Кіріспе
Melicoccus bijugatus – сабынды тұқымдастарға жататын жеміс беретін ағаш. Ол Жаңа әлем тропиктерінде, Оңтүстік және Орталық Американы, сондай-ақ Кариб теңізінің кейбір аймақтарын қамтиды. Оның тасқа ұқсас жемістері, көбінесе кенепа немесе гвинеп деп аталады, жеуге жарамды. Бұл жемістердің лимонсилло, баян акки, испан лаймы немесе мамонсилло сияқты көптеген басқа да атаулары бар.
Melicoccus bijugatus is a fruit bearing tree in the soapberry family Sapindaceae, native or naturalized across the New World tropics including South and Central America, and parts of the Caribbean. Its stone bearing fruits, commonly called quenepa or guinep, are edible. These fruits have various other names such as Limoncillo, Bajan ackee, Spanish lime or mamoncillo, among numerous other common names.
Таксономия
Меликокк тұқымдасын алғаш рет 1756 жылы ирланд дәрігері және ботаник Патрик Браун сипаттады. Бұл сипаттама Пуэрто-Рикода өсірілген M. bijugatus ағаштарына негізделген. 1760 жылы Николаус Йозеф фон Жаквин Браунның тұқымдасына жататын алғашқы түрді сипаттап, оны M. bijugatus деп атады. 1762 жылы Линней Melicocca bijuga деп атаудың басқаша нұсқасын қолданды. Келесі екі ғасыр бойында Линнейдің атаудың басқаша нұсқасы дерлік барлық жарияланымдарда қолданылды. 1994 жылы Melicocca атауын Melicoccus-тан сақтау туралы ұсыныс жасалды, бірақ ол қабылданбады, нәтижесінде атаудың бастапқы түрі қайта жаңартылды. Пуэрто-Рикода кенепа деп белгілі бұл жеміс, әсіресе Понсе муниципалитетінде көптеп өседі, және сол муниципалитетте жыл сайынғы «Кенепа ұлттық фестивалі» (Festival Nacional de la Quenepa) өтеді. Жеміс жылы жаз айларында піседі.
Сипаттама
Ағаштардың биіктігі 15 метрге жетеді және кезектесіп орналасқан күрделі жапырақтары болады. Жапырақтарында 4 эллипстік жапырақшасы бар, олардың ұзындығы және ені белгілі бір шамада. Олар көбінесе екі жынысты өсімдіктер, бірақ кейде өзінен-өзі тозаңданатын ағаштар да кездеседі. Гүлдері төрт қанатын және сегіз тоқпанды мүшесі бар, олар бос, жасыл түсті дәнектерді құрайды, олардың ұзындығы және ені белгілі бір шамада. Олардың қабығы қызғылт-сары, лосось түсті немесе сары түсті болып келеді, сонымен қатар шырынды және қою консистенцияға ие.
Жемістер
Жемісі дөңгелек, диаметрі шамамен, жұқа, сынғыш, жасыл қабықшасы бар. Жемістің көп бөлігі бір (немесе сирек екі) ақшыл тұқымнан тұрады, олар жеуге жарамды, апельсинді, шырынды, желатин тәрізді жұмсақ қабатпен қоршалған. Пуэрто-Рико және Флоридада қабықтың тұқымға қатынасын жақсартатын сорттарды өндіруге күш салынуда. Піскен жемістердің дәмі ащы-тұзды, шарап сияқты және жеңіл іш жүргізгіш қасиеттері бар. Олар темір мен фосфорға өте бай. Тұқымның сылғақ болуынан, ол жұтылу қаупін тудырады. Жемістер құрғақ маусымда немесе жазда піседі.
Қолдану
Мамонцильоның негізгі қолданылуы оның тәтті жемістері болып табылады, олар жаңа немесе консервіленген күйінде желінеді, сондай-ақ оларды газдалған сусындар мен алкогольді сусындар дайындауда қолдануға болады. Одан күшті сары бояу алуға болады, бірақ бұл мақсатта оны сирек пайдаланады. Жемісінің қабығы да жеуге жарамды. Қуырылғанда, ол қажу жаңғағына ұқсайды. Ориноко өзенінің жергілікті халықтары оны маниок орнына қолданады, ал Никарагуада оны ұнтақтап, паразиттерге қарсы ем ретінде хорчата дайындайды. Ағаштың ағашы ақшыл, тығыз және орташа салмақты, жіңішке талшықты, құрылыс, ағаш өңдеу және жоғары сапалы жиһаз жасау үшін қолданылады. Дегенмен, ол аса берік емес, сондықтан оны көбінесе үй ішінде ғана қолданады. Жапырақтары түрлі дәстүрлі медициналық құралдарда, сондай-ақ зиянды жәндіктерді қорғау үшін қолданылады. Бұл түр көбінесе жол бойында сәндік ағаш ретінде отырғызылады.