Кіріспе

Плоешти (/UK//p//l//ɔɪ/'/ɛ//ʃ//t//i/ ployESHtee, /US//p//l//ɔː/'/j//ɛ//ʃ//t//(//i//)/ plawYESHTee, ), бұрын Плоешти деп жазылатын, – Румынияның Прахова округінің қаласы және округ орталығы. Мунтеня тарихи аймағының бөлігі, Бухаресттің солтүстігінде орналасқан. Плоештидің ауданы шамамен 15 км² құрайды, солтүстікте Блежой коммунасымен, оңтүстікте Барканешти және Брази коммуналарымен, батыста Тыргшору Вечи коммунасымен, шығыста Буков және Берчени коммуналарымен шектеседі. 2021 жылғы халық санауы бойынша Плоешти 180 540 тұрғынымен елдегі ең көп халқы бар оныншы қала болып табылады. Қала 17 ғасырдан бастап Михаил Батыл жергілікті жер иелерінен сатып алған жерде өсіп, біртіндеп жақын орналасқан Тыргсор, Гергица және Буков валахиялық жәрмеңкелерінің орнын басып алды. Оның дамуы ауыр индустрияландыру арқылы үдеді, 1856–1857 жылдары әлемдегі алғашқы өнеркәсіптік мұнай өңдеу зауыты ашылды. Аймақтағы мұнай кен орындарын кеңінен пайдаланудың нәтижесінде Плоешти "Қара алтынның астанасы" деген лақап атын алды. Қазіргі уақытта оның экономикалық қызметі әлі де мұнай өңдеуге негізделген, қалада үш ірі өңдеу зауыты және осы саламен байланысты басқа да өнеркәсіптер бар. Плоешти сонымен қатар елорданы Трансильвания және Молдавия аймақтарымен байланыстыратын маңызды көлік торабы болып табылады. Қала Румыниядағы ең маңызды альпілік туристік аймақтардың бірі – Прахова аңғарына тікелей қол жеткізеді.

Тарих

Плоешти, әрине, одан да ертерек қоныстанған, бірақ ол алғаш рет 16 ғасырда Михаил Батыр, Валахия князі тұсында құжаттарда пайда болды. 17 және 18 ғасырларда сауда және қолөнер өндірісінің орталығы ретінде гүлденді. Плоештиді Брашовқа жалғастыратын жол 1864 жылы ашылды, ал теміржол 1882 жылы келді. Көптеген мектептер мен ауруханалар осы кезеңде салынды. 19 ғасырдың ортасында Плоешти аймағы әлемдегі мұнай өндіру және қайта өңдеу орталықтарының біріне айналды. Мехеджиану ағайындары 1856-1857 жылдары Плоештиде әлемдегі алғашқы ірі мұнай өңдеу зауытын ашты. Тарих қаланы 1870 жылы Румыния монархиясына қарсы болған, қысқа ғұмырлы Плоешти Республикасының орны ретінде де еске алады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Плоештидің мұнай өндірісі 1916 жылы Орталық державалар Румынияға басып кіргенде маңызды нысанаға айналды. Британ армиясының полковник Джон Гриффитс басқарған операциясы өндірісті жойып, өнеркәсіп инфрақұрылымының көп бөлігін саботаж жасады. 1940 жылдың қарашасында болған жер сілкінісінен ауыр зақымданған болса да, қала Екінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігінде нацистік Германия үшін маңызды мұнай көзі болып қызмет етті. Одақтастар Плоештиді Екінші дүниежүзілік соғыстың мұнай науқанының нысанасына айналдырып, оны бірнеше рет бомбалады, мысалы, HALPRO (Halverson жобасы, 1942 жылдың маусымы) және Tidal Wave операциясы (1 тамыз 1943) кезінде үлкен шығынға ұшырады, бірақ операция немесе өндірісте елеулі үзіліс болған жоқ. 1944 жылдың 24 тамызында Кеңес Қызыл Армиясы Плоештиді басып алды. Соғыстан кейін Румынияның жаңа коммунистік режимі, негізінен жеке меншікте болған мұнай өнеркәсібін мемлекеттік меншікке алды және елді жаңғырту және соғыс зардаптарын жою мақсатымен мұнай және мұнай өнімдері өнеркәсібіне үлкен инвестициялар жасады.

