Кіріспе

Эскипулас (науатль: Isquitzuchil, "гүлдерге толы жер"), ресми түрде Эскипулас муниципалитеті, алғашқы атауы Yzquipulas болған, 18 667 (2018 жылғы санақ) халқы бар қала және Гватемаланың шығысындағы Чикимула департаментінде орналасқан муниципалитет. Эскипуластың басты тартымдылығы – Эскипулас базиликасында орналасқан әдемі Кристо Негро (Эскипулас) [es], осымен қала Орталық Америка үшін маңызды католиктердің қасиетті саяхат орыны болып табылады. Бұл елдің ең маңызды қалаларының бірі және ең көп экономикалық және мәдени дамуға ие болған қала. 2002 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне алдын ала тізімге енгізілді. Қала экологиялық және діни маңыздылығымен туристерді қызықтырады. Бұл Гватемаланың шығысындағы ең көп саяхатталатын қала және елдегі екінші ең көп саяхатталатын қала, Гватемала қаласынан кейін, жыл сайын шамамен төрт-бес миллион турист пен әуекей католиктер келеді, себебі оның маңызды және әртүрлі діни орындары бар, олар 495 км² аумаққа тараған. 1996 жылы Папа Иоанн Павел II саяхаттаған ең кішкентай қала, ол оған Сенімнің Орталық Астанасы деген мәртебе берді, бұл мәртебе қазіргі уақытта осы қалаға таныс, сондай-ақ Калькутталық Тереза да келді, және 1980-жылдардың ортасында Эскипулас бейбітшілік келісімдеріне табандылық танытты. Орталық католик сенімінің штаб-пәтері болып табылатын Эскипулас базиликасы, 2008 жылдың 26 қарашасында Индустриалдық банк өткізген Гватемаланың кереметтері сайысындағы бірінші орынды иеленді.

Мәдениет Чорти

Алғашқы қоныстанушылар – Гондурас, Копан (археологиялық ескерткіші) Копан қаласының майя халқының ұрпақтары. Олар осы жерлерге келгеннен кейін көп ұзамай этникалық топтар, соның ішінде этникалық Ch'orti' тайпаларын құра бастады. Бұл тайпалар ежелгі қалаларын тастап, Ескипуласқа көшіп келді. Осы мәдениет бірнеше жыл бойы дамыды, тіпті испан жаулап алуынан кейін де муниципалитеттен біртіндеп жоғалып, Камотан, Чикимула және Джокотан сияқты басқа муниципалитеттерге қоныс аударды. Олар Ескипулас аймағына жеткенімен, бұл мәдениет негізінен Тимушан және Чанмагуа ауылдарында гүлденді.

Паяки патшалығы

Бұл муниципалитетте тағы бір этникалық топ – паяки этносы өмір сүрген. Паяки патшалығының негізін қалаушы дін қызметкері Топилтзин Акцитль немесе Накшит болды. Осы қаланың бастауы майя мәдениетінің құпиясына оралып жатыр (тарихта б.з.д. 1000 жылдан бері Искитзучил деген ат кездеседі).

Испан отарлауы

1524 жылы испандық әскерлер қазіргі Гватемала деп аталатын аймақта алғаш рет бекініп, Tecpan жерінде алғашқы муниципалитетті құрды. 1525 жылға қарай испандық әскерлер Монте-Кристо аңғарының оңтүстігіне жетіп, сол аймақта хорти тайпасының үндістері тұрған.

Искитсучилді жаулап алу

1525 жылы Педро де Альварадоның басшылығымен Хуан Перес Дардон, Санчо де Барахона және Бартоломе Бесера атқарушылары Чикимула провинциясын жаулап алды, нәтижесінде жаулап алынған халықтарға католик діні таңылды. 1530 жылдың сәуір айында Копантл және Галель бастаған жергілікті тұрғындар жаулаушыларға қарсы қайтадан көтеріліс ұйымдастырды, соның салдарынан Дон Франсиско де Ордунья Педро де Амалина және Эрнандо де Чавес атқарушыларына Митланнан аймақты "бекітуге" (басқаруға келтіруге) бұйрық берді. Олар 60 теңізші, 400 одақтас үнді және 30 жылқымен бірге аттанды. Аймақ жақсы қорғалғандықтан испан әскерінің кіруіне кедергі келтірді. 3 күн бойы шайқасқаннан кейін, аймақ тұрғындары аймақ басшысының сөзімен, көбінесе бейбітшілік пен қоғамдық тыныштық үшін, сондай-ақ Кастилия қаруларынан қорқып, тәлімге келді.

