Кіріспе

Балтық теңізіндегі неміс аралы, Массачусетс штатындағы мұражай кемесі осы аралдың атымен аталады. Хиддензе – Германияның ең ірі аралы Рюгеннің батысында, Германия жағалауында орналасқан көлік құралдарына тыйым салынған арал. Аралда шамамен 1000 адам тұрады. Германия Демократиялық Республикасы (ГДР) тұсында бұл орын Шығыс Германия туристерінің демалыс орны болған, қазір де туристерді қызықтыруда. Бұл жерде Грайфсвальд университетінің орнитологиялық станциясы орналасқан. Герхарт Хауптман мен Вальтер Фелсенштейн осы аралда жерленген.

Атауы

Хединси атауы Саксо Грамматикустың "Эдда" және "Данарум" атты еңбектерінде ерте кезде кездеседі және "Хедин аралы" дегенді білдіреді. Аңыз бойынша, норвегиялық Хедин патшасы осы жерде әйел немесе тіпті алтын үшін соғысқан. Дания үкімдігі кезінде Hedins Oe ("Хедин аралы") атауы жиі қолданылған. 1880 жылға дейін арал неміс карталарында Хидденсжо деп, ал 1929 жылы неміс туристік нұсқаулықтарында Хидденсое деп көрсетілген. Осылайша, Hiddensee-дің толыққанды германизациясы салыстырмалы түрде жақында болды. Бұл Батыс Померания лагунасы аймағының ұлттық паркіндегі ең ірі арал және Мекленбург-Батыс Померания жеріндегі Ворпомерн-Рюген ауданына қарасты. Арал Рюген аралының батысында орналасқан және толқынды, солтүстік бөлігіне (Дорнбуш, ең биік нүктесі Бакенберг) , орталық аймақтағы құмды және жазықтықтардан (Дюненхайде) және жайпақ, бірнеше метрлік оңтүстік бөлігі Гелленге бөлінген. Солтүстік-шығысында Альтер-Бессин және Нойер-Бессин екі мүйісі орналасқан. Аралдың шығысын Шапродер Бодден және Виттер Бодден, оңтүстігін Гелленстром (Стральсундқа қарайтын кеме жолы), ал батысын және солтүстігін ашық Балтық теңізімен шектеледі. Грибен – 13 ғасырда неміс монахтары келгенге дейін славян кезеңінде болған аралдағы екі елді мекеннің бірі. 14 ғасырда Грибенде сегіз шатыр тіркелген. Содан бері үйлердің саны көтерілген жоқ.

Монастырь

Ауыл 13-шы ғасырдың соңында салынған Хиддензее монастырының төңірегінде пайда болды. 19-шы ғасырдың соңында ауылда тек шіркеу, мырзалар үйі, пасторлық үй және мектеп, сондай-ақ екі жұмысшы үйі болды. Кейіннен ауыл біртіндеп қазіргі өлшемдеріне жетті. Көптеген суретшілер, жазушылар және тіпті ғалымдар ауылда немесе оның шетінде қоныстанды; Клостер Герхарт Хауптманның тұратын жері ретінде белгілі болды, ол сол аралдағы зиратқа жерленген.

Витте

Витте алғаш рет 1513 жылы бір құжатта еске алынған. Атауы төменгі неміс тілінен шыққан және шалбарық балықшыларының қонысы деген мағынаны білдіреді. Витте, тар аралдың орталық орналасқандығының арқасында, тез арада аралдағы ең ірі қалаға айналды. Солтүстік жағынан ағызылған құрлықтар оңтүстік жағасында және Шапродер-Бодденнің шығыс бөлігінде қайтадан жиналады. Бұл Геленнің оңтүстік шетінде екі геологиялық жағынан жақын уақытта пайда болған құм сілкінісінің – Alter Bessin және Neuer Bessin – қалыптасуына себеп болды. Alter Bessin шамамен 300-400 жыл бұрын пайда бола бастады және 19 ғасырдың ортасына қарай 5 км-ден астам ұзындыққа жетті. Одан бері ол көтерілген жоқ. Ал 1900 жылы пайда болған Neuer Bessin жыл сайын өсіп, қазірдің өзінде ұзын. Сонымен қатар, үшінші құм сілкінісі пайда болуда. Оңтүстік ұшы да Шапродер-Бодденге желмен келген құмдар ретінде өсіп жатыр.

