Австралиялық қорғаушылық партиясы (1887-1909)

Кіріспе

Австралиядағы бұрынғы саяси партия – 1887–1909 жылдарғы Австралияның протекционисттік партиясы.

Протекционисттік партия, сондай-ақ Протекционисттік либералдық партиясы немесе Либералдық протекционисттік партиясы деп те аталады, 1887 жылдан 1909 жылға дейін ресми түрде ұйымдастырылған Австралияның саяси партиясы. Партияның саясаты протекционизмге негізделген. Ол қорғаушы тарифтерді жақтады, оның нәтижесінде Австралия өнеркәсібінің дамуына және жұмыс орындарының ашылуына мүмкіндік беріледі деп санды. Партияның ең үлкен күші Виктория штатында және Жаңа Оңтүстік Уэльстің ауылдық аймақтарында болды. Оның ең белгілі басшылары – Австралияның бірінші және екінші премьер-министрлері болған сэр Эдмунд Бартон және Альфред Дикин.

Тарих

Партия бастапқыда Жаңа Оңтүстік Уэльсте құрылған, оның басшылары Джордж Диббс және Уильям Лайн болды. Федерация құрылғанға дейін Жаңа Оңтүстік Уэльс колониялық саясатында үстемдік құрды. Алғаш рет 1887 жылғы Жаңа Оңтүстік Уэльс сайлауына қатысты. Австралия Ұлттық Достастығы құрылған кезде, генерал-губернатор тағайындалған, Хоптунның 7-ші графы, Эдмунд Бартонды (Хоптунның қателігінен кейін), Протекционист партиясының басшысын, 1901 жылдың 1 қаңтарынан бастап Парламент сайлауына дейін уақытша үкіметті басқаруға тағайындады. 1901 жылғы алғашқы федералды сайлауда Протекционистер Өкілдер палатасындағы 75 орынның 31-ін жеңіп алды. Бартон Крис Уотсон басқаратын Лейборист партиясының қолдауымен Бартонның азшылық үкіметін құра алды, ол 14 орынмен үстемдік тепе-теңдігін сақтап тұрды, Протекционистер Лейбористтер қалаған бірқатар әлеуметтік реформаларды жүзеге асыратындығы түсінігімен. Алайда, Лейбористтердің бағдарламасы көптеген Протекционистер үшін тым радикалды болды, бұл Х.Б. Хиггинс сияқты Лейбористтерге жақын тұрғандар арасында ішкі қайшылықтарды тудырды, ал консерваторлар, мысалы Аллан Маклин, Ұлттық сауда партиясын қолдауға басымдық берді. 1903 жылдың 25 тамызында үш судьядан тұратын Австралияның Жоғарғы сотын құру туралы заң қабылданды. Бартон 1903 жылдың 24 қыркүйегінде партия басшылығынан кетіп, Дикин оның орнына бірінші Дикин үкіметін құрды. Содан кейін 1903 жылдың 5 қазанында Дикин Бартонды, сондай-ақ партияның Сенат жетекшісі Ричард О’Коннорды Жоғарғы сот судьялары етіп тағайындады, желтоқсан айындағы 1903 жылғы федералды сайлауды жариялап, уақытша үкімет режиміне көшті. Сайлауда Протекционистердің орындары 26-ға дейін азайды, ал Лейбористтердің саны 22-ге дейін өсті, бірақ Лейбористтер Дикиннің азшылық Протекционист үкіметін қолдау саясатын жалғастырды. 1904 жылдың сәуір айында Лейбористтердің Уотсон мен Дикин арасындағы келіспеушіліктерден кейін Дикин қызметінен кетті. Ұлттық сауда партиясының басшысы Джордж Рид билікке кіруден бас тартты, Уотсон мен Лейбористтер төрт айға созылған алғашқы азшылық үкіметін құрды. 1904 жылдың тамызында Рид Протекционистердің қолдауымен Ұлттық сауда үкіметін құра алды. Ридтің үкіметі 1905 жылдың 5 шілдесіне дейін созылды, онда Протекционистер мен Лейбористтер келісімге келді, ал бұрынғы тәртіп қайта орнатылды, екінші Дикин үкіметі құрылды. 1906 жылдың 12 қазанында Жоғарғы соттың құрамы бес судьяға дейін ұлғайтылды, Дикин саясаттан шығару үшін Жоғарғы сотқа танымал Протекционистер Хиггинс пен Исаак Исааксты тағайындады, бірақ олар сот лауазымына лайықты болды, өйткені олар заңгерлер болған. Хиггинс 1904 жылғы Лейборист үкіметінде бас прокурор болды (Лейбористтерде тағайындауға адвокат болмады), ал Исаакс 1905 жылы Дикин үкіметінде бас прокурор болды. Ұлттық сауда партиясы тарифтер мәселесі шешілгенін және басты мәселе Лейбористтердің қайта өркендеуі екенін мойындады. 1906 жылғы желтоқсанда өткен федералды сайлау алдында партия өзінің атын Антисоциалистік партияға өзгертті. Сайлау кезінде Протекционисттер, олардың протекционистік саясаты енді қажет болмады, Лейбористтердің 26 орынына қарсы 16 орынды ғана жеңіп алды, бірақ Лейбористтер Уотсонның басшылығымен Дикинге қолдауын жалғастырды, ол белгілі үшінші Дикин Протекционист үкіметін құрды. Енді Эндрю Фишердің басшылығымен Лейбористтер 1908 жылдың 13 қарашасында Дикин үкіметінен қолдауын алып тастады және азшылық үкімет құрды. Фишер үкіметі көптеген заңдарды қабылдады. Лейбористтердің өсіп келе жатқан сайлау үстемдігіне қарсы тұру үшін антисоциалистік одақ қажет деп санайтын билікке ашуланған, Дикин мен Антисоциалистік партияның жаңа басшысы Джозеф Кукқа бірігу туралы келіссөздерді бастауға қысым жасады. Либералды Протекционистер бірігуге қарсы болды. Нәтижесінде партия бөлініп кетті. Басты орган, Дикин мен оның жақтастары, 1909 жылдың мамырында Антисоциалистік партиямен біріктіріліп, Ұлттық Либералды партия (ҰЛП) құрылды, бұл «Біріккен партия» деп белгілі болды, Дикин оның басшысы, ал Кук оның орынбасары болды. Протекционистердің көбі Лейбористтерге ауысты. Дикин мен жаңа ҰЛП енді Өкілдер палатасында көпшілікке ие болды, ал Фишер үкіметі 1909 жылдың 27 мамырындағы дауыс беруде құлады. Фишер генерал-губернатор лорд Дадлиді Парламентті таратуға көндіре алмады. Дикин ҰЛП үкіметі 1910 жылғы сайлауға дейін бір жылдан аз уақыт билікте болды, онда Фишердің басшылығымен Лейбористтер Австралияның алғашқы сайланған федералдық көпшілік үкіметін және Сенаттың алғашқы сайланған көпшілігін құрды, Өкілдер палатасындағы 75 орынның 42-ін жеңіп, Либералды 31-ге ие болды. Дикин 1913 жылдың сәуір айында Парламенттен зейін шекті, ал Кук 1913 жылғы сайлауды жариялау алдында Либералды партия басшылығын қабылдады. Кук басшылығымен Либералды партия 1913 жылы бір орынмен жеңіске жетті, бірақ Лейбористтер Сенатта көпшілігін сақтап қалды. Кук екі мәжілісті таратуды жариялады, бұл алғаш рет болып жатыр. Сенат екі рет заң жобасын қабылдамағаннан кейін Кук 1914 жылғы сайлауды жариялады. Сайлау 1914 жылдың тамызында соғыс жарияланғанға дейін жарияланды, ал науқан уақытша үкімет соғыс жағдайына көшкен кезде жүргізілді. Сайлауда Либералды партия тағы да жеңіліске ұшырады, екі палатада да Лейбористтердің көпшілігі сақталды. Партия тарихқа сіңіп кетсе де, оның негізгі заңнамалық бастамалары, мысалы, «Ақ Австралия» саясаты және өнеркәсіпке тарифтік қорғау, 20 ғасырдың көп бөлігінде Австралияның келесі үкіметтерімен сақталды. Алайда, Лейбористтер де көптеген заңдар Протекционист-Лейбористтік азшылық үкіметтерінің құрамында қабылданғаны үшін мақтауға немесе кінәлауға (жағдай бойынша) құқылы болды, бұл Протекционист үкіметін қолдау туралы Лейбористтердің келісімінің бір бөлігі болды.

