Кіріспе

Senegalia greggii, бұрын Acacia greggii деп аталатын, Senegalia туысына жататын ағаш түрі. Бұл ағаш АҚШ-тың оңтүстік-батысы мен Мексиканың солтүстігінде, Юта штатының оңтүстігінен бастап, Неваданың оңтүстігі, Оңтүстік Калифорния, Аризона, Нью-Мексико және Батыс Техас арқылы Мексикадағы Баха Калифорния, Синалоа және Нуэво-Леонға дейін таралған. Юта штатындағы 37°10' N ендігіндегі популяциясы – әлемдегі табиғи Senegalia туысына жататын ең солтүстікке орналасқан түр. Халық арасында акация бұтасы, мысық тырнағы акациясы, мысық тырнағы мескит, Греггтің мысық тырнағы, жұмақ гүлі, «бір минут күт» бұтасы және «сәл күт» ағашы деген атаулар қолданылады; бұл атаулар ағаштың мысық тырнағы пішіндес және мөлшерлес көптеген ілгекті тікендеріне байланысты пайда болған, олар адамдардың киімдеріне ілігіп, жарақаттанудың алдын алу үшін сақтап алып, абайлап шешіп алуды қажет етеді («бір минут күт» деуге себеп болады). («Мысық тырнағы» деген атау Оңтүстік және Орталық Американың тропикалық ормандарында өсетін Uncaria tomentosa сияқты басқа да бірнеше өсімдік түрлеріне де қолданылады.) greggii деген эпитет 19 ғасырдағы жазушы, зерттеуші және Американың оңтүстік-батысы мен солтүстік Мексиканы зерттеген натуралист Жосия Греггтің есімімен аталған.

Сипаттама

Бұл ірі бұта немесе кішкентай ағаш, биіктігіне дейін өседі және діңінің диаметріне жетеді. Күлгін жасыл жапырақтары жапырақ түсіретін, екі қанатты, әр қанаты 1-3 жұпқа бөлінеді, әр қанаттың ұзындығы 10-18 жапырақшадан тұрады. Қанаты ең көп кездесетін жағдайда екі жұп болады, ал алдыңғы жұп сабақшаға перпендикуляр, ал артқы жұп ұшында V әрпін құрайды. Гүлдері көптеген гүлдерден тұратын тығыз цилиндр тәрізді шоғырларда піседі, әрбір гүлдің бесеуі айналы түрлі қаймақ түсті жапырақтары және көптеген қаймақ сары аталықтары болады. Жемісі - жалпақ, бұралған қабықша (пода), ұзындығы , ішінде әдетте 3-5 қатайған, жалпақ, орташа қоңыр түсті тұқымдары болады. Тұқымдық қабықша тұқымдар арасында тарылады (ломент), ал тұқымның таралуы қабықшаның ашылуы және осы тарылу жерлерінен үзілу арқылы жүзеге асады.

Экология

Senegalia greggii тамырлары терең суға жететін шатқалдарда ең көп кездеседі. Оның тұқымдары өніп шығу үшін физикалық сызатталған болуы керек. Бұл, көшеттердің құрғақ маусымда тірі қалу үшін жеткілікті терең тамырлар жасау мүмкіндігін арттыратын суды жеткілікті мөлшерде әкелмейінше, тұқымның өніп шығуына кедергі келтіреді, яғни су тасқыны болғанда ғана өнеді. Catclaw толығымен құрғақшылыққа төзімді және әдетте жылдың көп бөлігінде жапырақсыз болады. S. greggii-де гүлден тыс нектарийлер бар, бұл басқа Senegalia түрлеріне тән қасиет. Бұл бездер мен жәндіктер арасындағы өзара пайдалы қарым-қатынасқа нұсқау беретін байланыс жасалды (басқа Senegalia түрлеріндегідей). Құмырсқалар бездерді тамақ және су көзі ретінде пайдаланады және өсімдікті шөп жейтін жәндіктерден қорғауға көмектеседі. Fabaceae тұқымдасына жататын басқа шатқал ағаштары сияқты, S. greggii көбінесе Desert Mistletoe, Phoradendron californicum дертіне шалдығады. Басқа бұршақ тұқымдас өсімдіктерден айырмашылығы, S. greggii азотты бекітетін бактериялармен тамыр түйіндерін жасайтыны белгілі емес. Бұл түр эволюциялық анахронизмнің мысалы болуы мүмкін, онда түрдің таралуы мен жаңаруы тұқымды таратуға жауапты сүтқоректі мегафаунаның жойылуына байланысты шектеледі. Бұл модельде тұқымның өніп шығуы үшін қажетті сызатталғандық, ірі сүтқоректілер жемісті шайнау және сіңіру кезінде пайда болып, кейіннен тұқымды бастапқы ағаштан біршама қашықтықта шығарады. Гамбел кескілдері тұқымдарды жейді. Антилопалар жапырақтарды жейді, бірақ нәзік түрлер тікендердің салдарынан абайлап жейді.

Этноботаника

Senegalia greggii, тіпті мал азығы ретінде қолданылса да, онда пруназин деп аталатын қауіпті цианогенді гликозид бар. Піскен тұқымдардан қашу керек, өйткені бұрынғы халықтар да солай істеген. С. греггii-дің жас, піспеген бұршақтарын Солтүстік Американың шөлді тайпалары жинап жеген, олардың ішінде Оңтүстік Пайюттың Чемехуевилері, Пима және Кахуилла тайпалары болды. Кахуилла тайпасы кептірілген бұршақтарды шұжық және торт жасау үшін ұнтақтаса, ал Хавасупай тайпасы одан нанға қамыр жасаған. Сери тайпасы бұршақтарды ұнға айналдырып, сумен және теңіз арыстаны майымен араластырып, ботқа дайындаған. Диегено тайпасы S. greggii-ді үй жануарларына азық ретінде пайдаланған. Пима және Тохоно О'Одхам тайпалары тұқымдарды пиноль ретінде жеген.