Кіріспе

1967 жылғы ядролық қару туралы шарт

Латын Америкасы мен Кариб бассейнінде ядролық қаруды тыйым салу туралы шарт (әдетте Тлателолько шарты деп аталады) – Латын Америкасы мен Кариб бассейнін ядролық қарудан босатуды белгілейтін халықаралық шарт. Оны Мексика президенті Адольфо Лопес Матеос ұсынды және мексикалық дипломаттар Альфонсо Гарсия Роблес, Исмаэль Морено Пино және Хорхе Кастаньеда Куба зымыран дағдарысына (1962 жыл) жауап ретінде ілгерілетуге атсалысты. Ядролық қаруды төмендетуге жасаған еңбегі үшін Гарсия Роблес 1982 жылы Нобель бейбітшілік сыйлығымен марапатталды. Мәтінді дайындау Латын Америкасын ядролық қарудан босату жөніндегі дайындық комиссиясына (COPREDAL) тапсырылды, ол штаб-пәтерін Мехико қаласында орнатып, төрт толық мәжіліс өткізді. Шартқа қол қойған елдер 1967 жылдың 12 ақпанында қол қойды және 1969 жылдың 25 сәуірінде күшіне енді. Аталған шарттың орындалуын қадағалауға жауапты ұйым – OPANAL (Латын Америкасы мен Кариб бассейнінде ядролық қаруды тыйым салу ұйымы). 1967 жылы қол қойылған бұл шарт әлемдегі халық қоныстанған алғашқы шарт болып табылады, ол Рио-Грандеден Тьерра-дель-Фуэгоға дейін созылған ядролық қарудан босатылған аймақты құрды.

Қаулылар

Келісімге сәйкес, қатысушы мемлекеттер "кез келген ядролық қаруды кез келген тәсілмен сынау, қолдану, жасау, өндіру немесе иеленуді" және "кез келген ядролық қаруды қабылдау, сақтау, орнату, орналастыру және кез келген түрінде иеленуді" тыйым салуға және болдырмауға келіседі. Келісімге қатысушы мемлекеттерге Халықаралық атом энергиясы агенттігімен жан-жақты сақшылық туралы келісімдер жасасу талап етіледі және күдік туған жағдайда мемлекеттерге арнайы тексерулер сұрауға мүмкіндік беретін механизм қарастырылған. Ол, аймақтағы барлық мемлекеттер осы келісімдерді күшіне енгізген кезде ресми түрде күшіне енді. Сондай-ақ, онда мемлекеттерге күшіне ену талабынан бас тартуға және келісімді ұлттық деңгейде күшіне енгізуге рұқсат беретін ереже бар. + Латын Америкасы және Кариб теңізі ядролық қарусыздану аймағындағы теңізден тыс мемлекеттердің аумақтары: Нидерланды, Ұлыбритания, Франция, АҚШ, Бонейр, Курасао, Синт-Мартен, Аруба, Синт-Евстатиус, Саба, Ангилья, Виргин аралдары, Кайман аралдары, Монтсеррат, Түркі және Кайкос аралдары, Фолкленд аралдары, Оңтүстік Грузия, Француз Гвианасы, Гваделупа, Мартиника, Сен-Бартелеми, Сен-Мартен, Клиппертон аралы, Пуэрто-Рико, Виргин аралдары, USMOI.

Бақылаушылар

Кейбір басқа елдер Австрия, Канада, Дания, Германия Федеративтік Республикасы, Франция, Үндістан, Жапония, Швеция, Ұлыбритания және Америка Құрама Штаттары сияқты барлық сессияларда бақылаушы ретінде қатысты. Мексикалық дипломат Альфонсо Гарсия Роблес осы келісімді ілгерілетуге жасаған еңбегі үшін 1982 жылы Нобель бейбіт сыйлығымен марапатталды.

Дипломатиялық салдарлар

Латын Америкасы үшін негізгі келісім – ядролық қаруды тікелей немесе жанама түрде иеленуге тыйым салу. АҚШ және Франция сияқты елдер осы транзит келісімдерін мойындады. КСРО мұндай транзит келісімдерін мойындаудан бас тартты.