Поэль аралы: Балтық теңізіндегі тарих пен табиғаттың қазынасы
Poel
Поэль аралы – Балтық теңізіндегі Германия жағалауындағы арал. Висмар шығанағының солтүстік және шығыс шекарасын құрайды. Любек, Висмар қалаларына жақын.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Поэль немесе Поэль аралы (Insel Poel) – Балтық теңізіндегі арал. Ол Германия жағалауындағы Висмар шығанағының табиғи солтүстік және шығыс шекарасын құрайды. Аралдың солтүстік жағалауы сондай-ақ Висмар шығанағына құятын Мекленбург шығанағы деп аталатын үлкен шығанақтың оңтүстік жағында орналасқан. Осылайша, Поэль аралы солтүстік жағынан Висмар шығанағының солтүстік шекарасының шартты ендігін анықтайды. Ол Любек, Висмар және Шверин қалаларына жақын орналасқан және Гамбург қалалық агломерациясының құрамына кіреді. Әкімшілік жағынан Нордвестмекленбург ауданының муниципалитеті болып табылады. Оған Кирддорф және Оертенхоф (басты елді мекендері) және Тимендорф, Вангерн, Хинтервангерн, Вайтендорф, Вайтендорф Хоф, Бранденхузен, Нойхоф, Сейдорф, Ниендорф, Шварцер Буш, Кальтенхоф, Фэрендорф, Малхов, Ворверк және Голлвиц сияқты кішігірім ауылдар кіреді. Оның ауданы шамамен 2 км² және 2873 тұрғыны бар. Спутниктік суреттер көрсеткендей, оның көп бөлігі егіс жері ретінде пайдаланылады. Жақсы ауасы, таза суы, әдемі жағажайлары мен қорғалған порты бар, сондықтан ол танымал демалыс орны болып табылады. Тиммендорф портында лоцмандық станция және яхталар мен жергілікті балықшыларға арналған жабдықтар бар. Кирхдорфта яхта порты мен кеме құрылыс шеберханасы бар. Висмар шығанағы 1910-1911 жылдардағы «Британ энциклопедиясының» он бірінші басылымында Балтық теңізіндегі ең жақсы порт ретінде көрсетілген. Аралдың аты поляк сөзінен шыққан, ол жалпыславян тілінде «жазық жер» немесе «дала» деген мағынаны білдіреді.
Poel or Poel Island (Insel Poel), is an island in the Baltic Sea. It forms the natural northern and eastern boundaries of the Bay of Wismar on the German coast. The northern coast of the island is also on the south side of the large gulf known as the Bay of Mecklenburg, which Wismar Bay enters into. Insel Poel thus forms on its northern side the unofficial latitude of the northern boundary of the Wismar Bay. It is close to the cities of Lübeck, Wismar and Schwerin and is part of the Hamburg Metropolitan Region. Administratively it is a municipality in the Nordwestmecklenburg district. It consists of Kirchdorf and Oertzenhof (the main towns) and the smaller villages of Timmendorf, Wangern, Hinterwangern, Weitendorf, Weitendorf Hof, Brandenhusen, Neuhof, Seedorf, Niendorf, Schwarzer Busch, Kaltenhof, Fährdorf, Malchow, Vorwerk and Gollwitz. It covers an area of and has 2,873 citizens. Satellite pictures show that most of it is used as farmland. With its good air, clean water, fine beaches and sheltered harbours, it is also popular recreational area. At Timmendorf harbour there are a pilot's station and facilities for yachts and local fishermen. Kirchdorf has a yachting harbour and a boatyard. Wismar Bay is cited by the Encyclopædia Britannica Eleventh Edition (1910 1911) as the finest harbor on the Baltic. The island's name derives from pole, the Common Slavic word for "flat land" or "field".