Эскупулалар

1550 және 1560 жылдар аралығында осы аймақта Хуан Перес Дардон Изкипулас (кейін Эскипулас) қаласын құрды. Дардон өзімен бірге Чикимула-де-ла-Сьерра провинциясының басқа аймақтарынан майя чорти және майя паяки тегінен құлдарды әкелді. Қаланың басты көшесі оңтүстіктегі Иглесия де Сантьягодан солтүстіктегі қаланың су құбырына дейін салынды. Қала жоспары ақырында екі қалалық алаңды қамтыды, қазір олар «Парке де ла Басилика» деп аталады – оңтүстікте және солтүстікте. Ескіғисырлық шіркеу «Иглесия де Сантьягоның» жанында «Парке Сентроамерика» алаңы орналасқан. 1700 жылдардың басында Эскипулас аймақтағы ең көп халқы бар испандық қауымдастықтардың бірі болды. Қаланың крещениелік тізілімінде көрсетілгендей, сол кезде онда 198 адам тұрды. Бір ғасырдан кейін деректер қауымдастықтың 851 тұрғынға жеткенін көрсетті, бұл Чикимула департаментінің жалпы халқының 30% құрады. Аймақтың өте құнарлы аңғарлары осы жерге қоныс аударушыларды тартып алды.

Эскипуладағы католиктік

1594 жылы ауыл тұрғындары португал мүсіншісі Квирио Катанодан айқышқа шегеленген, қара түсті Мәсіхтің мүсінін жасауын сұрады. Сантьяго-де-лос-Кабальерос-де-Гватемалада тұратын португал мүсіншісі бастапқы келісімшартта белгіленгендей, 1594 жылдың 4 қазанында "Қара Христосты" тапсырды. Мүсінді Эскипула тұрғындары алып, шағын қалаға жеткізді, ол 1595 жылдың 9 наурызында келді және бастапқыда қаланың сыртындағы монастырьдың кішкентай ғибадатханасына орнатылды. Сол кездегі тұрғындар мүсінді "ғажайып" деп атады, бұл көршілес католиктердің назарын аударды. 1650 жылға қарай қала, Ел-Сальвадор және Комаягуа провинцияларынан адамдар келгендіктен, капитандық генералдығының ең маңызды католик орталықтарының біріне айналды. 1680 жылы Сантьяго шіркеуінің құрылысы басталды, ол 1682 жылы аяқталды, сондай-ақ сол жылы Қара Мәсіх мүсіні ермитаждан көшірілді. 1740 жылы Гватемаланың он бесінші епископы, Фрай Педро Пардо де Фигероа, Эскипуластың Мәсіхке арналған, көбейіп келе жатқан зияраттарға қатысу үшін және аурудан айыққаны үшін алғыс айту мақсатында, Гватемаланың бас қаласы Сантьяго-де-лос-Кабальерос-де-Гватемаланың танымал бас сәулетшілері Диего де Поррес және Хосе де Поррес-тің ұлы мен немересі, архитектор Фелипе Хосе де Порреске үлкен базилика салуды тапсырды. Фрай Педро Пардо де Фигероа 1751 жылдың 2 ақпанында Эскипулаға киелі орынның құрылысын қадағалау үшін келгенде қайтыс болды және өсиетіне сәйкес Эскипула базиликасына жерленді. Оның орнына Франсиско де Фигередо и Виктория келді, ол базиликаның құрылысын жалғастырды, ол 1758 жылдың соңында аяқталды. Сол жылдың 4 қарашасында ол жаңа киелі орынды салтанатты түрде бағыштауды жарлықтады, ол 1759 жылдың 4 қаңтарында ашылды. Эскипула Мәсіхінің бейнесі 1759 жылдың 6 қаңтарында сенбі күні жаңа базиликаға көшірілді.