Климат

Hiddensee макроклиматтық тұрғыдан Балтық теңізінің жағалау климатымен сипатталады, онда теңіз және континенттік әсерлердің жиі алмасуы байқалады. Оған жиі, күшті және өзгермелі желдер мен ұзақ күн сәулесі тән. Жылдық орташа көрсеткіш 1850 сағатты құрайды. Осының нәтижесінде Hiddensee Германиядағы ең күнге толы аймақтардың бірі болып есептеледі. Ерекше ерекшелігі – теңіз және құрлықтағы температураның айырмашылығынан туындайтын, әлсіз, жағадан иіс соққан жел жағдайларының пайда болуы, яғни транспериодикалық жел айналымы. Бұл салдарынан таңертең теңізден жел соғып, түстен кейін немесе кешкі уақытта әлсірейді. Деректерді Meteomedia-ның дербес метеостанциясы жинады.

Дауыл су тасқыны

Хиддензиде қайта-қайта дауыл соқты. Мысалы, 1304 жылы Барлық Әулиелердің су тасқыны кезінде аралдың Рюген аралынан бөлінгені айтылады, бірақ бұл әзірге нақты дәлелденген жоқ. 1864 және 1865 жылдары Хиддензиде Хоэн-Дюншен Гарн мен Петербергшен Гарн арасындағы өте жайпақ және жұқа аймақтан үш рет дауыл сулары өткен. 1872 жылы Балтық теңізінің су тасқыны Плогшаген жанындағы аралды қайтадан су басты. Аралдың оңтүстік және солтүстік бөліктерге бөліну қаупі әлі де сақталып тұр, және осыған дейін тек кең ауқымды жағалау қорғау шаралары арқылы ғана болдырмауға мүмкіндік болды. Хиддензидің солтүстік-шығысында (Alter және Neuer Bessin) және оңтүстігінде (Gellen) жаңадан пайда болған жерлердің көптеп жиналуы көптеген омыртқасыз жануарларға, мысалы, құрттар мен моллюскаларға қоректену ортасын ұсынады. Бұлар өз кезегінде көптеген көшпенді құстарға тамақ болады. Мысалы, арал маңындағы аймақ Германиядағы крандардың ең маңызды тоқырау орындарының бірі болып табылады. Аралдың оңтүстік ұшы, сол сияқты Neuer Bessin де ұлттық парктің I сақтау аймағы ретінде жарияланды және кіруге тыйым салынған. Аралда екі табиғат қорығы бар: Neuendorf және Vitte арасындағы Dünenheide табиғат қорығы және солтүстіктегі Dornbusch und Schwedenhagener Ufer табиғат қорығы. Naturschutzgesellschaft Hiddensee und Boddenlandschaft Vitte қаласында ұлттық парктің үйін ұстап тұр, онда фауна мен флораның тұрақты көрмесі бар. 1936 жылы аралда Хиддензи құс станциясы [de] құрылды.

Халық санының өсуі

Hiddensee халқының саны соңғы жылдары азайды. 1990 жылы Хиддензеде шамамен 1261 адам тұрса, 2001 жылы бұл көрсеткіш 1173-ке дейін төмендеді, ал 2011 жылғы халық санағы 995 тұрғын екенін көрсетті. Содан бері адамдардың көшіп кетуі тоқтаған сияқты; 2021 жылғы бағалау бойынша 994 адам тұрып жатыр. Аралда әйелдер (52,1%) ерлерден көп. 994 тұрғынның ішінде 124-і он сегіз жасқа дейін.

Жалаң

Грибен – Хиддензее аралындағы ең көне, ең солтүстік және ең кішкентай ауыл. Оның атауы славян тіліндегі "гриб" ("саңырауқұлақ") сөзінен шыққан. Грибеннің өз порты жоқ.