The party was initially centred on New South Wales, where its leaders were George Dibbs and William Lyne. It dominated New South Wales colonial politics before federation. It first contested the 1887 New South Wales election. On the commencement of the Commonwealth of Australia, Governor General designate, The 7th Earl of Hopetoun, appointed Edmund Barton (after the Hopetoun Blunder), leader of the Protectionist Party, to head a caretaker government from 1 January 1901 until the election of a Parliament. At the first federal election in 1901, the Protectionists won 31 of the 75 seats in the House of Representatives. Barton was able to form the Barton minority government with the support of the Labour Party led by Chris Watson, which held the balance of power with 14 seats, on the understanding that the Protectionists would implement a number of social reforms desired by Labour. Labour's program, however, was frequently too radical for many Protectionists, creating internal conflict between those who, like H. B. Higgins, were sympathetic to Labour, while conservatives like Allan McLean preferred to support the Free Trade Party. On 25 August 1903, legislation to set up the High Court of Australia consisting of three judges was finally passed. Barton resigned his party leadership position on 24 September 1903 to be replaced by Deakin who then formed the first Deakin government. Then, on 5 October 1903, Deakin appointed Barton, as well as the party's Senate leader, Richard O'Connor, to be justices of the High Court, before calling the 1903 federal election for December and going into caretaker government mode. At the election, the number of seats won by the Protectionists declined to 26 while Labour's increased to 22, but Labour continued its policy of supporting a minority Deakin Protectionist government. After a falling out in April 1904 between Labour's Watson and Deakin, Deakin resigned office. Free Trade leader George Reid declined to take office, leaving Watson and Labour to form its first minority government, which lasted for four months. In August 1904, Reid was able to form a Free Trade government with Protectionist support. Reid's government lasted until 5 July 1905, when the Protectionists and Labour reconciled, and the previous arrangement was restored, with the formation of the second Deakin government. On 12 October 1906, the size of the High Court was increased to five justices, and Deakin appointed prominent Protectionists Higgins and Isaac Isaacs to the High Court to get them out of politics, but they were qualified for the judicial position, as they had been lawyers. Higgins was Attorney General in the Labour government of 1904 (Labour did not have a lawyer to appoint), and Isaacs was Attorney General in 1905 in the Deakin government. The Free Trade Party recognised that the issue of tariffs had been settled and that the main issue was the Labour resurgence. Before the 1906 federal election, held in December, it changed its name to the Anti Socialist Party. At the election, the Protectionists, whose protectionist policies were by then redundant, won only 16 seats to Labour's 26, but Labour still led by Watson continued to support Deakin who formed the well known third Deakin Protectionist government. Labour now under Andrew Fisher withdrew its support of the Deakin government on 13 November 1908 and formed a minority government. The Fisher government passed a large number of its legislation. A scandalised establishment, believing an anti socialist alliance was necessary to counter Labor's growing electoral dominance, pressured Deakin and Anti Socialist Party's new leader, Joseph Cook, to begin merger talks. The more liberal Protectionists opposed a merger. The party wound up splitting as a result. The main body, including Deakin and his supporters, merged with the Anti Socialist Party in May 1909 to become the Commonwealth Liberal Party (CLP), popularly known as "the Fusion Party", with Deakin as leader and Cook as deputy leader. The more liberal Protectionists defected to Labour. Deakin and the new CLP now held a majority on the floor of the House of Representatives and the Fisher government fell in a vote on 27 May 1909. Fisher failed to persuade the Governor General Lord Dudley to dissolve Parliament. The Deakin CLP government was in power for less than a year until the 1910 election, where Labour under Fisher formed Australia's first elected federal majority government, and the first elected Senate majority, winning 42 of the 75 seats in the House of Representatives to the Liberal's 31. Deakin retired from Parliament in April 1913 and Cook took over the Liberal leadership before the calling of the 1913 election. The Liberals under Cook won government in 1913 by a single seat, however, Labor retained a Senate majority. Cook called a double dissolution, the first time one would be called. When the Senate rejected a bill twice, Cook called the 1914 election. The election had been called before the declaration of war in August 1914, and the campaign was conducted with the caretaker government going onto a war footing. At the election, the Liberals were soundly defeated with another Labor majority in both houses. While the party itself disappeared into history, many of its key legislative initiatives, such as the White Australia policy and tariff protection for industry, were maintained by successive Australian governments for a large part of the 20th century. However, Labor could also take credit or be blamed (as the case may be) as many of the bills were passed during the Protectionist Labour minority governments as part of Labour's agreement for supporting a Protectionist government.