ОНК (АҚШ) -дағы Эскипулан жеңімпаздары

Ұлттық ғылым олимпиадасының (ҰҒО) жеңімпаздары алуан түрлі, ал Эскипула олимпиадада ең көп үлес салған және ең көп жүлде алған қала. Олимпиадаға қатысушылар математика, табиғаттану, әлеуметтік ғылымдар, химия, физика және биология сияқты пәндерді оқып, 1-ден 3-ке дейінгі негізгі немесе орта мектептің, сондай-ақ кәсіптік-техникалық білім беретін мектептің оқушылары болып табылады.

Эскипула базиликасы

1956 жылы Папа Пий XII Қара Мәсіхке арналған nullius прелатурасын құрды және Эскипулас муниципалитеті мен Santuario de Esquipulas соборы оның орналасқан жері ретінде белгіленді. Гватемала архиепископы, Монсеньор Мариано Росселл и Ареллано Эскипуластың алғашқы прелаты болып тағайындалды; Росселл и Арелланоның алғашқы шаруаларының бірі – киелі орынға қамқорлық жасау үшін діни орденді табу болды. Ақырында ол АҚШ-тың Луизиана штатындағы Сан-Хосе бенедиктин аббаттығынан қолдау тапты. 1959 жылы орден үш монахты 21-ғасырда базиликаға қамқорлық етуге жауапты Эскипуластың бенедиктин монастырын құру миссиясымен жіберді. 1961 жылы архиепископ Росселл Папа Иоанн XXIII-ге Эскипуластың діни, мәдени және тарихи қасиетті орны Кіші базилика дәрежесіне көтерілуі туралы өтініш жолдады. Бұл базилика Орталық Америкадағы жалғыз базилика болып табылады.

Компадрлар тасы

Бұл екі тас, бірі бірінің үстіне ерекше тепе-теңдікте орнатылған, уақыт сынағынан өтіп, тарихи жер сілкіністеріне де төтеп берді. Олардың көлемі шағын емес: жоғарғы тас шамамен бір жеңіл автокөліктің мөлшерінде, ал екеуінің биіктігі үш метрге жетеді және салмағы 50 тоннаға бағаланады. Эскипуластағы әңгіме бойынша, екі дос "компадр" (бірінің баласына тәрбиеші) атанған, бірақ осы қасиетті уәдеге қарамастан, біреуі құштарлыққа жеңіліп, екіншісінің әйелін ұнатты. Олар өздері жасаған күнәсі үшін жаза ретінде тасқа айналдырылды, бір-біріне деген тыйым салынған құштарлықтарын әркім көруі үшін желдің сыбыры мен ағаштардың қозғалысы арасында қалдырылды. Ал дәстүрлі қауымдар бұл тастарды құдай күштерінің көрінісі немесе илаһи еріктің мәдениеті деп санайды, сондықтан бұл орын қасиетті рәсімдерге, дұғаларға, құрбандықтарға және тәубеге толы. Тастардың беті онда орындалатын рәсімдерден, көбінесе шамдардың арасына қойылған, басы кесілген қасқырдың құрбанынан қараңғыланған.

Тау-кен үңгірі

Ауызша дәстүрге сәйкес, осы жерде Мәсіх белгілі мүсінші Квирио Блэк Катаноның бейнесін ашты, ол Эскипуласта құрметті тұтылатын атақты мүсіннің авторы. Қаланың оңтүстігінде, Базиликаның қасында және Гондурасқа қарайтын жолдан бір шақырым қашықтықта орналасқан бірнеше төбелер бар, олардың бірі солтүстіктен оңтүстікке қарай бағытталған крест түрінде бұрғыланған. Көптеген адамдар осы жерлерді Базиликаның құрылысын қаржыландыруға арналған кен іздеумен аралап шықты, бірақ соңында жоғары-төмен іздеп, сынақтар жасағаннан кейін, құтқарушы табылды, күміс кені бұрғыланып, жұмыс істеуге кірісті, бұл оларға керемет сияқты көрінді. Бұл үңгірлер сол күміс кенінің естелігі болды, географиялық орналасуы Базиликаға жақын болғандықтан, олар керемет Эскипулалық Мәсіхке байланысты деп есептелді, бірақ бұл рас емес, себебі кейін табылған құжаттар мүсіннің Антигуа Гватемала архитектор Квирио Катано жасағанын сенімді түрде көрсетті. Дегенмен, батыстан келген көптеген жергілікті қажылар христиан діні мен дәстүрлердің қосылысымен осы үңгірлерге келіп, өздерінің рәсімдерін орындайды, от пен шамдар жағып, тіпті ішінде ақша қалдырады. Үңгірлер жеке меншіктегі жерде орналасқан, иелері паломниктік ағын мен жер арқылы өтетін өзенді ескере отырып, туристік құндылығын пайдаланды. Олар "Cuevas de las Minas" экологиялық паркін құрды, онда 25-тен астам түрлі жануарлар бар және бірнеше заманауи ыңғайлылықтар қарастырылған.

