжировкалады. Төрт бөлімді вокалдық шығармасында "Quid non ebrietas?" (кейбір дереккөздерде "Хроматикалық дуэт" деп аталады) Виллерт дауыстардың бірінде 5-тік шеңбердің айналасында musica ficta-ны қолданады, нәтижесінде аяқталу октавасымен бірге күшейтілген 7-ші нота пайда болады, бұл хроматикалық энармониямен ерекше тәжірибе. Виллерт мадригал жанрында хроматизмді кеңінен қолданған алғашқы композиторлардың бірі болды. Алдағы уақытта оның "Mentre che'l cor" мадригалында ерте сөз суретінің бейнесі көрінеді. Виллерт канон сияқты ескі композициялық әдістерді ұнатқандықтан, көбінесе мелодияны өзінің шығармаларының тенорында орналастырып, оны cantus firmus ретінде қарастырды. Виллерт Де Роренің көмегімен мадригал композициясында бес дауыстық үлгіні стандарттады. Виллерт сондай-ақ мәтіннің эмоционалдық сипаттамаларын және маңызды сөздердің мағыналарын мүмкіндігінше анық және айқын бейнелеу стилін дамытты, ол мадригал дәуірінің соңына дейін сақталды. Виллерт композитор ретінде ғана емес, педагог ретінде де ерекше көзге түсті. Оның шәкірттерінің арасында Киприано де Роре, Санкт-Марктегі оның ізбасары, Констанцо Порта, Ферраралық Франческо Виола, Джозеффо Зарлино және Андреа Габриели болды. Виллерттен стильдік жағынан туындаған тағы бір композитор – Лассус болды. Лассустан басқа, бұл композиторлар барокко дәуірінің басталуына әсер еткен стильдік өзгерістерге үлкен ықпал еткен Венеция мектебінің ядросын құрады. Виллерттің Венециядағы шәкірттерінің ішіндегі ең белгілісі – оның сораттысы, солтүстік азаматы Сиприано де Роре болды. Венеция мектебі 16 ғасырдың соңына дейін және 17 ғасырға дейін дамыды, оған Габриелилер және басқалар жетекшілік етті. Виллерт жас Палестринаға да әсер еткен болуы мүмкін. Виллерт көптеген шығармалар қалдырды – 8 (немесе мүмкін 10) масса, 50-ден астам гимн мен псалм, 150-ден астам мотет, 60-қа жуық француз шансоны, 70-тен астам итальяндық мадригал және 17 аспаптық туынды (ричеркарлар).

Willaert was one of the most versatile composers of the Renaissance, writing music in almost every extant style and form. In force of personality, and with his central position as maestro di cappella at St. Mark's, he became the most influential musician in Europe between the death of Josquin and the time of Palestrina. Some of Willaert's motets and chanzoni franciose a quarto sopra doi (double canonic chansons) had been published as early as 1520 in Venice. Willaert owes much of his fame in sacred music to his motets. According to Gioseffo Zarlino, writing later in the 16th century, Willaert was the inventor of the antiphonal style from which the polychoral style of the Venetian school evolved. As there were two choir lofts – one to each side of the main altar of St. Mark's, both provided with an organ —, Willaert divided the choral body into two sections, using them either antiphonally or simultaneously. De Rore, Zarlino, Andrea Gabrieli, Donato, and Croce, Willaert's successors, all cultivated this style. The tradition of writing that Willaert established during his time at St. Mark's was continued by other composers working there throughout the 17th century. He then composed and performed psalms and other works for two alternating choirs. This innovation met with instantaneous success and strongly influenced the development of the new method. In Venice, a compositional style, established by Willaert, for multiple choirs dominated. In 1550 he published Salmi spezzati, antiphonal settings of the psalms, the first polychoral work of the Venetian school. Willaert's work in the religious genre established Flemish techniques firmly as an important part of the Venetian Style. While more recent research has shown that Willaert was not the first to use this antiphonal, or polychoral method — Dominique Phinot had employed it before Willaert, and Johannes Martini even used it in the late 15th century – Willaert's polychoral settings were the first to become famous and widely imitated. With his contemporaries, Willaert developed the canzone (a form of polyphonic secular song) and ricercare, which were forerunners of modern instrumental forms. Willaert also arranged 22 four part madrigals for voice and lute written by Verdelot. In an early 4 part vocal work, Quid non ebrietas? (In some sources called the Chromatic Duo) Willaert uses musica ficta around the circle of 5ths in one of the voices resulting in an augmented 7th in unison with the ending octave, an outstanding experiment with chromatic enharmonicism. Willaert was among the first to extensively use chromaticism in the madrigal. Looking forward, we are given an image of early word painting in his madrigal Mentre che'l cor. Willaert, who was fond of the older compositional techniques such as the canon, often placed the melody in the tenor of his compositions, treating it as a cantus firmus. Willaert, with the help of De Rore, standardized a five voice setting in madrigal composition. Willaert also pioneered a style that continued until the end of the madrigal period of reflecting the emotional qualities of the text and the meanings of important words as sharply and clearly as possible. Willaert was no less distinguished as a teacher than as a composer. Among his disciples were Cipriano de Rore, his successor at St. Mark's; Costanzo Porta; the Ferrarese Francesco Viola; Gioseffo Zarlino; and Andrea Gabrieli. Another composer stylistically descended from Willaert was Lassus. These composers, except for Lassus, formed the core of what came to be known as the Venetian school, which was decisively influential on the stylistic change that marked the beginning of the Baroque era. Among Willaert's pupils in Venice, one of the most prominent was his fellow northerner Cipriano de Rore. The Venetian School flourished for the rest of the 16th century, and into the 17th, led by the Gabrielis and others. Willaert also probably influenced a young Palestrina. Willaert left a large number of compositions – 8 (or possibly 10) masses, over 50 hymns and psalms, over 150 motets, about 60 French chansons, over 70 Italian madrigals and 17 instrumental (ricercares).