Кіріспе
Ақыл-ойды пайдаланып шындықты интуитивті түсіну. Сындерезис (/,//s//I//n//d//@'//r//i://s//ə//s/) немесе синтерез – моральдық іс-әрекеттің әмбебап практикалық принциптерін тұрақты білу. Теориялық ғылым саласындағы ойлау процесі барлық ғылымның негізі болып табылатын белгілі бір негізгі аксиомаларды көздейді. Мұндайлардың қатарында – қарама-қайшылық принципі, «бір нәрсе бір уақытта болу да, болмау да мүмкін емес» және «бүтін бөлігінен үлкен» сияқты өзінен-өзі түсінікті шындықтар бар. Бұл – теориялық интеллектінің алғашқы принциптері. Моральдық мінез-құлық саласында да осындай алғашқы принциптер бар, мысалы: «жамандықтан аулақ болып, жақсылық жаса»; «Өзіңе жасалғанын қаламасаң, басқаларға жасама»; «Ата-анаңды құрметте»; «Шамамен өмір сүріп, әділдікпен әрекет ете білуіміз керек». Бұл – моральдық тұрғыдан түсінікті, ақыл-есі дұрыс әрбір адам түсінген жағдайда мойындайтын шындықтар. Схоластикалық ғалымдардың пікірінше, мұндай моральдық шындықтарды практикалық интеллектпен қабылдауға дайындық – танымдық қабілетке сіңген табиғи әдетке байланысты, оны олар сындерезис деп атайды. Ар-ождан – нақты бір әрекеттің дұрыс немесе бұрыс екендігін шешетін практикалық ақыл-ойдың диктаты болса, сындерезис – моральдық іс-әрекеттің алғашқы жалпы принциптерін нысана еткен сол практикалық ақыл-ойдың диктаты.
In scholastic moral philosophy, synderesis (/,//s//I//n//d//@//'//r//i://s//ə//s/) or synteresis is habitual knowledge of the universal practical principles of moral action. The reasoning process in the field of speculative science presupposes certain fundamental axioms on which all science rests. Such are the principle of contradiction, "a thing cannot be and not be at the same time," and self evident truths like "the whole is greater than its part". These are the first principles of the speculative intellect. In the field of moral conduct there are similar first principles of action, such as: "evil must be avoided, good done"; "Do not do others what you would not wish to be done to yourself"; "Parents should be honoured"; "We should live temperately and act justly". Such as these are self evident truths in the field of moral conduct which any sane person will admit if he understands them. According to the Scholastics, the readiness with which such moral truths are apprehended by the practical intellect is due to the natural habit impressed on the cognitive faculty which they call synderesis. While conscience is a dictate of the practical reason deciding that any particular action is right or wrong, synderesis is a dictate of the same practical reason which has for its object the first general principles of moral action.
Тарих
Синдерезис ұғымының ұзақ тарихы бар, оның ішінде Әулие Иеронимнің (A.D. 347–419) Езекиелге арналған түсіндірмесінде синтерезин (συντήρησιν) жанның қабілеттерінің бірі ретінде айтылады және ол ар-ожданның ұшқыны (scintilla conscientiae) деп сипатталады. 13 ғасырда Ұлы Альберт пен Фома Аквинский Аристотельдік психология мен этика тұрғысынан қарап, Иеронимнің мәтінін түсіндірді. Бонавентура синдерезис туралы басқаша пікір айтты, оған сәйкес, ол ерік-жігердің моральдық жақсылыққа табиғи бейімділігі болып табылады. Көптеген ғалымдар синдерезис сөзін ортақ білім немесе ар-ождан деген грек сөзі – синедéсис (συνείδησις) сөзінің бұрмалануы деп санайды, бұл бұрмалану Иеронимнің түсіндірмесінің ортағасырлық қолжазбаларында кездеседі. Бұл термин психиатриялық зерттеулерде, әсіресе психопатияға қатысты қолданылады.