Парк Шатун

Шатун – табиғи ресурстарымыздың алуан түрлілігін, сондай-ақ біздің әдет-ғұрыптарымыз бен салт-дәстүрімізді көрсетуге арналған оқиғалар мен көңіл көтеру паркі. Оның негізгі бағыттары – шытырман оқиғалар мен табиғат.

Ауыл шаруашылығы

Сондай-ақ, оның ауыл шаруашылығында да артықшылықтары бар, себебі оның кофесі, Сертаменес Эскипулас, Гватемаланың ең сапалы және ең дәмді кофесі ретінде бірнеше ұлттық және халықаралық сыйлықтарды жеңіп алды. Ұлттық кофе қауымдастығының мәліметінше, "Гватемала мен әлемдегі ең жақсы кофе" конкурсында жеңіс одіс алған үш шаруашылық бар: Finca Cloud және Cascajal.

Базилика

1961 жылы Папа Иоанн XXIII Эскипуластағы соборды базилика деп жариялады, ал 1995 жылы, қасиетті орынның 400 жылдығын тойлағанда, Папа Иоанн Павел II оны "Орталық Американың рухани орталығы" деп атады. Жыл сайын Гватемаладан, АҚШ-тан, Мексикадан, Еуропадан және Орталық Американың басқа елдерінен мыңдаған зыяратшылар айқышқа мастырылған Мәсіхтің қара ағаштан жасалған бейнесіне құрмет көрсету үшін келеді, бұл аймақтағы ең қастерлі католик қасиетті орны. Нью-Мексико штатының Чимайо қаласындағы Эль Сантуарио де Чимайо, ірі Рим-католик зыярат отауы, Эскипуласпен тығыз байланысты.

Tierra Santa таблеткалары

Эскипулас өзінің Tierra Santa (Киелі жер) саз тақташаларымен танымал, оларды шіркеу мерекелері кезінде қажылар сатып алады. Жергілікті кен орындарынан алынған саз тазаланып, кішкентай нан тәрізді пішіндерге қалыптастырылады. Мұндай саз «жер батасы» немесе «Киелі жердің сазы» деп те аталады. Орталық Америкада осындай емдік саз таблеткаларына берілген көптеген атаулар (мысалы, акипула, ципула, аскипула, кипула) оның танымалдылығын көрсетеді. Кейде қажылар осы сазды емдік деп сеніп жейді немесе денелеріне жағады. Ұқсас әдет-ғұрыптар АҚШ-тағы Эль-Сантуарио-де-Чимайо қасиетті орнында да сақталған.

Сұлулық байқаулары

Эскипуластағы ең бағалы сұлулық шарасы – "Эскипула сұлулығы" (Miss Beauty of Esquipulas), бұрын "Сеньорита Эскипула" деп аталған, одан кейін Тәуелсіздік партиясының Ұлттық патшайымы. Бұл шаралар "Мисс Вселенная Гватемала" байқауынан кейін елдегі екінші маңызды сұлулық сайысы болып саналады.

Танымал тұрғындар

Марко Тулио Ривас, әлемдік футболшы, 2011 жылғы Колумбияда өткен 20 жасқа дейінгі әлем чемпионатына қатысты, қазіргі уақытта Гватемаланың 20 жасқа дейінгі футбол командасында ойнайды. Хуан Пабло Эспино, елінде танымал гватемалалық жазушы. Марио Салазар Гранде, халықаралық деңгейде суреттерімен белгілі суретші және кескінші. Милагро Асеведо: педагог. Милагро Монтессори әдісі бойынша зор халықаралық тәжірибеге ие. Хания Эрнандес: сұлулық патшайымы. Хания ұлттық және халықаралық деңгейде көптеген сайыстарда жеңіске жетті.