Кіріспе
Upper East Side, кейде қысқартылып UES деп аталатын, Нью-Йорк қаласындағы Манхэттен ауданындағы көршілес аудан. Ол шамамен солтүстікке қарай 96-шы көшемен, шығысқа қарай Ист-Ривермен, оңтүстікке қарай 59-шы көшемен, ал батысқа қарай Централ Парк пен Бесінші даңғылмен шектеледі. Бұл аймаққа Ленокс Хилл, Карнеги Хилл және Йорквилл сияқты бірнеше кішігірім аудандар кіреді. Бұрын "Жібек шұлықтары ауданы" деп белгілі болған бұл аудан Нью-Йорк қаласындағы ең әулетті аудан болып саналады. Upper East Side Манхэттеннің 8-ауданының бөлігі болып табылады және оның негізгі пошталық кодтары 10021, 10028, 10065, 10075 және 10128. AIA Нью-Йорк қаласына арналған нұсқаулықта солтүстік шекара Бесінші даңғылдың жанындағы 106-шы көшеге дейін созылады. Аймақтың солтүстік-оңтүстік бағытындағы даңғылдары – Бесінші, Мэдисон, Парк, Лексингтон, Үшінші, Екінші, Бірінші, Йорк және Шығыс Авенюлері. Соңғысы тек Шығыс 79-шы көшеден Шығыс 90-шы көшеге дейін өтеді. Басты шығыс-батыс көшелері – 59-шы көше, 72-ші көше, 79-шы көше, 86-шы көше және 96-шы көше. Кейбір жылжымайтын мүлік агенттері 96-шы көшеден сәл солтүстікке және Бесінші даңғылға жақын жерлерді сипаттау үшін "Шығыс Гарлем" орнына "Жоғарғы Шығыс Жағы" терминін қолданады, себебі бұл аймақтарды соңғысымен байланысты жағымсыз стереотиптерден аулақтауға тырысады, ал Шығыс Гарлем көбінесе кем беделді деп есептеледі.
The Upper East Side, sometimes abbreviated UES, is a neighborhood in the borough of Manhattan in New York City, bounded approximately by 96th Street to the north, the East River to the east, 59th Street to the south, and Central Park and Fifth Avenue to the west. The area incorporates several smaller neighborhoods, including Lenox Hill, Carnegie Hill, and Yorkville. Once known as the Silk Stocking District, it has long been the most affluent neighborhood in New York City. The Upper East Side is part of Manhattan Community District 8, and its primary ZIP Codes are 10021, 10028, 10065, 10075, and 10128. The AIA Guide to New York City extends the northern boundary to 106th Street near Fifth Avenue. The area's north–south avenues are Fifth, Madison, Park, Lexington, Third, Second, First, York, and East End Avenues, with the latter running only from East 79th Street to East 90th Street. The major east–west streets are 59th Street, 72nd Street, 79th Street, 86th Street and 96th Street. Some real estate agents use the term "Upper East Side" instead of "East Harlem" to describe areas that are slightly north of 96th Street and near Fifth Avenue, in order to avoid associating these areas with the negative connotations of the latter, a neighborhood which is generally perceived as less prestigious.