Монастырь

Клостер ауылының аты бұрынғы цистерциандық аббаттан шыққан, ол 1296 жылдан 1536 жылға дейін қазіргі Клостер портының жанында тұрған. Реформация кезінде ол таратылды. Бүгінде Герхард Хауптман үйі, Герхард Хауптман, Вальтер Фелленштейн және Грет Палукканың қабірлері орналасқан арал шіркеуі мен арал қорымымен Клостер Хиддензе аймағының мәдени орталығы болып табылады. Ол биік жазықтардың (Hochland) шетінде орналасқан, оның ең биік нүктесі – Дорнбуш. Клостерде Грайфсвальд университетінің екі бөлімшесі – Хиддензе биологиялық станциясы мен Хиддензе құс станциясы орналасқан, екеуі де 1930 жылы құрылған Хиддензе биологиялық зерттеу институтынан пайда болған.

Витте

Витте (айтылуы: Фитте) алғаш рет 1513 жылы еске алынған. Бұл аралдың негізгі елді мекені және ең ірі әрі орталықта орналасқан ауылы. Атау "vit" деген сөзден туындаған, ол балық сатылатын орындарды білдіретін сөз. Виттеде шіркеу үйі мен кеңес басқармасы орналасқан. Бұдан өзге, Рюген аралындағы Шапродеден тауар жеткізіп әкелетін және қоқыс таситын көліктерді қабылдайтын жүк паромдары үшін кеме тоқтау алаңы бар. Тауарлар электр тракторлармен тартылатын тіркемелерге салынып, аралдағы азық-түлік дүкендері мен мейрамханаларға таратылады. Кейде кішкентай тауарлар әлі де ат пен арбамен жеткізіледі. Витте мен Нойендорф арасындағы Хиддензе аймағындағы далалық ландшафт та Виттеге жатады. Виттеде аралдағы ең көне үй – Адольф Райхвайннің жазғы үйі, Witch's House (Hexenhaus) орналасқан. Сонымен қатар, мұнда соңғы шатырлы кинотеатр және Seebühne Hiddensee қуыршақ театры да бар.

Нойендорф

Нойендорф – Хиддензее аралындағы ең оңтүстік елді мекен. Нойендорф тұрғындары аралдың қалған бөлігінде «Оңтүстіктер» (Die Süder) деп аталады. Нойендорф Виттеден ғана болса да, оның тұрғындары басқа диалектте сөйлейді. Нойендорфтың көп бөлігі үлкен жайылымға ұқсайды, онда үйлер тізбектей орналасқан. Кейбір жерлерде жолдар жоқ, сондықтан кейбір үйлерге тек шөптің үстінен барып жетуге болады. Нойендорфтың өз порты бар. Нойендорф екі бастапқыда дербес ауылдан тұрады: ескісі – Плогшаген, ол XIII ғасырда пайда болған, ал екіншісі – 1700 жылы Гламбектен көшіп келген адамдармен құрылған Нойендорф. Осы елді мекендердің қираған қалдықтары бүгінде Нойендорфтың солтүстік-шығысында көрініп тұр. Нойендорфтың оңтүстігінде Батыс Померания лагунасының ұлттық паркінің I сақтау аймағына жататын және халыққа жабық маңызды құс қорығы – Геллен орналасқан.

