Кіріспе

Порта Капена – Италиядағы Рим қаласындағы Сервий қабырғасындағы қақпа. Бұл қақпа Келиан, Палатин және Авентин төбелерінің қиылысқан жерінде, Пьяцца ди Порта Капена алаңында орналасқан. Оның нақты орны Виа ди Валле делле Камен кіреберісі мен Виа делле Терме ди Каракалланың басы арасында, ("Археологиялық серуен" деп аталатын) Максимус циркінің иісті жағына қарап тұрған. Бүгінде Пьяцца ди Порта Капенада БҰҰ Тамақ және Ауыл шаруашылығы ұйымының (FAO) бас кеңсесі орналасқан. 1937 жылдан 2004 жылға дейін бұл жерде Аксум обелискі орналасқан.

Тарих

Қазіргі Қаракалла моншаларының маңындағы аңғар ежелгі заманда орман, үңгірлер мен тұщы су бұлақтарымен жабылған. Осы аймақ (Камена аңғары деп аталады), қасиетті әрі құпиялы деп есептелген, онда Ромулдың бірінші жаңарушысы, бейбіт патша Нума Помпилийдің түнгі кездесулері болған делінеді (және Ливий бұл туралы дәл хабарлайды). Осы кездесулерде ол қасиетті Эгерия (құдай немесе нимфа) арқылы әр құдайға ұнайтын рәсімдерді орнату және олармен байланысты діни қызметтер туралы барлық қажетті ақпаратты алған. Патшаның ниеті адал болсын, болмасын, осы амалдың арқасында ол соғысқа шығуға мүмкіндік таппаған, жабайы және білімсіз халықты бірнеше жыл бойы тыныш ұстады. Сондықтан бұл аймақты ежелгі Рим дінінің алғашқы ошағы деп санауға болады. Оның орналасқан жері және кейбір куәліктер қақпаның бастапқыда Камена деп аталғанын және тіпті Сервий қабырғасынан бұрын салынғанын көрсетеді. Алғашқы тарихи аңыздық айтылым патша Тулл Хостилийдің (б.з.д. VII ғасырдың ортасы) кезіне жатады: ол қақпаға жақын жерде Хорацияның, Куриатидің біріне ғашық болғандықтан өлтірілген Хорацийлердің қарындасының ескерткіші орнатылғанын айтады. 489 ж.б.з.д., Порта Капенадан көптеген жас волсктар Римнен қуылды, олар Кориоланның жоспарымен Римге қарсы ашу-ызаны қоздырып, келесі соғысқа дайындалып күтіп отырды. 312 ж.б.з.д. Аппий жолы қақпадан басталып, Капуа қаласына дейін созылды: осы себепті қақпаның атауы Капенаға өзгертілді, ал әр түрлі себептермен маңызды болған бүкіл аймақ Оңтүстік Италиямен транзит және байланыс орны ретінде маңызды рөл атқарды. Әдеби мәліметтерде қақпа Рим тарихындағы маңызды оқиғаға байланысты да айтылады: Ливийдің хабарлауынша, Канна шайқасынан кейін Сенат жағдайды бағалау үшін "ad portam Capenam" жиналды, бұл жиналыстың үш орнының бірі болды. Римге Кибела ("Ұлы Ана") құдайының (шетелдік культтер мен рәсімдердің алғашқы өкілдерінің бірі, кейіннен христиандық нығаюына әкелген) процессиясы да Порта Капена арқылы өтті.

Құлдырау және жойылу

Ювеналдың айтуынша, біздің заманымыздың бірінші ғасырында Порта-Капена аймағы бұрынғы тарихи және аңыздық маңызын жоғалтып, әсіресе яһуди дінін ұстанатын сұраныштар жиналатын орынға айналған. Бұл қақпаның соңғы пайдаланылуы Аква Марция су құбырының өтуі үшін тірек аркасы ретінде болды. Порта Капена император Каракалла тарапынан қиратылып, толыққандай аймақ қайта құрылды; Римге кіру жолы кейіннен Аврелий қабырғасына ашылған жаңа Порта Аппия арқылы сәл жылжытылды. Оның қалдықтары қазір көрінбесе де, 1867 жылы жүргізілген қазба жұмыстары барысында анықталды.

Танымал мәдениетте

Порта Капена Корнелий отбасының барып көрген жері ретінде танымал «Ecce Romani» латын тілі оқулықтары сериясында еске алынған.