Тарихи аудандар
Үстіңгі Шығыс жағындағы тарихи аудан 1981 жылы қалалық аудан ретінде белгіленді. Қалалық аудан Бесінші даңғыл бойымен 59-шы және 78-ші көшелер аралығында, ал кейбір учаскелерде Үшінші даңғылға дейін созылады. Ол Америка Азамат соғысынан кейін салынған тұрғын үйлерден, 20-шы ғасырдың басында салынған сарайлар мен таунхаустардан және кейіннен салынған пәтер үйлерінен тұрады. 2010 жылы қалалық аудан 74 қосымша ғимарат есебінен сәл кеңейтілді. Метрополитен мұражайының тарихи ауданы 1977 жылы қалалық аудан деп жарияланды. Ол Метрополитен өнер мұражайының сыртындағы Бесінші даңғылдағы 79-шы және 86-шы көшелер арасындағы ғимараттарды, сондай-ақ бірнеше жақтан өтетін көшелердегі мүлікті қамтиды. Парк-авеню тарихи ауданы 2014 жылы қалалық аудан ретінде белгіленді. Ол 79-шы және 91-ші көшелер арасындағы Парк-авенюдегі 64 нысанды қамтиды. Карнеги Хилл тарихи ауданы 1974 жылы қалалық аудан болып тағайындалды және 1993 жылы кеңейтілді. Ол 400 ғимаратты қамтиды, негізінен Бесінші даңғыл бойымен 86-шы көшеден 98-ші көшеге дейін, сондай-ақ шығысқа қарай Мадисон, Парк және Лексингтон даңғылдарына дейін созылатын көшелерде орналасқан. Тағы екі кішкентай қалалық тарихи аудан бар. 1969 жылы белгіленген Хендерсон Плейс тарихи ауданы Джон С. Хендерсон салған 86-шы және 87-ші көшелер арасындағы Шығыс Енд даңғылындағы қала үйлерін қамтиды. 1967 жылы белгіленген Тредуэлл фермасы тарихи ауданы Адам Тредуэллдің бұрынғы фермасының орнындағы Екінші және Үшінші даңғылдар арасындағы Шығыс 61-ші және 62-ші көшелердегі төмен қабатты пәтерлерді қамтиды.
Даму
Еуропалықтар келгенге дейін Ист-Ривердің жартастарындағы шағын арықтарды ойып, құлайтын өзендердің аузында Ленапе тайпасы балық аулау лагерлерін құрған деген болжам бар. Олардың бір немесе екі ұрпақ сайын жасайтын бақыланатын өртеулер, қалың емен-хиккори орманының жер бетіндегі бөлігін ашық ұстаған. 19 ғасырда болашақта Жоғарғы Ист-Сайд болады деп белгіленген ауыл шаруашылығы және бақша шаруашылығы ауданынан Бостон Пост жолы өтіп, 1837 жылдан бастап Нью-Йорк және Гарлем теміржолы да жүрді. Оның 86-шы көшедегі бір станциясының маңында шағын сауда орталықтары пайда болды, бұл жер неміс Йорквилінің ортасына айналды. Аймақ Джеймс Уильям Бикменнің "Майнт Плезант" үйінен, батпақты Тортл Бэйден солтүстікке қарай, Грейси Маншнға дейін, ал одан әрі жер көлденеңінен Харлем қалашығын батпақтардан бөліп тұрды. Виллалардың қатарында Шермерхорнның ауылдық үйі қазіргі 73-ші көшенің басында өзенге қарап тұрды, ал Питер Шермерхорнның үйі 66-шы көшеде, ал Рикердің үйі де 75-ші көшенің басында орналасқан. 19-ғасырдың ортасына қарай егістік жерлер көбінесе бөлініп сатылды, Джонс Вудты қоспағанда, ол 66-шы мен 76-шы көшелер аралығында, Ескі Пост жолынан (Үшінші авеню) өзенге дейін созылды. Сондай-ақ, Джеймс Ленокс мұраға алған егістік жерлер 1870 жылдары үйлерге бөлінді, ол ферманың оңтүстік-батыс бұрышында Бесінші авенюде Ленокс кітапханасын салды және 70-шы мен 71-ші көшелер арасында, Мэдисон мен Парк авенюлерінде Пресвитериан ауруханасы үшін толық шаршы блок жер сыйлады. Сол кезде Бостон Пост жолы бойындағы таверналар 72-ші көшедегі Бес Мильдік үй және 97-ші көшедегі Алты Мильдік үй болды, деп 1893 жылы Нью-Йорктік бір тұрғын еске алды. Мэри Мейсон Джонс 57-ші және 58-ші көшелер мен Бесінші және Мэдисон көшелерімен шектелген бүкіл блокқа ие болды және оның болжамымен әдемі таунхаустар қатары салынды. 1870 жылы ол 57-ші және Бесінші көшелердегі көрнекті үйді иеленді, бірақ оның немересі Эдит Уортон сипаттағандай оқшауланған емес, оның суреті тарихи шындық ретінде сынсыз қабылданды, Кристофер Грей атап өткендей: Ол әдетте бірінші қабаттағы қонақ бөлмесінің терезесінде отырып, өмір мен сән оның жалғыз есігіне қарай ағылып жатқанын тыныш бақылап отыратын. Ол жақын арада карьерлер, қиқымдаған бақшалардағы ағаштан жасалған жылыжайлар, пейзажға қарап тұрған ешкілердің тұрған тастар жоғалып, өз үйі сияқты сәнді резиденциялардың алдынан ығысып кететініне сенді. Эдит Уортон.
