Толық емес дәлелдердің қателігі

Кіріспе

логикалық қателік

Толық емес деректерді таңдау қателігі
Деректерді таңдап алу, дәлелдерді жасыру немесе толық емес деректерді пайдалану қателігі – белгілі бір ұстанымды растайтын жеке жағдайларды немесе деректерді көрсету, ал осы ұстанымға қарсы келетін қатысты және ұқсас жағдайлардың немесе деректердің маңызды бөлігін назардан тыс қалдыру. Деректерді таңдап алу қасақана немесе қасақана емес болуы мүмкін. Бұл термин жеміс, мысалы, шие жинау процесіне негізделген. Жинаушы тек ең піскен және сау жемістерді таңдауды күтеді. Тек таңдалған жемісті ғана көрген адам ағаштың көптеген, тіпті барлық жемістері де жақсы жағдайда деген бұрыс қорытындыға келуі мүмкін. Бұл жемістің сапасы туралы жалған әсер қалдыруы мүмкін (өйткені бұл тек үлгі және өкілдік үлгі емес). Кейде шие жинаумен шатастырылатын ұғым – ағашта жоғары орналасқан және осылайша алу қиын басқа жемістерді елемей, жеуге оңай жемістерді ғана жинау идеясы (төмендегі жемістерді қараңыз). Деректерді таңдап алудың теріс мағынасы бар, өйткені бұл практика толық картинаға әкелетін дәлелдерді елемейді, назардан тыс қалдырады немесе тікелей жасырады. Деректерді таңдап алу көптеген логикалық қателіктерде кездеседі. Мысалы, "анекдоттық дәлелдердің қателігі" жеке таныс деректерді пайдалануға бейім, ал көптеген деректерді елемеуге бейім, "дәлелдерді таңдаулы пайдалану" аргументке қолайсыз материалды қабылдамайды, ал жалған дихотомия көп нұсқалар болған кезде екі нұсқаны ғана таңдайды. Кейбір ғалымдар деректерді таңдап алуды таңдамалы назардың қателігі деп жіктемелейді, оның ең көп таралған мысалы – растауға бейімділік. Деректерді таңдап алу зерттеу немесе сауалнаманың қалаған, болжамды нәтижелер беруі үшін деректерді немесе дерек жиынтықтарын таңдауды білдіреді, бұл нәтижелер бұрмалаушы немесе тіпті шындыққа толыққанды қарсы болуы мүмкін.

Тарих

Б.з.д. V ғасырындағы атеист философ Диагора Мелосқа, кеме апатынан құдайларға дұға ету арқылы құтылған деген сөздерге байланысты, адамдардың құрбандықтарын көрсеткенде, ол көптеген адамдардың дұғаларына қарамастан теңізде қаза болғанын, бірақ олардың жағдайлары еске алынбағанын көрсетті (бұл – тірі қалғандардың қателігінің мысалы). Мишель де Монтень (1533–1592) «Пайғамбарлықтар» атты эссесінде, болжамды көрегендердің дұрыстығына сенуге дайын адамдар туралы пікір білдіреді:

Дәлелдеуде

Аргументацияда "цитаталарды таңдап алу" тәжірибесі – бұл вишняны таңдаудың бір түрі, бұл ресми емес қателік, ол тек ұсынысты қолдайтын себептер ғана келтірілген кезде, ал оған қарсы барлық себептер жойылған кезде пайда болады. Философия профессоры Питер Субер былай деп жазды: "Бір жақтылық қателігі аргументті жарамсыз етпейді. Ол тіпті аргументтің дұрыс еместігін де көрсетпеуі мүмкін. Бұл қателік оқырмандарды, және мүмкін өзімізді, дәлелдерді ауыстырдық, сондықтан үкім шығаруға жеткілікті деп сендіруде. Егер біз бір жақты болсақ, онда үкім шығару үшін әлі жеткілікті айтпадық. Екінші жақтың аргументтері біздікінен күштірек болуы мүмкін. Оларды зерттейінше білмейміз. Сондықтан бір жақтылық қателігі сіздің алғышарттарыңыздың жалған немесе маңызсыз екенін білдірмейді, тек олар толық емес. Рационалды хабарламалармен, бір жақты аргументті немесе екі жақты аргументті пайдалануға болатынын шешуіңіз керек. Бір жақты аргумент тек аргументтің жақсы жағын ұсынады, ал екі жақты аргумент екі жақты да көрсетеді. Қайсысын қолдану қажеттіліктеріңізге және аудиторияның түріне байланысты болады. Жалпы, бір жақты аргументтер сіздің хабарыңызға оңтайлы көзқараспен келетін аудитория үшін жақсы. Екі жақты аргументтер сіздің аргументіңізге қарсы тұратын, білімі жоғары немесе қарсы аргументтерге тап болған аудитория үшін тиімді. "Карталарды үйіп қою" – бұл аудиторияның бір мәселенің бір жағын басым ету арқылы, ал екінші жағын жою арқылы қабылдауын манипуляциялауға бағытталған пропагандалық тәсіл. Мұндай басымдыққа медиалық бейтараптылық, бір жақты куәліктерді пайдалану немесе сыншылардың пікірін цензуралау арқылы қол жеткізілуі мүмкін. Бұл тәсілді саяси кандидаттар қарсыластарын қарапайым ету және өзін лайықтырақ көрсету үшін жиі қолданады. Бұл термин "декті үйіп қою" сиқыршылық әдісінен шыққан, ол кездейсоқ араластырылғандай көрінетін, бірақ іс жүзінде белгілі бір ретпен "құрастырылған" карталар жиынтығын ұсынуды қамтиды. Сиқыршы ретті біледі және әдістің нәтижесін басқара алады. Покерде карталарды үйіп қою арқылы белгілі бір ойыншыларға белгілі бір қолдар берілуі мүмкін. Бұл құбылысты кез келген тақырыпқа қолдануға болады және оның қолданылу аймағы кең. Ақпараттың кең спектрі болған кезде, кейбір фактілерді басым ету арқылы және басқаларын елемеу арқылы көріністі манипуляциялауға болады. "Карталарды үйіп қою" – адвокаттық топтардың немесе нақты мақсаттары бар топтардың құралы болуы мүмкін. Мысалы, әскерге шақыру туралы плакатта әсерлі сурет болуы мүмкін, "саяхат" және "қиындықтар" сияқты сөздермен, ал "екі жылдан төрт жылға дейін" деген сөздер төменгі жағында кішірек және аз байқалатын шрифтпен жазылуы мүмкін.

In argumentation, the practice of "quote mining" is a form of cherry picking, is an informal fallacy that occurs when only the reasons supporting a proposition are supplied, while all reasons opposing it are omitted. Philosophy professor Peter Suber has written:The one sidedness fallacy does not make an argument invalid. It may not even make the argument unsound. The fallacy consists in persuading readers, and perhaps ourselves, that we have said enough to tilt the scale of evidence and therefore enough to justify a judgment. If we have been one sided, though, then we haven't yet said enough to justify a judgment. The arguments on the other side may be stronger than our own. We won't know until we examine them. So the one sidedness fallacy doesn't mean that your premises are false or irrelevant, only that they are incomplete. With rational messages, you need to decide if you want to use a one sided argument or a two sided argument. A one sided argument presents only the pro side of the argument, while a two sided argument presents both sides. Which one you use will depend on which one meets your needs and the type of audience. Generally, one sided arguments are better with audiences already favorable to your message. Two sided arguments are best with audiences who are opposed to your argument, are better educated or have already been exposed to counter arguments. Card stacking is a propaganda technique that seeks to manipulate audience perception of an issue by emphasizing one side and repressing another. Such emphasis may be achieved through media bias or the use of one sided testimonials, or by simply censoring the voices of critics. The technique is commonly used in persuasive speeches by political candidates to discredit their opponents and to make themselves seem more worthy. The term originates from the magician's gimmick of "stacking the deck", which involves presenting a deck of cards that appears to have been randomly shuffled but which is, in fact, 'stacked' in a specific order. The magician knows the order and is able to control the outcome of the trick. In poker, cards can be stacked so that certain hands are dealt to certain players. The phenomenon can be applied to any subject and has wide applications. Whenever a broad spectrum of information exists, appearances can be rigged by highlighting some facts and ignoring others. Card stacking can be a tool of advocacy groups or of those groups with specific agendas. For example, an enlistment poster might focus upon an impressive picture, with words such as "travel" and "adventure", while placing the words, "enlist for two to four years" at the bottom in a smaller and less noticeable point size.