Кіріспе
Эмблема – түсінік немесе адамды бейнелейтін абстрактілі немесе нақты сурет.
Эмблема – моральдық шындық, аллегория немесе монарх, әулие сияқты тұлғаны көрнекі бейнелейтін абстрактілі немесе образды сурет.
Эмблемалар мен символдар
Эмблема мен символ сөздері көбінесе бір-бірін алмастырып қолданылса да, эмблема – идеяны немесе жеке тұлғаны бейнелейтін белгі. Эмблема абстракцияны нақты, визуалды түрде көрсетеді: құдай, тайпа немесе ұлт, немесе жақсылық немесе жамандық. Эмблеманы тану белгісі ретінде киюге немесе басқаша қолдануға болады. Мысалы, Америкада полицейлердің төсбелгілері олардың жеке металл эмблемасын көрсетеді, ал формадағы тоқылған эмблемалары белгілі бір бөлімнің мүшелерін анықтайды. Шалпаққа немесе киімге тігілген нағыз немесе металл қабықша – апостол Яковтың эмблемасы – ортағасырлық саяхатшыны Сантьяго-де-Компостела қасиетті орнына жеткізгенін көрсетеді. Орта ғасырларда көптеген әулиелерге эмблемалар берілді, олар суреттерде оларды анықтауға көмектесті: Александриялық Екатерина доңғалақ немесе қылышпен, Антоний аббат – шошқа мен кішкентай қоңыраумен бейнеленді. Бұлар, әсіресе, өнерде әулиемен бірге немесе жанында көрсетілгенде, атрибуттар деп аталады. Патшалар мен басқа да жоғары лауазымды тұлғалар өздерінің әулеттік геральдикасынан ерекшеленетін жеке белгілерді немесе эмблемаларды қабылдады. Ең танымалдары – Франция корольі XIV Людовиктің күн символы, Франция корольі I Францисктің саламандрасы, Англия корольі III Ричардтың доңыз бейнесі және Португалия корольі I Мануэльдің армиллярлық сферасы. XV-XVI ғасырларда Италияда портреттік басы алдынан және эмблемасы артынан бейнеленген үлкен медальдар жасауға үлкен сұраныс болды; олар достарға және дипломатиялық сыйлықтар ретінде тарту етілді. Пизанелло осы медальдардың алғашқы және ең жақсы үлгілерін жасады. Ал символ, керісінше, бір нәрсені басқа нәрсемен ауыстырады, нақтырақ айтқанда: ақ фондағы қызыл крест – гуманитарлық рухтың белгісі. Айдың жарты ай пішіні – ай символы, ол исламның эмблемасы. Бас сүйек пен сүйектер – удың белгісі. Бас сүйек – адам өмірінің өткіншілігін көрсетеді.
Басқа терминология
Тотем – бұл, ең алдымен, бір рудың рухын көрсететін жануарлық белгі. Геральдикадағы герб элементтері «заряд» деп аталады. Арыстан жүрісі Англияның белгісі, ал арыстан секіруі – Шотландияның белгісі болып табылады. Икона – бұл белгілі бір үлгіде стандартталған кескін (бастапқыда діни сурет). Логотип – бұл жеке емес, діннен бөлек, көбінесе компанияның таңбасы.
Тарихтағы эмблемалар
15 ғасырдан бері эмблема (эмблема; грекше ἔμβλημα – «көрнекті әшекей») және эмблематура терминдері сәулет өнерінің техникалық терминологиясына жатады. Олар үйлерге орнатылған, белгілі бір ұғымды бейнелейтін сурет, салынған немесе мүсінделген бейнелерді білдіреді және жазулар сияқты сәулеттік әшекейлерге (орнаменттерге) жатады. Леон Баттиста Альбертидің (1404–1472) 1452 жылы жарық көрген «De re aedificatoria» еңбегі, римдік сәулетші және инженер Витрувийдің «De architectura» еңбегі үлгісінде жазылған, эмблемаларды египеттік иероглифтермен байланыстырады және оларды жоғалған әмбебап тіл деп санайды. Сондықтан эмблемалар грек және рим ескілігін ғана емес, сонымен қатар Египет ескілігін қамтитын Ренессанс дәуірінің ежелгі біліміне жатады, бұл 16 және 17 ғасырлардағы Римде салынған көптеген обелисктермен дәлелденген. Колумбтан бұрынғы Америкада эмблемалардың қолданылғанына да куәліктер бар, мысалы, майя қалаларында, мемлекеттерінде және тіпті ацтектер мен инкалар сияқты империяларда қолданылған. Американдық контексте оларды қолдану әлемнің басқа аймақтарындағы қолданыстан көп ерекшеленбейді, тіпті олардың тиісті аумақтық бірліктерінің гербтарымен теңестіріледі. 1531 жылы Аугсбургте итальяндық юрист Андреа Альчатоның «Emblemata» атты алғашқы эмблемалық кітабы жарық көргеннен кейін, екі ғасыр бойы эмблемаларға деген қызығушылық артты және ол Батыс Еуропаның көптеген елдеріне тарады. Осы мағынада «эмблема» – оқырманды өзінің өмірін зерделеуге итермелейтін, дидактикалық немесе нұсқаулық сипаттағы сурет пен мәтіннің үйлесімі. Эмблемалардың күрделі ассоциациялары мәдениетті білетін көрерменге ақпаратты жеткізе алады, бұл 16 ғасырдың манерлік өнер қозғалысының ерекшелігі. Фрэнсис Кварльс 1635 жылы көптеген басылымдарға тараған эмблемалардың танымал жинағын ұсынды. Әр эмблемада Киелі кітаптан алынған үзінділер, көркем және метафоралық тілмен баяндалған, содан кейін христиан әулиелерінен үзінділер келтіріліп, төрт тармақты эпиграммамен аяқталады. Бұларға бірге берілген үзіндіде бейнеленген символдарды көрсететін эмблема қоса берілді.
