Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ақыл-ой мен идеялар ғана нақты саналатын философия.
Philosophy that only minds and ideas are real
Субъективті идеализм, немесе эмпирикалық идеализм, немесе материяға сенбеушілік – бұл тек ақыл-ой мен ақыл-ой мазмұны ғана бар деген философиялық монизмнің бір түрі. Ол, әдетте, материялық нәрселердің жоқ екенін айтатын материяға сенбеушілік ілімімен байланысты. Субъективті идеализм дуализмді, бейтарап монизмді және материализмді жоққа шығарады; ол барлық немесе кейбір психикалық құбылыстардың (мысалы, эмоциялар, сенімдер немесе тілектер) жоқ деп, оларды құбылысқа жатқызатын ілімге қарсы тұрады.
Subjective idealism, or empirical idealism or immaterialism, is a form of philosophical monism that holds that only minds and mental contents exist. It entails and is generally identified or associated with immaterialism, the doctrine that material things do not exist. Subjective idealism rejects dualism, neutral monism, and materialism; it is the contrary of eliminative materialism, the doctrine that all or some classes of mental phenomena (such as emotions, beliefs, or desires) do not exist, but are sheer illusions.
Шолу
Субъективті идеализм – феноменализм немесе эмпиризмнің бірігуі болып табылады, ол тікелей сезілетін нәрсеге ерекше мәртебе береді, ал идеализм – санаға ерекше мәртебе береді. Идеализм санадан тыс нәрсенің танылу мүмкін еместігін немесе оның бар екендігін жоққа шығарады, ал феноменализм сананы эмпирикалықпен шектеуге бағытталған. Субъективті идеализм өзінің саналық шындығын күнделікті тәжірибе әлемімен теңестіреді және бұл шындықтың пантеизмдегідей қандай да бір «құдайлық» сипаттамасы бар ма, жоқ па, немесе абсолюттік идеализмдегідей толық біртұтас әлемді құрай ма, деген мәселелерге қатысты пікір білдірмейді. Идеализмнің бұл түрі «субъективті» деп аталуының себебі – объективті шындықтың бар екенін жоққа шығару емес, керісінше, бұл шындықтың оны қабылдайтын субъектілердің санасына толық тәуелді екенін мәлімдеуі. Субъективті идеалистер ретінде танылған алғашқы ойшылдар – тәжірибе әлемін субъективті сезімдер ағынына дейін кеміткен Үнді буддизмінің Йогакара мектебінің мүшелері болды. Субъективті идеализм 18 ғасырдағы Джордж Берклидің еңбектерінде Еуропада өз ізін қалдырды, ол санадан тәуелсіз шындық идеясының дұрыс еместігін дәлелдеп, әлем адамдар мен Құдайдың санасынан тұрады деген қорытындыға келді. Кейінгі авторлар Берклидің күмәндік аргументтерімен үнемі күресіп келеді. Иммануил Кант Берклидің материализмсіздігін қабылдамай, оны трансценденталдық идеализммен алмастырды, ол санадан тәуелсіз әлемнің бар екенін, бірақ өзінен танылмайтынын айтады. Канттан бері нағыз материализм сирек кездеседі, бірақ феноменализм, субъективизм және перспективизм сияқты ішінара бір-бірімен байланысты қозғалыстар арқылы сақталды.
Subjective idealism is a fusion of phenomenalism or empiricism, which confers special status upon the immediately perceived, with idealism, which confers special status upon the mental. Idealism denies the knowability or existence of the non mental, while phenomenalism serves to restrict the mental to the empirical. Subjective idealism thus identifies its mental reality with the world of ordinary experience, and does not comment on whether this reality is "divine" in some way as pantheism does, nor comment on whether this reality is a fundamentally unified whole as does absolute idealism. This form of idealism is "subjective" not because it denies that there is an objective reality, but because it asserts that this reality is completely dependent upon the minds of the subjects that perceive it. The earliest thinkers identifiable as subjective idealists were certain members of the Yogācāra school of Indian Buddhism, who reduced the world of experience to a stream of subjective perceptions. Subjective idealism made its mark in Europe in the 18th century writings of George Berkeley, who argued that the idea of mind independent reality is incoherent, concluding that the world consists of the minds of humans and of God. Subsequent writers have continuously grappled with Berkeley's skeptical arguments. Immanuel Kant responded by rejecting Berkeley's immaterialism and replacing it with transcendental idealism, which views the mind independent world as existent but incognizable in itself. Since Kant, true immaterialism has remained a rarity, but is survived by partly overlapping movements such as phenomenalism, subjectivism, and perspectivism.
Көркем шығармаларда
Субъективті идеализм норвегиялық "Софидің әлемі" романында маңызды орын алады, онда "Софидің әлемі" тек кітаптың беттерінде ғана болады. Субъективті идеализмнің мысалы ретінде Хорхе Луис Борхестің "Тлон, Укбар, Орбис Тертиус" әңгімесінде Беркли есімі нақты айтылады.
Subjective idealism is featured prominently in the Norwegian novel Sophie's World, in which "Sophie's world" exists in fact only in the pages of a book. A parable of subjective idealism can be found in Jorge Luis Borges' short story Tlön, Uqbar, Orbis Tertius, which specifically mentions Berkeley.