It was her habit to sit in a window of her sitting room on the ground floor, as if watching calmly for life and fashion to flow northward to her solitary door She was sure that presently the quarries, the wooden greenhouses in ragged gardens, the rocks from which goats surveyed the scene, would vanish before the advance of residences as stately as her own.|Edith Wharton
Танымал қонақтардың келуі
Парк-авеню туннелі жабылып біткенге дейін (1910 жылы аяқталды), сәнді Нью-Йорк тұрғындары төртінші даңғылдың (қазіргі Парк-авеню) тұманды теміржол шұңқылынан қашып, Орталық паркеге қарап тұрған Бесінші даңғылдың үлкен жер участаларында, сондай-ақ іргелес көшелерде әсем үйлер мен таунхаустар салды. Жаңадан келгендердің ішінде Питтсбургтен келген бай Эндрю Карнеги мен Генри Клей Фрик болды. Алтын ғасырындағы Бесінші даңғылдың жеке үйлерден тұратын ауданы ретіндегі классикалық кезеңі ұзаққа созылмады: Бесінші даңғылдың жоғарғы бөлігіндегі жеке үйдің орнына салынған алғашқы пәтер үйі – 907 Бесінші даңғыл (1916), 72-ші көшеде, бұл ауданның Орталық паркеге бағытталған негізгі кіреберісі болды. Нью-Йорктің жоғарғы топқа жататын көптеген отбасылары Үстіңгі Шығыс жағында тұрақты түрде тұрды, олардың ішінде мұнайға бай Рокфеллерлер, саяси Рузвельттер, саяси династиялық Кеннедилер, жылқы жарысына құмар Уитнилер және темекі мен электр қуатынан байлыққа ие болған Герцогтар бар.
Құрылған көлік
1878 жылдан бастап бөлім-бөліммен ашылған Үшінші авеню эстакадасының құрылысы, одан кейін 1879 жылы ашылған Екінші авеню эстакадасы, Жоғарғы Шығыс жағындағы орта тап пен шебер қолөнершілерді қаланың орталық бөлігімен тығыз байланыстырып, оларға шығысқа қарайғы аймақтың қарапайым сипатын көрсетті. 1811 жылғы Комиссарлар жоспарынан бері қала карталарындағы тор жоспарының сирек кездесетін әдемі бұзушылықтарының бірі ретінде көрсетілген «Гамильтон алаңы» енді 66-шы және 69-шы көшелер арасындағы Гарлем теміржолының учаскесіне орналасуы тиіс еді; бірақ ол ешқашан іске аспады. Алайда, 1857 жылғы үрей кезінде оның тегіс емес жері шілде айында қала мен оның көршілес округтерінің Нью-Йорк штатынан бөлінуіне шақыру мақсатымен ашық ауадағы халық жиналысының өткізілу орны болды. Қала бұл жерді үй участаларына бөліп сатты. 1880-жылдардан бастап Йорквилл ауданы орта таптық немістердің маңына айналды. Карл Шурц паркіне қарап тұрған, Шығыс өзеніне ең соңғы салынған қалалық вилла – Грейси Маншн, 1942 жылы Нью-Йорк мэрінің резиденциясына айналды. Роберт Мозес жобалаған Ист-Ривер Драйв алғашқы бөлігінен оңтүстікке қарай, 125-ші көшеден 92-ші көшеге дейін созылды, ол 1934 жылы бульвар ретінде аяқталды, бұл көше деңгейінде өтетін маңызды тас жол болды. 1948 жылдан 1966 жылға дейінгі қайта құру жобалары ФДР Драйвін, оған Франклин Делано Рузвельт есімі берілген, бүгінгі күні қолданылып жүрген толық шектеулі кіруге рұқсат етілген парктік магистральға айналдырды. Үшінші және Екінші авенюлердегі эстакадалық теміржолдарды бұзу 1950-жылдары басталган көп қабатты тұрғын үйлердің салынуына мүмкіндік берді, сондай-ақ Саттон-Плейс ауданындағы Саттон-Террас жобасы да іске асырылды. Эстакадаларды бұзу көлік жүйесіне кері әсер етті, себебі IRT Lexington Avenue Line аймақтағы жалғыз метро желісіне айналды. Екінші авеню метрополитенінің құрылысы алғаш рет 1919 жылы ұсынылды. Соңында, 2017 жылдың 1 қаңтарында желінің бірінші кезеңі аяқталып, үш жаңа станция ашылды. Бұл аймаққа жаңа жергілікті бизнестерді тартты және Жоғарғы Шығыс жағындағы жылжымайтын мүліктің бағасына оң әсер етті.
