Кіріспе

Upper East Side, кейде қысқартылып UES деп аталатын, Нью-Йорк қаласындағы Манхэттен ауданындағы көршілес аудан. Ол шамамен солтүстікке қарай 96-шы көшемен, шығысқа қарай Ист-Ривермен, оңтүстікке қарай 59-шы көшемен, ал батысқа қарай Централ Парк пен Бесінші даңғылмен шектеледі. Бұл аймаққа Ленокс Хилл, Карнеги Хилл және Йорквилл сияқты бірнеше кішігірім аудандар кіреді. Бұрын "Жібек шұлықтары ауданы" деп белгілі болған бұл аудан Нью-Йорк қаласындағы ең әулетті аудан болып саналады. Upper East Side Манхэттеннің 8-ауданының бөлігі болып табылады және оның негізгі пошталық кодтары 10021, 10028, 10065, 10075 және 10128. AIA Нью-Йорк қаласына арналған нұсқаулықта солтүстік шекара Бесінші даңғылдың жанындағы 106-шы көшеге дейін созылады. Аймақтың солтүстік-оңтүстік бағытындағы даңғылдары – Бесінші, Мэдисон, Парк, Лексингтон, Үшінші, Екінші, Бірінші, Йорк және Шығыс Авенюлері. Соңғысы тек Шығыс 79-шы көшеден Шығыс 90-шы көшеге дейін өтеді. Басты шығыс-батыс көшелері – 59-шы көше, 72-ші көше, 79-шы көше, 86-шы көше және 96-шы көше. Кейбір жылжымайтын мүлік агенттері 96-шы көшеден сәл солтүстікке және Бесінші даңғылға жақын жерлерді сипаттау үшін "Шығыс Гарлем" орнына "Жоғарғы Шығыс Жағы" терминін қолданады, себебі бұл аймақтарды соңғысымен байланысты жағымсыз стереотиптерден аулақтауға тырысады, ал Шығыс Гарлем көбінесе кем беделді деп есептеледі.

Тарихи аудандар

Үстіңгі Шығыс жағындағы тарихи аудан 1981 жылы қалалық аудан ретінде белгіленді. Қалалық аудан Бесінші даңғыл бойымен 59-шы және 78-ші көшелер аралығында, ал кейбір учаскелерде Үшінші даңғылға дейін созылады. Ол Америка Азамат соғысынан кейін салынған тұрғын үйлерден, 20-шы ғасырдың басында салынған сарайлар мен таунхаустардан және кейіннен салынған пәтер үйлерінен тұрады. 2010 жылы қалалық аудан 74 қосымша ғимарат есебінен сәл кеңейтілді. Метрополитен мұражайының тарихи ауданы 1977 жылы қалалық аудан деп жарияланды. Ол Метрополитен өнер мұражайының сыртындағы Бесінші даңғылдағы 79-шы және 86-шы көшелер арасындағы ғимараттарды, сондай-ақ бірнеше жақтан өтетін көшелердегі мүлікті қамтиды. Парк-авеню тарихи ауданы 2014 жылы қалалық аудан ретінде белгіленді. Ол 79-шы және 91-ші көшелер арасындағы Парк-авенюдегі 64 нысанды қамтиды. Карнеги Хилл тарихи ауданы 1974 жылы қалалық аудан болып тағайындалды және 1993 жылы кеңейтілді. Ол 400 ғимаратты қамтиды, негізінен Бесінші даңғыл бойымен 86-шы көшеден 98-ші көшеге дейін, сондай-ақ шығысқа қарай Мадисон, Парк және Лексингтон даңғылдарына дейін созылатын көшелерде орналасқан. Тағы екі кішкентай қалалық тарихи аудан бар. 1969 жылы белгіленген Хендерсон Плейс тарихи ауданы Джон С. Хендерсон салған 86-шы және 87-ші көшелер арасындағы Шығыс Енд даңғылындағы қала үйлерін қамтиды. 1967 жылы белгіленген Тредуэлл фермасы тарихи ауданы Адам Тредуэллдің бұрынғы фермасының орнындағы Екінші және Үшінші даңғылдар арасындағы Шығыс 61-ші және 62-ші көшелердегі төмен қабатты пәтерлерді қамтиды.