De re aedificatoria (1452) by Leon Battista Alberti (1404–1472), patterned after the De architectura by the Roman architect and engineer Vitruvius, emblema are related to Egyptian hieroglyphics and are considered as being the lost universal language. Therefore, the emblems belong to the Renaissance knowledge of antiquity which comprises not only Greek and Roman antiquity but also Egyptian antiquity as proven by the numerous obelisks built in 16th and 17th century Rome. Evidence of the use of emblems in pre Columbian America has also been found, such as those used in Mayan city states, kingdoms, and even empires such as the Aztec or Inca. The use of these in the American context does not differ much from the contexts of other regions of the world, being even the equivalent of the coats of arms of their respective territorial entities. The 1531 publication in Augsburg of the first emblem book, the Emblemata of the Italian jurist Andrea Alciato launched a fascination with emblems that lasted two centuries and touched most of the countries of western Europe. "Emblem" in this sense refers to a didactic or moralizing combination of picture and text intended to draw the reader into a self reflective examination of their own life. Complicated associations of emblems could transmit information to the culturally informed viewer, a characteristic of the 16th century artistic movement called Mannerism. A popular collection of emblems, which ran to many editions, was presented by Francis Quarles in 1635. Each of the emblems consisted of a paraphrase from a passage of Scripture, expressed in ornate and metaphorical language, followed by passages from the Christian Fathers, and concluding with an epigram of four lines. These were accompanied by an emblem that presented the symbols displayed in the accompanying passage.
Сөздегі эмблемалар
Эмблемалар – нақты мағынасы бар белгілі бір қимылдар. Бұл мағыналар көбінесе олар пайда болған мәдениетпен байланысты болады. Эмблемаларды қолдану адамдарға сөзсіз түрде бірін-бірімен қарым-қатынас жасауға мүмкіндік береді. Мысалы, біреу досына қолын бұлғаса, ол ештеңе айтпастан "сәлем" дегенді білдіреді.
Эмблемалар мен ым тілінің айырмашылығы
Ым тілінде сөздерді ауызша айтпай, қол қимылдары арқылы жеткізу мүмкін, бірақ оны белгілермен шатастыруға болмайды. Ым тілінде ауызша тілдердегідей лингвистикалық қасиеттер бар және толыққанды әңгімелерді жеткізуге қолданылады. Лингвистикалық қасиеттерге етістіктер, есімдер, есімдіктер, есімшелер, сын есімдер және т.б. жатады. Ал белгілер – бұл лингвистикалық емес коммуникация түрі. Белгілер жеке қол қимылдары болып табылады, олардың мақсаты – екінші адамға қысқаша сөзсіз хабар жеткізу.
Мәдениеттегі эмблемалар
Эмблемалар олар пайда болған мәдениетпен байланысты және сол мәдениетке тән. Мысалы, бас бармақ пен көрсету саусағымен шеңбер жасау арқылы жасалатын белгі Америкада сөзсіз "Жарайды" дегенді білдірсе, Жапонияда "ақша", ал кейбір Оңтүстік Еуропа елдерінде одан да артық, ұятты мағына береді. Сонымен қатар, Америкада бас бармақты көтеру "жақсы жұмыс жасадың" дегенді білдірсе, Таяу Шығыстың кейбір аймақтарында бұл белгі өте ұятты немесе қорқынышты саналады.