Демография
Халық санағы мақсатында Нью-Йорк қаласының әкімдігі Жоғарғы Шығыс жағын үш аудандық есептеу аймағының құрамына жатқызады: Жоғарғы Шығыс жағы – Карнеги төбесі, Йорквилл және Ленокс төбесі – Рузвельт аралы, бұл аймақтар 3-ші авеню және 77-ші көшемен бөлінеді. 2010 жылғы АҚШ халық санағының мәліметтері бойынша, осы аймақтардың біріктірілген халқы 219 920 адамды құрады, бұл 2000 жылы тіркелген 217 063 адамнан 2857 (1,3%) көп. Аймақтың ауданы белгіленбеген, ал халық тығыздығы ... құрайды. Аймақтардың нәсілдік құрамы: 79% (173 711) ақ, 3,2% (7098) афроамерикандық, 0,1% (126) американдық үндістер, 8,6% (18 847) азиялық, 0% (98) Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,3% (609) басқа нәсілдер және 1,8% (3868) екі немесе одан көп нәсілділер. Кез келген нәсілге жататын испандықтар мен латиноамерикандықтар халықтың 7,1% (15 563) құрайды. Ақ нәсілділердің үлесі үш аудандық есептеу аймағында да басым, бірақ Йорквилл мен Ленокс төбесі – Рузвельт аралына қарағанда Карнеги төбесіндегі Жоғарғы Шығыс жағында одан да жоғары, шамамен халықтың 90% құрайды. Жоғарғы Шығыс жағының нәсілдік құрамы 2000 жылдан 2010 жылға дейін орташа дәрежеде өзгерді. Ең маңызды өзгерістер: азиялық халықтың 38% (5145 адамға) өсуі, испандық/латиноамерикандық халықтың 19% (2537 адамға) өсуі және ақ нәсілді халықтың 3% (5644 адамға) азаюы. Афроамерикандық халықтың саны 3% (191 адамға) өсті, ал басқа нәсілдердің саны 15% (628 адамға) өсті. Үш аудандық есептеу аймағын ескере отырып, ақ нәсілді халықтың азаюы Йорквилл мен Карнеги төбесінде шоғырланды, ал басқа нәсілдік топтардың өсуі үш аймақ бойынша тең бөлінді. Манхэттеннің 8-ауданының барлық ауданы, Жоғарғы Шығыс жағы мен Рузвельт аралын қамтиды, 2018 жылғы Нью-Йорк қаласының денсаулық сақтау басқармасының қоғамдық денсаулық профилі бойынша 225 914 тұрғыны бар, орташа өмір сүру ұзақтығы 85,9 жылды құрайды. Бұл Нью-Йорк қаласының барлық аудандарының орташа өмір сүру ұзақтығынан (81,2 жыл) жоғары. Тұрғындардың көп бөлігі ересектер: көпшілігі (37%) 25-44 жас аралығында, 24% - 45-64 жас аралығында, ал 20% - 65 жастан асқандар. Жастар мен колледж жасындағы тұрғындардың үлесі тиісінше 14% және 5% құрады. Жоғарғы Шығыс жағындағы орташа табыс 131 492 долларды құрады. Жоғарғы Шығыс жағында 56 000 адамды құрайтын үлкен және бай еврей халқы бар. Дәстүрлі түрде Жоғарғы Шығыс жағы бай ақ англосаксондық протестанттық отбасылармен басым болды. Өте жоғары халық тығыздығы және жан басына шаққандағы табысы (2000 жылы 85 081 доллар) ескерілгенде, бұл ауданда Манхэттендегі жеке байлықтың ең көп шоғырланған жері орналасқан. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, Жоғарғы Шығыс жағындағы орташа отбасылық табыс 131 492 долларды құрады. Жоғарғы Шығыс жағындағы төмен және орташа табысты адамдарға арналған жалғыз қоғамдық тұрғын үйлер 96-шы көшенің солтүстік шекарасының оңтүстігінде орналасқан Холмс Тауэрс және Айзекс үйлері. Ол Шығыс Гарлеммен шектеседі, онда АҚШ-тағы қоғамдық тұрғын үйлердің ең көп шоғырланған жері орналасқан.