Экономика

1989 жылғы Румыния революциясынан кейін Плоешти жылдам экономикалық шығынға ұшырады. Қала Бухаресттен солтүстікке қарай орналасқан, қазіргі уақытта перспективалы инфрақұрылымдық жобалар жүргізілуде. Бұл – мұнай өндіру және өңдеу өнеркәсібіне ерекше назар аударылған күшті өнеркәсіптік орталық. Аймақтағы мұнай өндірісі тұрақты түрде төмендеп келе жатқанмен, әлі де жұмыс істеп тұрған төрт мұнай өңдеу зауыты бар, олар құбырлар арқылы Бухарестке, Қара теңіздегі Констанца портына және Дунайдағы Гиургиу портына қосылған. Плоештиде мата өндірісінің ұзақ тарихы да бар. Қала шетелдік инвестициялардың орталығына айналды. OMV Petrom, Lukoil, Shell Gas, Timken, Yazaki, Coca Cola, Efes Pilsener, British American Tobacco, Federal Mogul және Interbrew сияқты компаниялар мұнда жұмыс істейді, ал Carrefour, Metro, Selgros, Kaufland, Billa, Bricostore, Lidl, Obi, Auchan, Profi, Mega Image сияқты бөлшек сауда желілері Плоештіде үнемі өсіп келе жатқан нарық тапты, бірақ қызметкерлердің еңбекақысы күтілгеннен төмен. Плоештіде төрт McDonald's және үш KFC мекемесі бар. Неміс саудагері Tengelmann 200 миллион еуролық аймақтық кеңейту жоспарын қолдау үшін Плоештіде қойма салды. Interex (ro) операциясы арқылы француздық тәуелсіз бөлшек сауда желісі Intermarché Балқан аймағындағы дистрибуциялық көшбасшы болуға ниетті. Румынияда алғашқы Interex дүкені 2002 жылдың маусым айында Плоештіде ашылды. Interex қоймасы мен құрылыстары 2014 жылы Penny Market XXL сатып алды. Unilever компаниясының Плоештіде жуғыш заттар зауыты бар. Тамақ өндірісін Плоештіге көшіру арқылы компания Румыниядағы барлық қызметін бір орында шоғырландырады. 2006 жылдың наурыз айының басында Unilever компаниясы Румынияда бір өндіріс орталығын салуға инвестиция жасайтынын хабарлады, ал жаңа тамақ зауытының құрылысы осы жоспардың бір бөлігі болып табылады. 1950 жылы мұнай, көмірсутек өңдеу және мұнай-химия өнеркәсібінің дамуындағы маңызды кезең ретінде Плоештіде мұнай өңдеу және мұнай-химия зауыттары үшін инженерлік және жобалау институты, SC IPIP SA, кең ауқымды мүмкіндіктері мен тәжірибесі бар румын компаниясы құрылды. Плоештіде төрт жергілікті телеарна бар: Ploiești TV, Valea Prahovei TV, Wyll TV және Prahova TV.

Көлік

Плоешти А3 тас жолында, Румынияның солтүстік және батыс облыстарына, сондай-ақ Батыс Еуропаға қарайтын басты бағытта орналасқан. Анри Коанда халықаралық әуежайы алыс емес, ал Прахова аңғарының шаңғы курорттарына бір сағаттық сапармен жетуге болады. Плоешти Бухаресттен кейін елдегі екінші ірі теміржол торабы болып табылады, ол Бухарестті Трансильвания және Молдавиямен байланыстырады. Қаланың қоғамдық көлік жүйесі TCE Ploiești компаниясымен басқарылады және автобустар, троллейбустар мен трамвайлардың кең желісін қамтиды. Плоештидегі ерекше сары автобус паркі Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы ең заманауи парктердің бірі болып есептеледі, ол қаланың барлық аудандарына қосылыс жасап, күніне орташа есеппен 150 000 жолаушыны тасымалдайды. Қалалық жолдар 800-ден астам көшеден тұрады, олардың жалпы ұзындығы 5 км-ге жуық, оның көп бөлігі жаңартылған. Күн сайын Плоешти арқылы шамамен 5300 көлік өтеді, ал шығыс және батыс айналма жолдары көлік ағынын азайтады. Қалалық көлік паркіне 256 автобус, 36 трамвай және 25 троллейбус кіреді, олар жыл сайын шамамен 70 миллион жолаушыны тасымалдайды. 33 автобус маршруты бар, олардың жалпы ұзындығы белгілі, 2 троллейбус маршрутының жалпы ұзындығы белгілі, ал 2 трамвай маршрутының жалпы ұзындығы белгілі.

Мәдениет

Плоештиде Плоешти филармониялық оркестрі орналасқан – Румыниядағы ең жоғары бағаланған филармониялық оркестрлердің бірі, сондай-ақ танымал футбол клубы, ФК «Петрул» Плоешти, әйелдер гандболынан «CSM Ploiești» Liga Națională клубы және баскетбол командасы «CSU Asesoft» бар. Қала көптеген мәдени және сәулеттік ескерткіштерге ие, олардың ішінде Мәдени сарай, Николае Симаше жинаған сағаттар мен сағаттардан тұратын Сағат мұражайы, Мұнай мұражайы, Квинтус отбасының сыйлық ретінде тапсырған Плоешти өнер мұражайы және 1785 жылға дейін салынған Хаги Продан мұражайы бар. Бұл мұражай Иван Хаги Продан есімді саудагерге тиесілі болған, румындық ескі сәулет элементтерін қамтиды және Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қысқа мерзімге Плоештидегі алғашқы мұражай – «Прахова мұражайы» орналасқан еді. 2011 жылдың тамызында Плоештиде «Алтын Карпат» Еуропалық кинофестивалі мен жәрмеңкесі және Горан Бреговичтің концерті өтті. Қаламен байланысы бар бірнеше көрнекті жазушылар бар, олардың ішінде Иоан Лука Карагияле, Константин Доброгеану Герея, Иоан А. Бассарабеску, Ничита Станеску, Гео Богза, Раду Тюдоран, композитор Пол Константинеску және философ Петре П. Негулеску. «Sfinții Petru și Pavel» мектебінің үш түлегі Румын академиясының президенті болды: Андрей Радулеску, Михай Драганеску және Евгений Симион.