Даму

Еуропалықтар келгенге дейін Ист-Ривердің жартастарындағы шағын арықтарды ойып, құлайтын өзендердің аузында Ленапе тайпасы балық аулау лагерлерін құрған деген болжам бар. Олардың бір немесе екі ұрпақ сайын жасайтын бақыланатын өртеулер, қалың емен-хиккори орманының жер бетіндегі бөлігін ашық ұстаған. 19 ғасырда болашақта Жоғарғы Ист-Сайд болады деп белгіленген ауыл шаруашылығы және бақша шаруашылығы ауданынан Бостон Пост жолы өтіп, 1837 жылдан бастап Нью-Йорк және Гарлем теміржолы да жүрді. Оның 86-шы көшедегі бір станциясының маңында шағын сауда орталықтары пайда болды, бұл жер неміс Йорквилінің ортасына айналды. Аймақ Джеймс Уильям Бикменнің "Майнт Плезант" үйінен, батпақты Тортл Бэйден солтүстікке қарай, Грейси Маншнға дейін, ал одан әрі жер көлденеңінен Харлем қалашығын батпақтардан бөліп тұрды. Виллалардың қатарында Шермерхорнның ауылдық үйі қазіргі 73-ші көшенің басында өзенге қарап тұрды, ал Питер Шермерхорнның үйі 66-шы көшеде, ал Рикердің үйі де 75-ші көшенің басында орналасқан. 19-ғасырдың ортасына қарай егістік жерлер көбінесе бөлініп сатылды, Джонс Вудты қоспағанда, ол 66-шы мен 76-шы көшелер аралығында, Ескі Пост жолынан (Үшінші авеню) өзенге дейін созылды. Сондай-ақ, Джеймс Ленокс мұраға алған егістік жерлер 1870 жылдары үйлерге бөлінді, ол ферманың оңтүстік-батыс бұрышында Бесінші авенюде Ленокс кітапханасын салды және 70-шы мен 71-ші көшелер арасында, Мэдисон мен Парк авенюлерінде Пресвитериан ауруханасы үшін толық шаршы блок жер сыйлады. Сол кезде Бостон Пост жолы бойындағы таверналар 72-ші көшедегі Бес Мильдік үй және 97-ші көшедегі Алты Мильдік үй болды, деп 1893 жылы Нью-Йорктік бір тұрғын еске алды. Мэри Мейсон Джонс 57-ші және 58-ші көшелер мен Бесінші және Мэдисон көшелерімен шектелген бүкіл блокқа ие болды және оның болжамымен әдемі таунхаустар қатары салынды. 1870 жылы ол 57-ші және Бесінші көшелердегі көрнекті үйді иеленді, бірақ оның немересі Эдит Уортон сипаттағандай оқшауланған емес, оның суреті тарихи шындық ретінде сынсыз қабылданды, Кристофер Грей атап өткендей: Ол әдетте бірінші қабаттағы қонақ бөлмесінің терезесінде отырып, өмір мен сән оның жалғыз есігіне қарай ағылып жатқанын тыныш бақылап отыратын. Ол жақын арада карьерлер, қиқымдаған бақшалардағы ағаштан жасалған жылыжайлар, пейзажға қарап тұрған ешкілердің тұрған тастар жоғалып, өз үйі сияқты сәнді резиденциялардың алдынан ығысып кететініне сенді. Эдит Уортон.

Танымал қонақтардың келуі

Парк-авеню туннелі жабылып біткенге дейін (1910 жылы аяқталды), сәнді Нью-Йорк тұрғындары төртінші даңғылдың (қазіргі Парк-авеню) тұманды теміржол шұңқылынан қашып, Орталық паркеге қарап тұрған Бесінші даңғылдың үлкен жер участаларында, сондай-ақ іргелес көшелерде әсем үйлер мен таунхаустар салды. Жаңадан келгендердің ішінде Питтсбургтен келген бай Эндрю Карнеги мен Генри Клей Фрик болды. Алтын ғасырындағы Бесінші даңғылдың жеке үйлерден тұратын ауданы ретіндегі классикалық кезеңі ұзаққа созылмады: Бесінші даңғылдың жоғарғы бөлігіндегі жеке үйдің орнына салынған алғашқы пәтер үйі – 907 Бесінші даңғыл (1916), 72-ші көшеде, бұл ауданның Орталық паркеге бағытталған негізгі кіреберісі болды. Нью-Йорктің жоғарғы топқа жататын көптеген отбасылары Үстіңгі Шығыс жағында тұрақты түрде тұрды, олардың ішінде мұнайға бай Рокфеллерлер, саяси Рузвельттер, саяси династиялық Кеннедилер, жылқы жарысына құмар Уитнилер және темекі мен электр қуатынан байлыққа ие болған Герцогтар бар.

