Кіріспе

Махаяна буддалық мәтіндер жиынтығы

Татагаттагарбха сутралары – татагаттың, будданың «ана құрсағы» немесе «эмбрионы» (гарбха) тұжырымын ұсынатын Махаяна сутраларының тобы. Әр бір сезімтал жанда татагаттардың арқасында Будда болу мүмкіндігі бар. Бұл тұжырым Үндістанда туған, бірақ Шығыс Азия буддизмінің дамуына зор ықпал етті, онда ол Буддахату, «будда элементі» немесе «будда табиғаты» тұжырымымен теңестірілді. Татагаттагарбха сутраларына Татагаттагарбха сутрасы, Шрималдеви Симханада сутрасы, Махаяна Махапаринирвана сутрасы және Аңгулималия сутрасы кіреді. Осыған ұқсас ойлар Ланкаватара сутрасы мен Аватамсака сутрасында кездеседі. Тағы бір маңызды мәтін, «Сенімнің оянуы», бастапқыда Қытайда жазылған, ал Махаяна Махапаринирвана сутрасы Қытайда едәуір кеңейтілген. Татагаттагарбха сутралары дәстүрін Йогачара және Мадхьямака мектептерімен салыстыра отырып, Пол Уильямс бұл жинақтың Үндістанда осылай көп көрініс бермеген, бірақ Орталық Азия және Шығыс Азия буддизмінде күннен-күнге танымал және маңызды болғанын жазады.

Номенклатура және этимология

Санскрит тіліндегі "татагатагарбха" термині "татагата" – "осылай кеткен" (Буддалыққа сілтеме) және "гарбха" – "тамыр, ұрық, мән" деп талданады.

Никаялардағы жарық ақыл

Ангуттара Никаяда Будда "жарық ақыл" туралы айтады. Канон "жарық ақылды" нирваналық санамен теңестірмейді, бірақ ол нирвананы түсінуде маңызды рөл атқарады. Бір ғалымның пікірінше, бұғаулар қиратылғаннан кейін "араханттықтан нұрлы ниббаналық сана жарқырап шығады, ол ешқандай нысанға немесе тіреуге ие болмай, барлық шектеулерден өтеді".

Татагатагарбха сүресі (б.з. 200-250 жж.)

Татагатагарбха Сутрасы татагатагарбханы толыққанды даналыққа ие Будда, "ең ұлы және жойылмас, ең жеңіскер дене" ретінде, бұзылмайтын, әрбір жанның денесінде лотос позасында мәртебелі отырған, нағыз Будда ғана өздің құдайлық көзімен анық көре алатын виртуалды Будда гомункулы ретінде ұсынады. Бұл – Татагатагарбха сутраларының ішінде татагатагарбханың ең "жеке тұлғалық" бейнесі және Будданың туылмас бұрын анасының жатырында лотос позасында отырған Махаяна сипаттамаларын еске түсіреді: "жарық, сұлу, мейірімді, көз тартарлық, аяқтары қиылысқан күйде отырған" және "таза алтын сияқты" жарқыраған.

Шрималадеви Симханада сүресі (б.з.

Татагаттарбханың ең ертедегі және маңызды сутраларының кейбірін ғалымдар Үндістандағы ерте буддалық мектептермен байланыстырды. Брайан Эдвард Браун Шрималадеви Симханада сутрасын біздің заманымыздың 3-ші ғасырында Андхра Икшваку дәуіріне, Андхра аймағындағы Махасангхикалардың туындысы ретінде жатқызады. Уэйман Махасангхикалар мен Шримала арасындағы толық келісімнің он бір тұсын және осы байланысқа қатысты төрт маңызды дәлел келтірді. Шри Падма және Энтони Барбер Татагаттарбха сутрасының бастапқы дамуын Махасангхикалармен байланыстырып, Андхра аймағындағы Махасангхикалар Татагаттарбха доктринасының қалыптасуына жауапты болды деген қорытындыға келді. Шрималадеви Симханада сутрасына сәйкес, татагаттарбха "туылмайды, өлмейді, ауыспайды, пайда болмайды. Ол – құрастырылған нәрселердің сипаттамаларынан тыс, тұрақты, берік және өзгермейтін." Сонымен қатар, ол "Татагаттардың [Буддалардың] тәжірибелік саласы" деп сипатталған.

Аңғұлимайлия сүті

Әрбір жанда Будда табиғаты (Будда дхату) бар. Аңгулималия сутрасында Буддалардың өздері Будда табиғаты жоқ ешбір сезімтал жанды табуға тырысса, олар сәтсіздікке ұшырайтыны айтылған. Шындығында, осы сутрада Буддалар әрбір жанда мәңгілік Будда табиғатының бар екенін анықтайды: Татагаттагарбханың нағыз болмысына сенім мен иман, тиісті жазбаларда оң жағынан ойлау актісі ретінде ұсынылады және қатты ұсынылады; шын мәнінде, татагаттагарбханы жоққа шығару өте жағымсыз кармалық салдарлармен байланысты. Аңгулималия сутрасында тек "өз-өзіңді" ғана үйрету және татагаттагарбханың шындығын жоққа шығару кармалық тұрғыдан ең жағымсыз қайта тууға әкеледі, ал татагаттагарбханың доктринасын тарату өзіне де, әлемге де пайда келтіреді.

Ратнаготравибхага

Авторлығы даулы Ратнаготравибхага (әлде Махаяноттаратантрашастра немесе жай ғана Уттаратантра "Жоғары үздіксіздік") – Татагатагарбха сутраларындағы идеяларға негізделген, біртұтас философиялық модельді жасауға жасалған жалғыз үнділік тырабы. Ратнаготравибхага ерекше Шрималадеви Симханада сутрасына сүйенеді. Шығыс Азия буддизмі Татагатагарбха сутраларындағы ұғымдарға бейім болғанымен, Ратнаготравибхага Шығыс Азия буддизмінде салыстырмалы түрде аз роль атқарды. Бұл сутраны оқуға берілген басымдыққа және Шығыс Азия буддизміндегі Сенім оятудың орталық мәніне байланысты. Ратнаготравибхага Будда табиғатын (татагатагарбха) "осылай" немесе "дәл осылай" деп қарастырады, ол барлық нәрсенің мәңгілік шындығын, жасырынып қалған күйде болмыстың ішінде білдіреді. Адамның жоғары санасы мінсіз және таза, бірақ оны таза емес, теріс бейімділіктер қоршап тұрады деген идея бар. Пол Уильямс бұл арамдықтың Будда табиғатының бір бөлігі емес, тек Будда санасының (яғни Будда табиғатының) шынайы қасиеттерін ашық көрінуіне кедері келтіретінін айтады.