География

Плоещти Мунтеняның орталығында, Валахия жазығының орталық солтүстік бөлігінде орналасқан. Бұл қала астана Бухарестке жақын және ғасырлар бойы астанамен тығыз байланыста болды. Плоешти 25° шығыс меридианы мен 44°55’ солтүстік параллелінде орналасқан. Қаланың жалпы ауданы шамамен , оның ішінде қала маңындағы елді мекендерді қоса алғанда. Қаланың жанында екі өзен бар: оңтүстік-батыста ағатын Прахова өзені Брази елді мекені арқылы қаладан қысқа ғана өтеді, ал Телеажен өзені Блежой, Буков, Берчени ауылдарынан өтеді. Қала Дэмбу өзенінің жағасында орналасқан, ол Баикой қаласының төңірегіндегі төбелерден бастау алады. Қазіргі уақытта Дэмбу өзенінің су ағыны жоғары емес.

Климат

Климат елдің астанасы Бухаресттің климатына ұқсас. Кёппен климаттық жіктеліміне сәйкес, қала ыстық жазды ылғалды континенттік климат аймағына (Dfa) жатады. Жылдық орташа температурасы - , ең төменгі температура 1952 жылғы 25 қаңтарда - тіркелген, ал ең жоғары температура 2007 жылғы 19 шілдеде - тіркелген. Орташа есеп бойынша, 17 күн өте суық, 26 күн суық, 99 күн жылы және 30 күн тропикалық болады, ал қалған күндері орташа температураны құрайды. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері - , қаңтар айында - және маусым айында - . Жауын-шашын мөлшері 1901 жылы тіркелген - мен 1930 жылы тіркелген - аралығында ауыспайды. Жыл бойына орташа есеппен 104 күн жаңбыр, 26 күн қар, 112 күн ашық аспан, 131 күн бұлтты және 122 күн күн сәулесіз болады. Плоешти климатына солтүстүк-шығыстан (40%) және оңтүстік-шығыстан (23%) соғатын желдер әсер етеді, олардың орташа жылдамдығы - құрайды. Жыл бойы орташа есеппен 11 күнде желдің жылдамдығы - асып кетеді және бар болғаны екі күні желдің жылдамдығы - аспан жоғары болады. Атмосфералық қысым - құрайды.

Жер бедері мен өсімдіктер

Қала Валахия жазығында орналасқан, орташа биіктігі теңіз деңгейінен 22 метр. Айналасындағы ландшафтқа батысында орналасқан Прахова өзенінің әсері бар, оның арнасы батысқа қарай жатыр. Телеажен өзені қала арқылы өтеді, ал Дамбу өзені солтүстік-шығыс елді мекендері арқылы ағады. Плоешти қаласының өсімдігі бұрын негізінен жалпақ жапырақты ормандармен сипатталған, олардың құрамында негізінен ирек емен (Quercus robur) ағаштары болған. Сондай-ақ, қара емен (Quercus petraea) сияқты еменнің басқа да түрлері де кездесетін. Ескі орманның қалдықтары әлі де сақталған, және кейбір ағаштар қазіргі уақытта қорғауға алынған, мысалы, қаланың оңтүстік шетіндегі Гигиудегі екі ескі дуб ағашы. Қазіргі уақытта өсімдіктер қалалық жерлерге тән, олар сәндік өсімдіктерден, каштан, аспан және қара шатырқыдан тұрады. Парктер мен басқа да жасыл аймақтар шектеулі: негізгі бульвар аймағы, Сала Спортurilor паркінің жанындағы парк, қаланың солтүстік бөлігіндегі парк, "Михай Витеазул" паркі және Буков бөгетінің жанындағы тағы бір парк. Бұл аймақтардың жалпы ауданы шамамен құрайды, нәтижесінде әрбір тұрғынға шаққанда жасыл жеңілдетілген кеңістік бар. Қаланың айналасында заңмен қорғалатын бірнеше сирек кездесетін ағаштарды көруге болады. Олардың ішінде "Пол Константинеску" мұражайының бағында орналасқан алып секвойя (Sequoiadendron giganteum) ағашы бар. Сондай-ақ, жергілікті климатқа бейімделген ағаштар, мысалы, інжір ағаштары да кездеседі. Кейбір елді мекендерде жеміс ағаштары мен гүлдер көбірек отырғызылуда.

Қалалық аумақ

Плоешти метрополиялық аймағы 13 серіктес қаладан құралған. Бұл аймақ екі панъевропалық автожол және теміржол дәлізі үшін маңызды транзиттік пунктке айналады. Аймақтың орталық басқару органы коммуникация және көлік желілерін, технологиялық дамуды және көміртегі іздерін азайтуды үйлестіреді.