Құрылған көлік

1878 жылдан бастап бөлім-бөліммен ашылған Үшінші авеню эстакадасының құрылысы, одан кейін 1879 жылы ашылған Екінші авеню эстакадасы, Жоғарғы Шығыс жағындағы орта тап пен шебер қолөнершілерді қаланың орталық бөлігімен тығыз байланыстырып, оларға шығысқа қарайғы аймақтың қарапайым сипатын көрсетті. 1811 жылғы Комиссарлар жоспарынан бері қала карталарындағы тор жоспарының сирек кездесетін әдемі бұзушылықтарының бірі ретінде көрсетілген «Гамильтон алаңы» енді 66-шы және 69-шы көшелер арасындағы Гарлем теміржолының учаскесіне орналасуы тиіс еді; бірақ ол ешқашан іске аспады. Алайда, 1857 жылғы үрей кезінде оның тегіс емес жері шілде айында қала мен оның көршілес округтерінің Нью-Йорк штатынан бөлінуіне шақыру мақсатымен ашық ауадағы халық жиналысының өткізілу орны болды. Қала бұл жерді үй участаларына бөліп сатты. 1880-жылдардан бастап Йорквилл ауданы орта таптық немістердің маңына айналды. Карл Шурц паркіне қарап тұрған, Шығыс өзеніне ең соңғы салынған қалалық вилла – Грейси Маншн, 1942 жылы Нью-Йорк мэрінің резиденциясына айналды. Роберт Мозес жобалаған Ист-Ривер Драйв алғашқы бөлігінен оңтүстікке қарай, 125-ші көшеден 92-ші көшеге дейін созылды, ол 1934 жылы бульвар ретінде аяқталды, бұл көше деңгейінде өтетін маңызды тас жол болды. 1948 жылдан 1966 жылға дейінгі қайта құру жобалары ФДР Драйвін, оған Франклин Делано Рузвельт есімі берілген, бүгінгі күні қолданылып жүрген толық шектеулі кіруге рұқсат етілген парктік магистральға айналдырды. Үшінші және Екінші авенюлердегі эстакадалық теміржолдарды бұзу 1950-жылдары басталган көп қабатты тұрғын үйлердің салынуына мүмкіндік берді, сондай-ақ Саттон-Плейс ауданындағы Саттон-Террас жобасы да іске асырылды. Эстакадаларды бұзу көлік жүйесіне кері әсер етті, себебі IRT Lexington Avenue Line аймақтағы жалғыз метро желісіне айналды. Екінші авеню метрополитенінің құрылысы алғаш рет 1919 жылы ұсынылды. Соңында, 2017 жылдың 1 қаңтарында желінің бірінші кезеңі аяқталып, үш жаңа станция ашылды. Бұл аймаққа жаңа жергілікті бизнестерді тартты және Жоғарғы Шығыс жағындағы жылжымайтын мүліктің бағасына оң әсер етті.