Австралия Парламенті

+ Өкілдер палатасы Сайлау жылы # жалпы дауыс саны % жалпы дауыс саны # жалпы жеңген орын саны +/– Лидер 1901 185,943 (#1) 36.75 – Эдмунд Бартон 1903 214,091 (#3) 29.70 Альфред Дикин 1906 156,425 (#3) 16.44 Альфред Дикин

+ Сенат Сайлау жылы # жалпы дауыс саны % жалпы дауыс саны # жалпы жеңген орын саны +/– Лидер 1901 1,197,723 (#1) 44.86 – Эдмунд Бартон 1903 503,586 (#3) 17.53 Альфред Дикин 1906 369,308 (#3) 12.41 Альфред Дикин

Жаңа Оңтүстік Уэльстің Парламенті

+Заңнамалық жиналыстың сайлау жылы # жалпы дауыс саны % жалпы дауыс саны # жеңіп алған орын саны +/– Лидер 1887 42,354 (#2) 32.89 – Джордж Диббс 1889 77,468 (#1) 51.37 Джордж Диббс 1891 65,866 (#1) 32.6 Джордж Диббс 1894 55,652 (#2) 27.69 Джордж Диббс 1895 50,703 (#2) 33.43 Джордж Диббс 1898 76,161 (#1) 43.03 Уильям Лайн