The racial makeup of the neighborhoods was 79% (173,711) White, 3.2% (7,098) African American, 0.1% (126) Native American, 8.6% (18,847) Asian, 0% (98) Pacific Islander, 0.3% (609) from other races, and 1.8% (3,868) from two or more races. Hispanic or Latino of any race was 7.1% (15,563) of the population. While the White population is a dominating majority in all three census tabulation areas, it is more so in Upper East Side Carnegie Hill compared to Yorkville and Lenox Hill Roosevelt Island, being close to 90% of the population. The racial composition of the Upper East Side changed moderately from 2000 to 2010. The most significant changes were the increase in the Asian population by 38% (5,145), the increase in the Hispanic/Latino population by 19% (2,537), and the decrease in the White population by 3% (5,644). The small Black population increased by 3% (191), while the even smaller population of all other races increased by 15% (628). Taking into account the three census tabulation areas, the decrease of the White population was concentrated Yorkville and Upper East Side Carnegie Hill especially, while the increases of the other racial groups were evenly split across the three areas. The entirety of Manhattan Community District 8, which comprises the Upper East Side and Roosevelt Island, had 225,914 inhabitants as of NYC Health's 2018 Community Health Profile, with an average life expectancy of 85.9 years. This is higher than the median life expectancy of 81.2 for all New York City neighborhoods. Most inhabitants are adults: a plurality (37%) are between the ages of 25–44, while 24% are between 45 and 64, and 20% are 65 or older. The ratio of youth and college aged residents was lower, at 14% and 5% respectively. though the median income in the Upper East Side individually was $131,492. The Upper East Side contains a large and affluent Jewish population estimated at 56,000. Traditionally, the Upper East Side has been dominated by wealthy White Anglo Saxon Protestant families. Given its very high population density and per capita income ($85,081 in 2000), the neighborhood contains the greatest concentration of individual wealth in Manhattan. As of 2011, the median household income for the Upper East Side was $131,492. The only public housing projects for those of low to moderate incomes on the Upper East Side are located just south of the neighborhood's northern limit at 96th Street, the Holmes Towers and Isaacs Houses. It borders East Harlem, which has the highest concentration of public housing in the United States.