Демография

Халық санағы мақсатында Нью-Йорк қаласының әкімдігі Жоғарғы Шығыс жағын үш аудандық есептеу аймағының құрамына жатқызады: Жоғарғы Шығыс жағы – Карнеги төбесі, Йорквилл және Ленокс төбесі – Рузвельт аралы, бұл аймақтар 3-ші авеню және 77-ші көшемен бөлінеді. 2010 жылғы АҚШ халық санағының мәліметтері бойынша, осы аймақтардың біріктірілген халқы 219 920 адамды құрады, бұл 2000 жылы тіркелген 217 063 адамнан 2857 (1,3%) көп. Аймақтың ауданы белгіленбеген, ал халық тығыздығы ... құрайды. Аймақтардың нәсілдік құрамы: 79% (173 711) ақ, 3,2% (7098) афроамерикандық, 0,1% (126) американдық үндістер, 8,6% (18 847) азиялық, 0% (98) Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,3% (609) басқа нәсілдер және 1,8% (3868) екі немесе одан көп нәсілділер. Кез келген нәсілге жататын испандықтар мен латиноамерикандықтар халықтың 7,1% (15 563) құрайды. Ақ нәсілділердің үлесі үш аудандық есептеу аймағында да басым, бірақ Йорквилл мен Ленокс төбесі – Рузвельт аралына қарағанда Карнеги төбесіндегі Жоғарғы Шығыс жағында одан да жоғары, шамамен халықтың 90% құрайды. Жоғарғы Шығыс жағының нәсілдік құрамы 2000 жылдан 2010 жылға дейін орташа дәрежеде өзгерді. Ең маңызды өзгерістер: азиялық халықтың 38% (5145 адамға) өсуі, испандық/латиноамерикандық халықтың 19% (2537 адамға) өсуі және ақ нәсілді халықтың 3% (5644 адамға) азаюы. Афроамерикандық халықтың саны 3% (191 адамға) өсті, ал басқа нәсілдердің саны 15% (628 адамға) өсті. Үш аудандық есептеу аймағын ескере отырып, ақ нәсілді халықтың азаюы Йорквилл мен Карнеги төбесінде шоғырланды, ал басқа нәсілдік топтардың өсуі үш аймақ бойынша тең бөлінді. Манхэттеннің 8-ауданының барлық ауданы, Жоғарғы Шығыс жағы мен Рузвельт аралын қамтиды, 2018 жылғы Нью-Йорк қаласының денсаулық сақтау басқармасының қоғамдық денсаулық профилі бойынша 225 914 тұрғыны бар, орташа өмір сүру ұзақтығы 85,9 жылды құрайды. Бұл Нью-Йорк қаласының барлық аудандарының орташа өмір сүру ұзақтығынан (81,2 жыл) жоғары. Тұрғындардың көп бөлігі ересектер: көпшілігі (37%) 25-44 жас аралығында, 24% - 45-64 жас аралығында, ал 20% - 65 жастан асқандар. Жастар мен колледж жасындағы тұрғындардың үлесі тиісінше 14% және 5% құрады. Жоғарғы Шығыс жағындағы орташа табыс 131 492 долларды құрады. Жоғарғы Шығыс жағында 56 000 адамды құрайтын үлкен және бай еврей халқы бар. Дәстүрлі түрде Жоғарғы Шығыс жағы бай ақ англосаксондық протестанттық отбасылармен басым болды. Өте жоғары халық тығыздығы және жан басына шаққандағы табысы (2000 жылы 85 081 доллар) ескерілгенде, бұл ауданда Манхэттендегі жеке байлықтың ең көп шоғырланған жері орналасқан. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, Жоғарғы Шығыс жағындағы орташа отбасылық табыс 131 492 долларды құрады. Жоғарғы Шығыс жағындағы төмен және орташа табысты адамдарға арналған жалғыз қоғамдық тұрғын үйлер 96-шы көшенің солтүстік шекарасының оңтүстігінде орналасқан Холмс Тауэрс және Айзекс үйлері. Ол Шығыс Гарлеммен шектеседі, онда АҚШ-тағы қоғамдық тұрғын үйлердің ең көп шоғырланған жері орналасқан.