Тас дәуірі - 17 ғасырдың соңы

Аралдағы алғашқы қоныстар орта және жас тас дәуірінде болған. 6 ғасырда герман халқының көп бөлігі Оңтүстік Балтық аймағынан кеткен соң, аралды ранилер (славяндар) иеленді. Хиддензе қазынасы, сондай-ақ аралдың атауы, бұл аймақтың 9/10 ғасырларда викингтердің ықпалында болғанын көрсетеді. 1168 жылы Дания королі Вальдемар I Ругендегі Аркона мүйісіндегі Яромарсбург бекінісін басып алып, Ранс халқын жеңіске жеткізіп, христиандыққа өткізіп, Данияның феодалдық тәуелділігіне бағындырды. Осылайша Хиддензе Данияның билігіне қарады. 1296 жылдың 13 сәуірінде Рюген князі Визлав II «тұзды теңізбен қоршалған» Хиддензе аралын Нойенкамп аббаттығына сыйға берді. Онда Николайкамп атты цистерциандық аббаттық құрылды, ол теңізшілердің қасиетті покровительі – Святой Николайдың есімімен аталады. Аббаттық өмір бойы Kloster Hiddensee деп аталды. 2008 жылдың күзінде ортағасырлық археолог Феликс Биерман басшылығымен жүргізілген қазба жұмыстары барысында бұрынғы цистерциандық аббаттықтың аумағынан он қабір табылды. Аббаттық шіркеуінің солтүстігінде тоғыз, ал батыс қанатының шығысында бір қабір анықталды. Беттина Юнгклаус жеті ер адам, екі әйел және бір жас қыздың қаңқаларын антропологиялық тұрғыдан зерттеді. 20-30 жастағы бір ер адамның оң маңдай сүйегінде емделген кесік жарасы болған. 50-60 жастағы ер адам мен 14-15 жастағы қыз бірге жерленген, мұнда ер адам жас қыздың сол қолын оң қолымен ұстаған. Дерт ауруларының көрсеткіші айтарлықтай төмен болды. Ең көп кездесетін аурулар – тіс тасы мен периодонтит. Тіс шілуі тек бір тіс жиынтығында ғана табылды, бұл ортағасырлық халық үшін ерекше төмен көрсеткіш. Аббаттық салынысымен бірге 1302-1306 жылдары аралдың оңтүстігіндегі Гелленде Гелленкирхе, Люхте деп аталатын шағын маяк және алғашқы порт салынды. Бұл құрылыстардың негіздері (қазіргі кезде) Гелленнің батысында Балтық теңізінде орналасқан. 1332 жылы аралдың шаруалары мен балықшылары үшін арналған Арал шіркеуінің қасиеттілік рәсімі бүгінгі Kloster ауданында, аббаттық қабырғаларынан тыс жерде өтті. Гелленкирхеден жаңа шіркеуге шомылдыру тағы көшірілгеннен кейін, пасторлық қызмет сол кезден бастап онда жүзеге асырылды. Шамамен 1781 жылы салынған бөшке тәрізді күмбезге 1922 жылы берлиндік суретші Николаус Нимейердің гүлдік өрнектері салынған суреті қойылды. Реформация кезеңінде 1536 жылы аббаттық таратылды. 1618-1648 жылдардағы Отыз жылдық соғыс кезінде 1628 жылы Валленштейннің бұйрығымен сарбаздар Дорнбуштағы аралас емен орманын өртеп жіберді, осылайша даниялықтарды ағаш алу мүмкіндігінен айырды. XXI ғасырда да сол кезден қалған күл қабатын маяқтың жанындағы жол жиегінде, газоннан бірнеше сантиметр төменде көруге болады. 1648-1815 жылдары Хиддензе, бүкіл Батыс Померания сияқты, швед әкімшілігінде болды. 1754-1780 жылдары Жоахим Ульрих Гизе аралдың иесі болды және ол құрылған Stralsunder Fayencenmanufaktur үшін саз өндіруді бастады.