Саясат
Саяси тұрғыдан алғанда, Үстіңгі Шығыс жағы Нью-Йорктің 12-ші конгресс округінде орналасқан, оның Кук PVI көрсеткіші D+34 және қазіргі уақытта демократ Джерри Надлер өкілдік етеді. Ол Нью-Йорк штатының Сенатының 27-ші, 28-ші және 29-шы округтерінде, Нью-Йорк штатының Ассамблеясының 73-ші және 76-шы округтерінде және Нью-Йорк қалалық кеңесінің 4-ші және 5-ші округтерінде орналасқан. Үстіңгі Шығыс жағы – Манхэттеннің сол сияқты азаматтарының 20 пайызынан астамын республикашылар құрайтын сирек аудандарының бірі. Ауданның оңтүстік-батыс бөлігінде республикашыл сайлаушылар демократтармен тең (Манхэттендегі жалғыз осындай аймақ), ал ауданның қалған бөлігінде республикашылар тіркелген сайлаушылардың 20-40 пайызын құрайды. Дегенмен, ол әлі де басым түрінде демократиялық болып табылады; 2020 жылғы президенттік сайлаудағы барлық сайлау учаскелері Джо Байденге дауыс берді, ал олардың барлығынан біреуі ғана оған 70 пайыздан кем дауыс берді. Үстіңгі Шығыс жағы АҚШ-та саяси қаржы жинаудың маңызды орталығы ретінде белгілі. Саяси үлестер бойынша ең көп ақша төленген бес пошта индексінің төртеуі Манхэттенде орналасқан. 10021 пошта индексі Үстіңгі Шығыс жағында орналасқан және 2004 жылғы Джордж Буш пен Джон Керридің президенттік науқандарына ең көп қаржы жинаған.
Денсаулық
2018 жылы Үстіңгі Шығыс жағында мерзімінен бұрын туған балалар мен жасөспірім аналардың тууы қаланың орташа көрсеткіштерінен төмен. Үстіңгі Шығыс жағында әр 1000 тірі туған балаға 73 мерзімінен бұрын туған бала (қала бойынша 87 әр 1000), ал әр 1000 тірі туған балаға 3,4 жасөспірім ана туды (қала бойынша 19,3 әр 1000).
Кітапханалар
Нью-Йорк қалалық кітапханасы (NYPL) Үстігі Шығыс жағында төрт филиалда жұмыс істейді. 67-ші көшедегі филиал 1-ші авенюге жақын, 328 Шығыс 67-ші көшеде орналасқан. Карнеги кітапханасы 1905 жылы ашылып, 1950 жылдары және 2000 жылы қайта жаңартылды. Екі қабатты құрылыс дизайны жағынан Йорквилл филиалының кітапханасына ұқсайды. Йорквилл филиалы 3-ші авенюге жақын, Шығыс 79-шы көше, 222-де орналасқан. Карнеги кітапханасы 1902 жылы ашылып, 1986–1987 жылдары жаңартылды. Үш қабатты кеңістік Нью-Йорк штатының тарихи орындар тізіміне және Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген. Вебстер филиалы 1465 Йорк даңғылында, 78-ші көшеге жақын орналасқан. Филиал 1893 жылы Вебстер еркін кітапханасы ретінде құрылды, ал қазіргі Карнеги кітапханасының құрылысы 1906 жылы ашылды. 96-шы көшедегі филиал Лексингтон даңғылына жақын, 112 Шығыс 96-шы көшеде орналасқан. Карнеги кітапханасы 1905 жылы ашылып, 1991 жылы қайта жаңартылды.
Көлік
Үстіңгі Шығыс жағы екі метро желісімен қамтамасыз етілген: төрт жолдан тұратын IRT Лексингтон даңғылы желісі Лексингтон даңғылының астында және екі жолдан тұратын Екінші даңғыл метросы Екінші даңғылдың астында. Екінші даңғыл желісі Лексингтон даңғылы желісіндегі тығын азайтуға арналған. Желінің бірінші кезеңі 2017 жылдың 1 қаңтарында ашылды, ол Үстіңгі Шығыс жағындағы үш стансадан тұрады: 96-шы көше, 86-шы көше және 72-ші көше. Жоспарланған Екінші даңғыл желісіне кейіннен салынатын үш қосымша кезең кіреді, олар желіні солтүстікке қарай Гарлемдегі 125-ші көшеге/Парк даңғылына және оңтүстікке қарай Қаржылық аудандағы Ганновер алаңына дейін ұзартуды көздейді. Сонымен қатар, қаланың жоғарғы және төменгі бөліктеріне қатынайтын жергілікті және шектеулі MTA аймақтық автобус бағыттары, сондай-ақ көлденең бағыттар да бар.
Танымал мәдениетте
Жоғарғы Шығыс жағы көптеген фильмдердің, телешоулардың және басқа да медиа өнімдерінің түсірілім алаңы болған.