Кіріспе
Шотланд ақсұлтаны, пэр және саясаткер Арчибальд Кэмпбелл, Аргиллдің 5-ші графы (1532/1537 – 12 қыркүйек 1573) – шотланд ақсұлтаны, пэр және саясаткер. Ол Мэри, шотланд королевасының және Джеймс VI-ның билігінің бастапқы кезеңінде Шотландия саясатындағы маңызды тұлғалардың бірі болды.
Archibald Campbell, 5th Earl of Argyll (1532/1537 – 12 September 1573) was a Scottish nobleman, peer, and politician. He was one of the leading figures in the politics of Scotland during the reign of Mary, Queen of Scots, and the early part of that of James VI.
Атақтылық
1558 жылы әкесі Аргиллдің 4-ші графы Арчибальд Кэмпбелл (1507–1558) қайтыс болғаннан кейін, Аргилл осы графтыққа ие болып, патшалықтағы ең ықпалды магнаттардың біріне айналды. Ол, шотланд королі Джеймс V-нің заңды емес ұлы, қайын інісі лорд Джеймс Стюартпен бірге, 1556 жыл шамасында Джон Нокстың жақтасына кірді. Әкесі сияқты, ол діни реформа партиясының ең белгілі мүшелерінің бірі болды, 1557 жылдың желтоқсанында, мүмкін, алғашқы «құдайға адал серттес»ке қол қойды, содан кейін Аргилл тез арада қауымның басшыларының біріне айналды. Аргилл мен Стюарт бірлесіп, регент Мэри де Гизге қарсы ағылшын көмегін алу үшін сер Уильям Сесилмен келіссөздер жүргізді және 1560 жылғы Эдинбург шартының жасалуына зор үлес қосты, нәтижесінде қауым жеңіске жетіп, француз және ағылшын әскерлері Шотландиядан шығарылды. Осы шамада Сесил Аргиллді «барлық Шотландия халқының құрмет тұтатын көрнекті джентльмен» деп сипаттады. 1565 жылы королева Генри Стюарт, Дарнли лордына үйленген кезде олардың сарайдағы беделі төмендеді, оның Англия тағына талап етуі Англия королевасы Елизавета I-ге ұнамады, бұл Аргиллді және басқа протестант көшбасшыларын көтеріліске итерді. Англия шотланд одақтастарына көмектеспеген кезде, Аргилл ғана көтерілісшілердің ішінде Корольдікте қала алды, себебі Таулы аймақта оның өте күшті бекінісі болды. Оның партиясына көмек көрсетпегені Аргиллдің бұрынғы ағылшылшыл саясатына көңілі толуына себеп болды.
Ерл Мореймен ынтымақтастық
Алайда, келесі екі жылда Аргиллдің саясатындағы өзгерістер көзге түспеді, және ол ескі досы Морейге жақын қалып қойды. Аргилл 1565 жылғы тамызда королеваға қарсы болған "Chaseabout Raid" көтерілісіне қатысты, сондай-ақ оның 1566 жылы Дэвид Риццио және 1567 жылы Генри Стюарт, Лорд Дарнлидің өлтірілуімен байланысы бар. Ол королеваның Джеймс Хепбернмен, 4-ші Ботвелл графына үйленуіне қатты қарсы болды. Ол Морей және басқа протестант көшбасшыларымен бірге сол жылы Мэри мен Ботвеллға қарсы күресіп, Карбери Хиллінде королеваның тұтқындалуына себеп болды, бірақ королеваны тақтан түсіру мәселесінде бұрынғы одақтастарымен келіспеді.
Орындаған қызметтер және әскери қатысу
1568 жылы Мэри түрмеден қашып кеткен соң Аргилл Королева партиясының жетекшісі атанды және Мэри әскерін Лэнгсайд шайқасындағы жеңіліске бастады, онда ол өте аз әскери қабілет танытты. Ол королева Англияға қашқаннан кейін де оның ісін қолдады, бірақ 1571 жылы регент Леннокспен келісіп, король партиясын қолдады, осылайша бейбітшілікті қайта орнатуға және Шотландия ісіне ағылшынның араласуын азайтуға тырысты. Сол жылы ол Жеке кеңеске мүше болып тағайындалды және 1572 жылы Шотландияның лорд-канцлері болды.
Ольстер саясатындағы рөлі
Аргилл, Кэмпбелл кланының басшысы ретінде, 1560 жылдары Ольстер саясатына белсенді түрде араласты. Ол бастапқыда О'Доннелл және Сорли Бой МакДоннелл отбасыларына тиесілі жерлерді О'Ниллдің басып алуына қарсы тұру үшін ағылшындармен одақ құруға үміттенеді, бірақ ағылшындардың онымен ынтымақтасуға құштар болмауы, оны Ольстердегі үш ұрысқан ру арасында некелік одақ құруға итермеледі. Бұл одақ ақырында 1590 жылдары Хью О'Нилл көтерілісінің басталуымен Ирландия тарихына зор әсер етті.
Некелер мен өлім
Ол алғаш рет Шотландия королі Джеймс V және Елизавета Бетуннің қызы Леди Жан Стюартқа (1588 жылы қайтыс болды) үйленді; осылайша ол Мэри мен Морейдің жартылай қарындасының күйеуі болды. Жан Стюарттан ажырасқаннан кейін, Аргилл 1573 жылғы тамыз айында Гленкерн графының қызы Жан Каннингемге үйленді. Жанет Каннингем 1574 жылғы маусымда қайтыс болған ұлын дүниеге әкелді. Кейін ол Луссқа қатысты Хамфри Колкхунға үйленді және 1585 жылы қайтыс болды. Аргилл 1573 жылғы қыркүйекте еркек баласы болмай қайтыс болды және Килмун шіркеуіне жерленді. Оның орнын оның туған інісі Колин басты.