Кіріспе

Құстардың жойылған тобы. Фил құстары – Мадагаскар аралының түпкі тұрғындары болған, қазірде жойылған, ұшпайтын құстар. Олар шамамен 1000 жылға қарай, көбінесе адамның қызметі салдарынан жойылған деп саналады. Фил құстары үш түрді қамтиды: біреуі – Mullerornis туысына, ал екеуі – Aepyornis туысына жатады. Aepyornis maximus – кез келген амниоттың арасындағы ең үлкен жұмыртқаларын салған, ең үлкен құс болуы мүмкін. Фил құстары палеогнаттар (олардың ұшпайтын өкілдері көбінесе ратиттер деп аталады), ал олардың ең жақын туыстары – киви (тек Жаңа Зеландияда табады), бұл ратиттер Гондвананың бөліну кезінде географиялық оқшаулану арқылы әртараптанбағанын, керісінше, ұшу арқылы жақында таралған ата-тегінен ұшпайтын қасиетті дамытқанын көрсетеді.

Ашылу

17 ғасырдан бері піл құстары жойылып кеткен. Этьен де Флакорт, 1640 және 1650 жылдары Мадагаскардың француз губернаторы, адам тұрмайтын аймақтарда мекендейтін, страусқа ұқсас құс туралы айтқан, бірақ ол бұрынғы буынның халық әңгімелерін қайталап баяндап отыр ма, әлде жоқ па белгісіз. 1659 жылы Флакорт «воропатра – үлкен құс, ол Ампатрларды кезіп жүреді және страустар сияқты жұмыртқа салады; осы жердің халқы оны ұстамауы үшін, ол ең усақ-түйек жерлерді іздейді» деп жазды. Әсіресе 19 ғасырдың соңғы жартысында Марко Полоның естеліктеріндегі аңыздық рок құсының түпкілікті негізі піл құстары болды деген пікірлер тарады, бірақ бұл күмәнді. 1830-1840 жылдары Мадагаскардағы еуропалық саяхатшылар алып жұмыртқалар мен жұмыртқа қабықтарын көрді. Британдық бақылаушылар Жаңа Зеландиядағы моа туралы білгендіктен, алып құстар мен жұмыртқалар туралы хабарларға көбірек сенді. 1851 жылы Исидор Жефрой Сент-Иларе Париж Ғылым академиясына ұсынған баяндамада Aepyornis туысы мен A. maximus түрі ғылыми тұрғыдан сипатталды. Бұл аралдан жақында алынған сүйектер мен жұмыртқаларға негізделген, сол кездегі танымал баспасөздерде кеңінен жарияланды, әсіресе олардың өте үлкен жұмыртқаларының есебінен.

Таксономия және биогеография

Страус, рея, казуар, эму, киви және жойылып кеткен моа сияқты пил құстары да қанаттылар тобына жатты; олар ұша алмады және олардың кеуде сүйектерінде қылқан жоқ. Мадагаскар мен Африка қанаттылар туындағанға дейін бөлініп кеткендіктен, пил құстары таралып, ұшпайтын және алып денелі болып сол жерде дамыған деп есептелді. Соңғы кезде ДНК тізбектерін салыстыру арқылы пил құстарының ең жақын туысы Жаңа Зеландия кивиі екені анықталды, бірақ екі топтың арасындағы айырмашылық өте терең, екі туыс 54 миллион жыл бұрын бір-бірінен бөлінген деп саналады. Пил құстарының ата-тегі Гондвана бөлінісінен кейін Мадагаскарға келген деп ойластырылады. Миоцен дәуірінде Proapteryx сияқты ұша алатын палеогнателердің болуы қанаттылардың викарианцияға жауап ретінде әртараптанбағанын көрсетеді. Гондвана креда кезеңінде бөлініп кетті және олардың филогенетикалық ағашы континенттердің қозғалысы процесімен сәйкес келмейді. Мадагаскарда кенозойлық құрлықтағы қазба жәдітегі өте нашар, креда кезеңінің соңынан (Маэварано формациясы) және кейінгі Плейстоценге дейін іс жүзінде қазбалар жоқ. Пил құстарының жұмыртқа қабығынан алынған толық митохондриялық геномдар Aepyornis және Mullerornis бір-бірінен генетикалық жағынан айтарлықтай ерекшеленетінін көрсетеді, молекулалық сағат талдауы шамамен 27 миллион жыл бұрын бөлінгенін болжайды.