Тарих
Поэльдің алғашқы тұрғындары тарихи дәуірде Батыс Мекленбургтің оботриттер тайпасына жататын славяндар болды. Славян билеушісі және Мекленбург лорды Генрих Борвин I 13 ғасырдың басында Дитмаршен және Холштейн провинцияларынан неміс қоныс аударушыларын аралға әкелді. Олар 1210 жыл шамасында Поэльде шіркеу құрылысын бастады. Шіркеу төрт немесе бес кезеңде салынды және шамамен 1350 жылы аяқталды. Мұнара (ғимараттың ең көне бөлігі) роман стилінде салынған, биіктігі 47 метр және аралдың көбірек бөлігінен көрінеді. Шіркеудің негізгі бөлігі бастапқыда роман стилінде болған, бірақ 1300 жыл шамасында ұзын және биік ғибадатханамен кеңейтіліп, готика стиліне айналды. Аралдағы маңызды көрікті жерлердің бірі саналатын шіркеуде 15 ғасырдан бері екі қанатты Мария тұрпаты, шамамен 1450 жылға жататын жеңіс кресі, 13 ғасырдан қалған Данияның сирек кездесетін қабір тасы және 1936 жылғы Зезен қайығының моделі сақталған. 1535 жылдан бері лютеран шіркеуі ретінде қызмет етеді. Апталық құдайға сыйынғаннан басқа, жаз айларында шіркеуде классикалық музыка концерттері жиі өткізіледі. 1614 жылы Мекленбург герцогы Адольф Фридрих I стратегиялық тұрғыдан тиімді орналасқан жерді пайдаланып, шіркеу маңында аралда бекініс салуды бастады. Ол 1618 жылы аяқталды. 1620 жылдың маусымында Швеция королі Густав Адольф II өзінің туысы герцог Иоганн Альбрехт II-ге келді, ал сол жылдың қыркүйегінде оның болашақ әйелі, Бранденбург ханшайымы Мария Элеонора аралға келіп, Стокгольмға үйлену тойына бара жатқанда қамалға тоқтады. Ол герцог Иоганн Альбрехт II-нің құрметіне шіркеуде мерекелік құдайға сыйынды және бірнеше күнге созылған тойға қатысты. Отыз жылдық соғыс кезінде герцог 1628 жылы қамалды жау императорлық әскерлеріне (католик коалициясы) беруге мәжбүр болды. Генерал Валленштейн бірнеше жыл Мекленбургті басқарды. 1631 жылы Густав Адольф Мекленбург герцогтарына билікті қайтаруға көмектесті, ал Иоганн Альбрехт II Поэльге оралып, қамалдың қираған күйде екенін көрді. 1635 жылы Мекленбург император Фердинанд II (Киелі Рим империясы)мен бейбіт келісімге келгеннен кейін шведтер елге басып кірді және Поэльдегі қамалды басып алды. 1638 жылы императорлық әскерлер қайта оралып, шведтерді қуды және бірнеше ауылды өртеп жіберді. 1648 жылы Вестфалия келісімінен кейін Поэльдің үштен екі бөлігі Висмар және Нойклостер муниципалитетімен бірге Швеция короліне берілді. Аралдың батыс үштен бірі Любектегі Киелі Рух ауруханасының (Heiligen Geist Hospital) меншігінде қалды, ол бұл мүлікті бірнеше ғасыр бойы иеленді. Шведтер Поэльдегі қамалды иеленді, бірақ оған қызығушылық танытпады, өйткені барлық ақшаларын және күш-жігерлерін Висмарды Балтық теңізіндегі маңызды әскери орталыққа айналдыруға жұмсады. Қамал тез нашарлап, 1740 жылы тек қираған қалдықтары ғана қалды. 19 ғасырда Поэль тұрғындарына үйлер мен қоралар салу үшін кірпіштерді пайдалануға рұқсат берілді, сондықтан ғимараттар толықтай бұзылды. Бүгінде 1614-1618 жылдары қорғаныс мақсатында салынған топырақ қоршауларының және көптеген орларды көруге болады. Қамалдың аумағы бес бұрышты жұлдыз тәріздес пішінде салынған, ал шіркеу және оның аумағы (жоғарыда көрсетілгендей) жұлдыздың құйрығын еске түсіретін қорғаныс құрылысына ("Хорневерк" деп аталатын) енгізілген. 1802 жылдың қараша айында герцог Фридрих Франц I басшылығымен Мекленбург үйі Любектегі Киелі Рух ауруханасының мүлігіне ие болды. 1803 жылы герцог аралдың швед бөлігін 99 жылға жалға алды. Ол 1903 жылға дейін Швецияның меншігінде болды, содан кейін толығымен Мекленбургке қайтарылды. 17 ғасырдан бері Поэль материкпен бөгеттер мен көпірлер арқылы байланысты. 1927 жылдан бастап арал құрлықпен тас жолмен байланысты. 2003 жылы Швециядағы Венерн көлінде орналасқан Хаммаро муниципалитетімен бауырлас қала туралы келісімге қол қойылды. Жақын маңдағы Валфиш аралы да бекітілген.