19 ғасырдан Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін

1800 жылдан 1836 жылға дейін арал капитан және Ралоудағы рыцарь Вильгельм Фридрих Людвиг фон Багевицке (1777–1835) тиесілі болды. Ол алымдарды арттырып, Хиддензе тұрғындарын жыл сайын 104 күнге өз иеліктерінде мәжбүрлі еңбекке тартты және балаларға арналған мектеп ашуға кедергі келтірді. Оның кезінде Грибендегі еркін шаруалар жекебасқа айналды. Тіпті Швеция королі Густав II Адольф 1806 жылы жекебасшылықты жойғанмен де, Хиддензеде ештеңе өзгерген жоқ. 1815 жылдан бастап Хиддензе және Ворпомерн Пруссияға, екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуына дейін қарасты. Рюген округіне (1939 жылға дейін Рюген округі) бекітілді. 1836 жылы Стральзундтағы Әулие Рух монастыры аралды сатып алды, ал аралдағы алғашқы мектептер 1837 және 1840 жылдары тиісінше Плогшаген мен Клостерде салынды. 1854 және 1864 жылдар аралығында Хиддензеде жер қатынастарын қайта ұйымдастыру, нақты жүктемелерді өтеу (шаруаларды босату) аясында жүзеге асты. 1861 жылға дейін Хиддензеде ондаған жылдар бойы ағаштар болған жоқ, тек монастырь мен Грибен арасындағы шұбарлы емен аллеясы және 1770 жылдары отырғызылған бірнеше қарағайлар, сондай-ақ Шведенхаген мен Рубенбергтегі ағаштар ғана болды. 13 ғасырда әлі де бар болған Хиддензедегі тығыз емен тоғайлары 17 ғасырдың басында отын, үй және кеме құрылысы үшін дерлік толығымен жойылды. 1628 жылы Валленштейннің кесіп, өртеуі орманды жойды деген әңгімеге сену қиын, өйткені Эйлхард Любиннің 1602 жылғы Рюген картасында Хиддензеде ағаш белгісі көрсетілмеген, ал тікенді бұталар жалаңаш төбелі жер ретінде бейнеленген. 1861 жылы Бакенберг пен Хук арасындағы Дорнбушқа қарағайлар отырғызылды, ал 1900 жылы Бакенбергтен солтүстікке қарай Дорнбуш, Хуккеден жергілікті тарих мұражайына дейінгі жағалау бөлігі, сондай-ақ одан әрі жағалау бойымен Гелленге (Каркензее) дейін ағаштар отырғызылды. Витте алдындағы жағалау бөлігіне орман отырғызудан бас тартылды, себебі Витте тұрғындары туристердің жағажайға қол жеткізуіне кедергі келтіретінін айтты. 1864 және 1872 жылдары аралды қатты дауыл су басуына ұшыратты. Бірінші су тасқыны кезінде Хиддензе аралдың ең тар жерінде, Ньюендорфтан оңтүстікке қарай толығымен суға батып, екіге бөлінді. Алты жылдан кейін жүргізілген ауқымды жөндеу жұмыстары арқасында ғана бұл жағдай түзетілді. Екінші дауыл топан суынан кейін 10 ғасырға жататын викингтік қазына табылды. Оның көшірмесін Хиддензе жергілікті тарих мұражайында көруге болады, ал түпнұсқасы Стральзунд мұражайында сақталады. 1874 жылы Германия империясында Хиддензе округі құрылды. 1875 жылы суретші Густав Шёнлебер қиын қол жетімді Хиддензе теңізін "жаңадан ашты". 1888 жылы Клостерде Дорнбуш маяк үйі, порт және теңіздегі құтқару станциясы аяқталды. 1887 жылы Клостердегі қорғаны, ал 1905 және 1907 жылдары Витте мен Нойендорфтағы булық түсіру көпірлері салынды. Осы уақыттан бастап үлкен кемелер тікелей Хиддензеге тоқтай алды және паром аралы деңгейінде түсірудің қажеті болмады. 1892 жылдан бастап Стральзунд пен Клостер арасында тұрақты түрде бу кемелері жүріп тұрды. 