Саясат

Саяси тұрғыдан алғанда, Үстіңгі Шығыс жағы Нью-Йорктің 12-ші конгресс округінде орналасқан, оның Кук PVI көрсеткіші D+34 және қазіргі уақытта демократ Джерри Надлер өкілдік етеді. Ол Нью-Йорк штатының Сенатының 27-ші, 28-ші және 29-шы округтерінде, Нью-Йорк штатының Ассамблеясының 73-ші және 76-шы округтерінде және Нью-Йорк қалалық кеңесінің 4-ші және 5-ші округтерінде орналасқан. Үстіңгі Шығыс жағы – Манхэттеннің сол сияқты азаматтарының 20 пайызынан астамын республикашылар құрайтын сирек аудандарының бірі. Ауданның оңтүстік-батыс бөлігінде республикашыл сайлаушылар демократтармен тең (Манхэттендегі жалғыз осындай аймақ), ал ауданның қалған бөлігінде республикашылар тіркелген сайлаушылардың 20-40 пайызын құрайды. Дегенмен, ол әлі де басым түрінде демократиялық болып табылады; 2020 жылғы президенттік сайлаудағы барлық сайлау учаскелері Джо Байденге дауыс берді, ал олардың барлығынан біреуі ғана оған 70 пайыздан кем дауыс берді. Үстіңгі Шығыс жағы АҚШ-та саяси қаржы жинаудың маңызды орталығы ретінде белгілі. Саяси үлестер бойынша ең көп ақша төленген бес пошта индексінің төртеуі Манхэттенде орналасқан. 10021 пошта индексі Үстіңгі Шығыс жағында орналасқан және 2004 жылғы Джордж Буш пен Джон Керридің президенттік науқандарына ең көп қаржы жинаған.

Денсаулық

2018 жылы Үстіңгі Шығыс жағында мерзімінен бұрын туған балалар мен жасөспірім аналардың тууы қаланың орташа көрсеткіштерінен төмен. Үстіңгі Шығыс жағында әр 1000 тірі туған балаға 73 мерзімінен бұрын туған бала (қала бойынша 87 әр 1000), ал әр 1000 тірі туған балаға 3,4 жасөспірім ана туды (қала бойынша 19,3 әр 1000).

Кітапханалар

Нью-Йорк қалалық кітапханасы (NYPL) Үстігі Шығыс жағында төрт филиалда жұмыс істейді. 67-ші көшедегі филиал 1-ші авенюге жақын, 328 Шығыс 67-ші көшеде орналасқан. Карнеги кітапханасы 1905 жылы ашылып, 1950 жылдары және 2000 жылы қайта жаңартылды. Екі қабатты құрылыс дизайны жағынан Йорквилл филиалының кітапханасына ұқсайды. Йорквилл филиалы 3-ші авенюге жақын, Шығыс 79-шы көше, 222-де орналасқан. Карнеги кітапханасы 1902 жылы ашылып, 1986–1987 жылдары жаңартылды. Үш қабатты кеңістік Нью-Йорк штатының тарихи орындар тізіміне және Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген. Вебстер филиалы 1465 Йорк даңғылында, 78-ші көшеге жақын орналасқан. Филиал 1893 жылы Вебстер еркін кітапханасы ретінде құрылды, ал қазіргі Карнеги кітапханасының құрылысы 1906 жылы ашылды. 96-шы көшедегі филиал Лексингтон даңғылына жақын, 112 Шығыс 96-шы көшеде орналасқан. Карнеги кітапханасы 1905 жылы ашылып, 1991 жылы қайта жаңартылды.

Көлік

Үстіңгі Шығыс жағы екі метро желісімен қамтамасыз етілген: төрт жолдан тұратын IRT Лексингтон даңғылы желісі Лексингтон даңғылының астында және екі жолдан тұратын Екінші даңғыл метросы Екінші даңғылдың астында. Екінші даңғыл желісі Лексингтон даңғылы желісіндегі тығын азайтуға арналған. Желінің бірінші кезеңі 2017 жылдың 1 қаңтарында ашылды, ол Үстіңгі Шығыс жағындағы үш стансадан тұрады: 96-шы көше, 86-шы көше және 72-ші көше. Жоспарланған Екінші даңғыл желісіне кейіннен салынатын үш қосымша кезең кіреді, олар желіні солтүстікке қарай Гарлемдегі 125-ші көшеге/Парк даңғылына және оңтүстікке қарай Қаржылық аудандағы Ганновер алаңына дейін ұзартуды көздейді. Сонымен қатар, қаланың жоғарғы және төменгі бөліктеріне қатынайтын жергілікті және шектеулі MTA аймақтық автобус бағыттары, сондай-ақ көлденең бағыттар да бар.

Танымал мәдениетте

Жоғарғы Шығыс жағы көптеген фильмдердің, телешоулардың және басқа да медиа өнімдерінің түсірілім алаңы болған.