Poel's first inhabitants in historic times were Slavs, belonging to the West Mecklenburgian tribe of the Obotrites. The Slavic ruler and Lord of Mecklenburg Heinrich Borwin I brought German settlers from the providences of Dithmarschen and Holstein to the island in the early 13th century. They began building the church on Poel around 1210. The church was built in four or five periods and was completed around 1350. The tower (the oldest part of the building) is in Romanesque style, and with its 47 meters it is visible from almost all points on the island. The church nave was originally Romanesque in style, was enlargened however around 1300 with a long and high choir and at that time changed into the Gothic style. The church which still remains a major sightseeing attraction on the island contains two winged Marian altars from the 15th century, a triumphal cross from around 1450, a rare Danish gravestone from the 13th century and the model of a Zeesenboat from 1936. Since about 1535 it is a Lutheran Church. Besides the weekly Divine Service there are also many concerts with classical music in the church during the summer months. In 1614 Duke of Mecklenburg Adolf Friedrich I started the construction of a fortress on the island in the vicinity of the church, making use of the strategically good location. In 1618 it was completed. In June 1620 Gustavus Adolphus II of Sweden visited his cousin Duke Johann Albrecht II here, and in September of that same year his bride to be, Princess Maria Eleonora of Brandenburg, visited the island and stayed at the castle on the way to her marriage in Stockholm. She was received by Duke Johann Albrecht II with a festive worship service in the church and will a feast that went on for several days. During the Thirty Years' War the Duke had to give up the castle to enemy imperial troops (= Catholic coalition) in 1628. General Wallenstein ruled over Mecklenburg for several years. In 1631 Gustav Adolf helped the dukes of Mecklenburg regain their power, and Johann Albrecht II returned to Poel finding the castle in a desolate condition. When Mecklenburg signed a truce with Emperor Ferdinand II (Holy Roman Empire) in 1635, the Swedes invaded the land and took over the castle on Poel. The emperor's troops returned in 1638, drove the Swedes away and burned several villages. After the Treaty of Westphalia in 1648 two thirds of Poel together with Wismar and the municipality of Neukloster were granted to the King of Sweden. The western third of the island remained the property of the Holy Spirit Hospital (Heiligen Geist Hospital) in Lübeck which had already had this endowment for several centuries. The Swedes were in possession of the castle on Poel but had no interest in it, since they invested all their money and efforts in making Wismar a major military centre on the Baltic Sea. The castle quickly deteriorated and by 1740 there were only ruins left. In the 19th century the inhabitants of Poel were allowed to use the bricks to build their homes and barns so that the buildings were completely disassembled. Today one still can see the impressive earthen embankments and most of the moats which were constructed between 1614 and 1618 for defense purposes. The castle grounds were formed in a five pointed star form, and the church with its grounds (see above) were enclosed into a similar defense compound in the shape of the tail of a star (the so called "Hornewerck"). In November 1802 the House of Mecklenburg under the leadership of Duke Friedrich Franz I came in possession of the property of the Holy Spirit Hospital in Lübeck. The Swedish portion of the island was leased for 99 years by the Duke in 1803. It officially remained in Swedish possession until 1903, when it completely returned to Mecklenburg. Since the 17th century Poel has been connected to the mainland with dams and bridges. Since 1927 the island has been connected to the mainland by a causeway. In 2003 a sister city treaty was signed with Hammarö Municipality, an island in lake Vänern in Sweden. Nearby Walfisch island was also fortified.