Кіріспе

Ұлыбритания заңнамасы

Ресми құпиялар туралы заң (OSA) – мемлекеттік құпиялар мен ресми ақпаратты, негізінен ұлттық қауіпсіздікке байланысты қорғауды қамтамасыз ететін заң. Бірақ, өңделмеген түрінде (Ұлыбританияның 1911 жылғы Ресми құпиялар туралы заңы негізінде) үкіметтік органдардағы барлық ақпаратты қамтуы мүмкін. ОСА қазіргі таңда 40-тан астам елде (көбінесе бұрынғы британдық отарлар) қолданылады, оның ішінде Бангладеш, Кения, Пәкістан, Гонконг, Үндістан, Ирландия, Мьянма, Уганда, Малайзия, Сингапур және Ұлыбритания. Бұрын Канада мен Жаңа Зеландияда да болған. Осы жерде тізілген заңдардан әлдеқайда бұрын ағылшын және британдық үлгілер де болған. XVI ғасырда, Франсис Дрейктің дүние жүзін айналып келгенінен кейін, Елизавета I патшайым Дрейктің барлық жазбаларын "Патшалықтың құпиясы" деп жариялаған. Сонымен қатар, Дрейк және оның сапарларына қатысқандар құпия сақтауға өлім жазасымен ант берді; Патшайым Дрейктің қызметін бәсекелес Испаниядан жасыруды көздеді.

Австралия

Австралия бұрын 1914 жылғы Қылмыстар туралы заңның (Федералдық) VII бөлімін – «Ресми құпиялар және заңсыз сауалдар» деп аталатын бөлімін пайдаланған, бірақ ол жойылды және 1995 жылғы Қылмыстық кодекс заңының 5.6 бөлімі – «Ақпараттың құпиялылығы» бөлімімен алмастырылды.

Канада

Британдық ресми құпиялар туралы 1889 жылғы заң (52 және 53 Vict. c. 52) 1890 жылы Канадада шағын өзгерістермен қабылданды. Оның ережелері 1892 жылы Қылмыстық кодекстің бір бөлігіне енді. 1939 жылғы Ресми құпиялар туралы заң (Канада) Қылмыстық кодекстің ережелерін алмастырып, 1911 және 1920 жылғы британдық Ресми құпиялар туралы заңдардың ережелерін қолданды. 1950, 1967, 1970 және 1973 жылдары түзетулер енгізілді. 1981 жылғы Ресми құпиялар туралы заң (Канада) – бұл заңның Ұлыбританияның палатасы қабылдаған соңғы нұсқасы. 2001 жылы заң жойылды және оның орнына 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін жасалған Ақпарат қауіпсіздігі туралы заң қабылданды, ол бұрыңғы Ресми құпиялар туралы заңның дұрыс емес баяндалған ережелерін алмастырды. Канадада Ресми құпиялар туралы заң бойынша жиырма екі қылмыстық іс тіркелді, олардың жартысынан астамы Гузенко ісімен байланысты болды. 1989 жылы Стивен Джозеф Раткай Ньюфаундлендтегі Аргентия әскери-теңіз базасындағы SOSUS желісіне қатысты тыңшылық қызметі үшін айыпталды және сотталды.

Гонконг

Гонконгта 1997 жылғы «Ресми құпиялар туралы» жарлық (Cap. 521) бар, ол көбінесе 1911-1989 жылдардағы британдық «Ресми құпиялар туралы» заңдарының негізінде жасалған.

Ирландия

Ирландияда 1963 жылғы «Ресми құпиялар туралы» заң бар, ол 1911 және 1920 жылдарғы бұрынғы британдық заңнаманы күштен шығарды. Өзгертілген «Ресми құпиялар туралы» заң барлық мемлекеттік қызметкерлерге және потенциалды түрде мемлекет аумағындағы кез келген адамға қолданылады. Сот ісі тек Ирландия Бас прокурорының келісімімен басталуы мүмкін, сондай-ақ сот отырысы жабық есіктердің артында өтуі мүмкін, бірақ үкім мен кез келген жаза ашық түрде жариялануы тиіс.

Джерси

Джерсиде 1952 жылғы «Ресми құпиялар (Джерси)» заңы қолданылады.

Малайзия

Малайзияда 1972 жылғы «Ресми құпиялар туралы» заң бар, ол ресми құпия деп белгіленген ақпаратты жинау, иелену немесе таратуға тыйым салады – мұндай шараны кез келген мемлекеттік қызметкер жасай алады. Құжатты ресми құпия деп мойындау сотқа шағымдануға жатпайды, ал заңды бұзу бір жылдан жеті жылға дейін түрме жазасымен жазаланады. Бұл заңның наразылық білдірушілерді үнсіздендіру және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске кедерес келтіру үшін пайдаланылуы көп дау тудырды.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда 1951 жылғы «Ресми құпиялар туралы» заң 1982 жылғы «Ресми ақпарат туралы» заңмен күштен шығарылды.

Сингапур

Сингапурда Мемлекеттік құпиялар туралы заң (Cap. 213, 2012 ж. қайта қаралуы) ресми құжаттар мен ақпаратты жариялауға тыйым салады. Алғаш рет бұл заң 1935 жылы Сингапурға Мемлекеттік құпиялар жарлығы ретінде енгізілген. Заңның 5-бабы үкіметтің құпия деп санайтын ақпаратты заңсыз таратуға тыйым салады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та кең ауқымды Ресми құпиялар туралы заң жоқ, бірақ 1917 жылғы Тыңшылық актісінде осыған ұқсас элементтер бар. Тыңшылық актісінің көп бөлігі әлі де күшінде, бірақ кейбір бөлімдері Жоғарғы Сот тарапынан Бірінші түзетуге қайшы деп танылды (АҚШ-қа қарсы «Прогрессив», «Бранденбургке қарсы Огайо», «Нью-Йорк Таймс компаниясы АҚШ-қа қарсы» істері). 1951 жылы қабылданған заң криптография, тыңшылық және бақылауға қатысты құпия ақпаратты таратуды барлық адам үшін заңсыз деп жариялайды, осылайша ол осы тақырыптармен ғана шектелген «ресми құпиялар актісі» болып табылады.