1905 жылдан бастап медициналық қауымдастық құрылғаннан кейін Хиддензедегі алғашқы дәрігерге лицензия берілді. Клостерде бес үлкен қонақ үйдің бір мезгілде салынуымен (1909 жылы Хаус Хиттим, 1911 жылы Zum Klausner, 1913 жылы Висеннек және Хаус ам Мер, кейіннен Vogelwarte, сол жылы қонақ үйден қонақ үйге дейін кеңейтілген Dornbusch), туристер саны күрт өсті және Клостер аралдың басты туристік курорты болды. Hiddensee Табиғатты қорғау қауымдастығының құрылуымен 1910 жылы Fährinsel табиғи қорық деп жарияланды, ал 1922 жылы Пруссия үкіметі Gellen және Gänsewerder деп жариялады. Табиғат қорығы мәртебесі 1937 жылы Дорнбуш, Шведенхаген жағалауы және Альтбесинге берілді. 1916 жылдан 1921 жылға дейін фотограф Эльфриде Райхелт аралға бірнеше рет барды. 1922–1925 жылдар аралығында Макс Таут жыл сайын Хиддензеде үй салды. Ең танымал - 1922 жылы салынған Виттедегі Карусель, оны 1928 жылы үнсіз кино актрисасы Аста Нильсен тұрғын үй ретінде сатып алды және Бруно Таут үйдің түсті тұжырымдамасын жасады. Карусельдің жанында Макс Тауттың тағы бір үйі, Хаус Вайдерман, 1923 жылы Берлин саудагері Карл Вайдерман үшін салынды. Клостерде 1924 жылы интерьер дизайнері Уолтер Пингл үшін салынған (құрылысы 1960 жылдары айтарлықтай өзгертілген) Хаус Пингл және оның жанында 1925 жылы Берлин баспашысы Макс Гелен үшін салынған үй 1930 жылдан бері Хиддензе биологиялық станциясының аумағында және докторлық студенттер үйі ретінде пайдаланылады. 1927 жылы аралда моторлі көліктерді пайдалануға тыйым салатын полиция ережесі шығарылды. Тек арал дәрігері мен жергілікті полицияға мотоцикл пайдалануға рұқсат берілді. Сол жылы арал электр желісіне қосылды және үш жылдан кейін Грайфсвальд университетінен Эрих Лейк құрған Биологиялық зерттеу станциясы құрылды, ол орнитологиялық станциямен бірге Хиддензе Биологиялық зерттеу институтына айналды. 1937 жылы Хукке алдындағы үлкен тас бөгет құрылысы басталды. Дорнбуштің шамамен төрт километрлік жағалауын қорғау үшін бөгет салу жоспарланған. Аралды қорғаудан басқа, Геллен каналындағы және Стральзундтағы кеме жолындағы тұрақты қазба жұмыстарының шығындарын үнемдеу үшін құмды жылжытуды шектеу де мақсат етілді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы құрылыс жұмыстарын тоқтатты, тек төрт жүз метр аяқталды және бүгінгі күнге дейін солай қалды. Хукемәуер салынғаннан кейін Клостер мен Виттедегі жағажайлар нашарлап, құм жетіспеуден зардап шекті. 1937–1939 жылдар аралығында аралдағы үш қауымдастық Хиддензе муниципалитетін құру үшін бірікті. 1939 жылға дейін, Померанияның соңғы ресми жарияланған Güter Adressbuch мәліметтері бойынша, Пол Вюстенберг отбасысы Хиддензе Клостер қалалық иелігінің 239 га жерін жалға алған. Deutsches Geschlechterbuch генеалогиялық деректеріне сәйкес, оның отбасысы 1937 жылға дейін иеліктен бас тартқан. Оның орнына Альбрехт фон Хагеннің інісі Рюдигер фон Хаген келді, ол кейінірек Грайфсвальд университетінің қысқа мерзімді мүсілімшісі болды. Пол Вюстенберг отбасысы қалалық иеліктің 239 га жерін жалға алған. 1930 жылдардың соңында Энддорнда әуе шабуылынан қорғану үшін бункерлер мен зениттік қарулар салынды, сондай-ақ материал тасымалы үшін Шведенхагенде пирс салынды. Бункерлерді 1945 жылы совет әскері жарып жіберді (қалдықтары 2000 жылдарға дейін алынбады), ал пирс 1960 жылдары Гриммен қаласындағы Erdöl Erdgas VEB компаниясы мұнайды сынау үшін пайдаланды. Кейін пирс 1974 жылдан бастап аралға жабдық жеткізу үшін пайдаланылды және 2010 жылы бұзылды.

