Кіріспе

Американдық сәулетші Питер Дэвид Айзенман (1932 жылдың 11 тамызында туған) – американдық сәулетші, жазушы және профессор. «Жаңа Йорк бестігінің» бірі саналатын Айзенман жоғары модернизм және деконструктивизм стиліндегі жобаларымен, сондай-ақ бірнеше архитектуралық кітаптардың авторы ретінде белгілі. Оның еңбектері көптеген сыйлықтарға ие болды, оның ішінде өнер саласындағы Вольф жүлдесі де бар.

Ерте өмір

Питер Айзенман 1932 жылғы 11 тамызда Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласында еврей ата-анасының отбасында дүниеге келген. Бала кезінде ол Нью-Джерси штатының Мейплвуд қаласында орналасқан Колумбия орта мектебінде оқыды. Ол Корнелл университетінің архитектура мектебіне бакалавр ретінде түсіп, оқумен толық уақыт айналысу үшін жүзу командасынан бас тартты. Ол Корнелл университетінің сәулет бакалавры, Колумбия университетінің сәулет, жоспарлау және сақтау жоғары мектебінің сәулет магистрі, Кембридж университетінің магистрі және философия докторы ғылымының кандидаты дәрежелерін алды. 2007 жылы Сиракуз университетінің сәулет мектебінен құрметті диплом алды.

Мансап

Ол алғаш рет Нью-Йорк Бесінің (кейде "ақтар" деп те аталады) мүшесі ретінде танылды, оның ішінде әріптестері Чарльз Гватми, Джон Хейдюк, Ричард Мейер және Майкл Грейвс болды. Олардың кейбір жұмыстары 1969 жылғы CASE Studies конференциясында ұсынылып, олардың мансабын серпілтті. Айзенман осы кезеңдегі жұмысы үшін Грэм қорынан бірнеше грант алды. Нью-Йорк Бесінің мансабы Ле Корбюзьенің ерекше стилін қайталаудан басталып, бірақ олардың әрқайсысы кейіннен бірегей стильдер мен идеологияларды дамытты, ал Айзенман деконструктивизммен байланысын күшейтті. Айзенман қазір Йель архитектура мектебінде теориялық семинарлар мен кеңейтілген дизайн-студияларды оқытады және Купер Юнион архитектура мектебінің құрметті профессоры. Бұрын ол Кембридж университетінде, Гарвард университетінде, Пенсильвания университетінде, Принстон университетінің архитектура мектебінде және Огайо штаты университетінде оқыған. 1967 жылы Архитектура және қала құрылысы институтын құрып, 1981 жылға дейін оның атқарушы директоры болды. Оның кәсіби жұмысы көбінесе формалистік, деконструктивтік, кейінгі авангард, соңғы және жоғары модернизм деп сипатталады. Оның кейбір жобаларындағы формалардың фрагментациясы деконструктивизмнің ерекшелігі ретінде танылды және ол осы қозғалыстың белгілі бір көшбасшысы болды. 1988 жылы ол Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында өткен "Деконструктивистер" көрмесіне қатысты. Ол жеке тұрғын үйлерімен, әсіресе "Үй" сериясымен танымал болғанымен, бірнеше ірі, тұрғын емес жобаларда да жұмыс істеді. Мысалдарға Берлиндегі Еуропалық қаза тапқан яһудилерге арналған ескерткіш және Аризона штатының Глендейл қаласындағы Финикс университетінің жаңа стадионы жатады. Оның ең ірі жобасы – Испанияның Сантьяго-де-Компостела қаласындағы Галисияның мәдениет қаласы. Айзенман тәжірибесінде компьютерлік дизайнды ерте қолдаушы болды және 1989 жылдан бастап Грег Линн және Ингеборг Рокер сияқты жаңашылдарды жұмысқа алды. Оның жазбалары салыстырмалы формальды талдау, архитектураның эмансипациясы және автономиясы, сондай-ақ сәулетшілердің тарихы сияқты тақырыптарды қамтиды. Ол Джузеппе Террагни, Андреа Палладио, Ле Корбюзье және Джеймс Стирлинг сияқты сәулетшілер туралы жазды. Сонымен қатар, ол көптеген басылымдарда және фильмдерде, соның ішінде 2008 жылғы "Питер Айзенман: Аризона Кардиналдары үшін Финикс университетінің стадионы" фильмінде де кездеседі, онда ол жаңа құрылысын көрсетеді. Айзенман бірнеше марапаттарға ие болды, соның ішінде 2001 жылғы сәулет саласындағы Ұлттық дизайн сыйлығы және 2010 жылғы өнер саласындағы Вольф сыйлығы. Соңғы кезде оның жұмысы "постгуманистік" деп айыпталды. Оның "жасыл" қозғалысқа деген салқындығы да поляризациялық немесе "қалыптан тыс" деп есептелді. Осы поляризациялық және жік салатындыққа қарамастан, Айзенман халықаралық деңгейдегі маңызды мәдени тұлғалармен диалог жүргізуді жалғастырды. Олардың ішінде оның ағылшын ұстазы Колин Роу, итальяндық тарихшы Манфредо Тафури, Джордж Бэрд, Фредерик Джеймсон, Лори Олин, Розалинд Краусс және Жак Деррида бар. Оның жұмысына тағы бір сын – оның кейбір деконструктивистік ғимараттарының жай-күйі. Векснер орталығы, алғашқы ірі деконструктивистік ғимарат, материалдық ерекшеліктердің нашарлығы және күн сәулесіне тікелей ұшыраған көркем өнер көрмесі сияқты үлкен құрылыс ақауларына байланысты кең ауқымды және қымбат жөндеуді қажет етті. Векснердің қақтығысқан жазықтықтары пайдаланушыларды физикалық құсыққа дейін бағдарсыз қылатыны жиі айтылды; 1997 жылы зерттеуші Майкл Поллан осы қауесеттің көзін Айзенманның өзіне дейін анықтады. Архитектура тарихшысы Эндрю Баллантайнның пікірінше, "кейбір құндылықтардың өлшемі бойынша ол өзінің ғимаратының беделін оның адамзатқа жауырыны туралы хабарлағаны үшін арттырды". Айзенманның 1970 жылдардың ортасында Ричард және Сюзан Франк клиенттері үшін жобаланған VI үйі де бірнеше қымбат жөндеулерді қажет етті, нәтижесінде жұбайлар Айзенманға қарсы шықты.