1945 жылдан 1989 жылға дейін

1945 жылы 4 және 5 мамырда совет әскерлері аралды басып алды. Сол жылы және келесі жылы жер реформасының аясында Хиддензе иелігінде 18 жаңа шаруашылық құрылды. 1946 жылы 28 шілдеде Герхард Хауптман Клостердегі (Хиддензе аралы) зиратта жерленді. Еске алу тасын дәл бес жылдан кейін, 1951 жылдың 28 шілдесінде ашты. 1952 жылы Рюгендегі Зеехоф пен паром аралы арасындағы екінші паромдық қызмет тоқтатылды. 1958-1959 жылдары VEB Fahrzeug und Jagdwaffenwerk "Ernst Thälmann" өзінің қызметкерлері үшін Dünenheide-де демалыс ауылы салды. Оның жанында 1980-1981 жылдары "Bau und Montagekombinat Industrie und Hafenbau Stralsund" компаниясы өз қызметкерлері үшін тағы бір демалыс ауылын салды. 1952 жылдан 1955 жылға дейін Хиддензе әкімшілік жағынан Берген ауданының құрамына кірді. 1953 жылы "Роза акциясы" кезінде кейбір қонақ үй иелері батысқа қашып кетті, ал басқалары тұтқындалды. Осы акциядан кейін аралдағы барлық қонақ үйлер мемлекеттендіріліп, FDGB-ға берілді. Елуінші жылдары жергілікті тарих мұражайы мен Герхард Хауптман үйі ашылды; Dornbusch ҚХС құрылды. 1962 жылы Клостер мен Витте арасындағы бөгет құрылысы басталды. Бодден жағалауындағы жайылымдар мен шабындықтарды қалаумен Хиддензедегі ең үлкен өзгерістер басталды. Бұрын Виттеде Бодден суы Висенвег, Нордерден және Зум Сеглерхафен көшелеріне дейін жететін. Бүгінгі Витте портының үлкен бөлігі, сондай-ақ бүгінгі спорт алаңы, вертолет алаңы және Ланге Орт желкенді порты бар бүкіл аймақ жасанды түрде шайылып немесе кептірілді. Сондай-ақ, Клостерде Бодденнің бөліктері кептірілді, ол бөгет құрылысына дейін порттан Хюйбе Поствегтің артына дейін созылған болатын. "Weiße Flotte Stralsund" кооперативтік кеме компаниясын сатып алды, ал балықшылар Нойендорфта "FPG'n De Süder" және Виттеде "Swantevit" компанияларын құрды. 1967 жылы 10 сәуірде Хиддензе аралының солтүстігінде сейсмикалық зерттеулер нәтижесінде мұнай іздеу жұмыстары басталды. Бұл 4 602 м тереңдіктегі E Rügen 2/67 зерттеу ұңғымасы, сондай-ақ 1968 жылдың желтоқсанына дейін салған E Hiddensee 3/67, 4/68 және 5/68 ұңғымалары пайдалы мұнай кен орындарын таппады. Алдымен дайындалған 5-ші ұңғыма тоқтатылды, ал барлық ұңғымалар 1971 жылдың жазында жабылды. Осы уақытқа дейін өндірілген шикі мұнай Клостердің жанындағы уақытша порттан танкермен тексеру және өңдеу үшін Кеңес Одағына жөнелтілді. 1971 жылға дейін 5-ші NVA-ның Dornbusch техникалық бақылау компаниясы Zum Klausner пансионаты мен Dornbusch маягы арасында салынды. Екі қабатты қоршаудың арасында, иттер жүгіріп жүретін жермен, оқ-дәрі сақталатын бункер және басқа да ғимараттар болды. 1993 жылы нысанды бөлшектеді, ал бункерді жермен жауып тастады. Содан бері бұрынғы кіру жолы, Клостерден Клауснерге бұрылатын тақта жолы оңға қарай "бос жерге" кетеді. 1972/73 жылдары ауылдар арасындағы жолдар бетон плиталармен төселді, Витте мен Клостер арасындағы 500 метрлік бөлік, көп жылдар бойы құрылыс материалдарының жетіспеуіне байланысты, және бүгінге дейін жалғыз асфальтталған жол бөлігі ретінде танылады. 1974 жылы барлық елді мекендердің шетіндегі тұрмыстық қалдықтар қоймалары жабылып, Swantiberges маңындағы орталық қалдықтар қоймасы салынды. Бұл 90-жылдардың басында толып кетті. 1993 жылдан бастап барлық қоқыс Витте портынан жиналып, Рюгенге жеткізіледі. 1989 жылы 7 мамырда ГДР-де өткен жергілікті сайлауда Хиддензедегі дауыс берушілердің 4,7 пайызы үкіметке қарсы дауыс берді. Хиддензе диссиденттер мен оқуды тастап кеткендер үшін қолайлы орын болып саналды, олар жиі қонақ үйлерде, мейрамханаларда немесе жазғы уақытта суға құтқарушылар ретінде жұмыс істеді. Кішкентай аралда оларды бақылау оңай болды, кейде ашық Штази қадағалауына қарамастан, кейбір оқиғалар мен кездесулер қабылданды. Хиддензеде зияткерлік ахуал қалыптасты, және суретшілер, жазушылар, актерлер, музыканттар мен ғалымдар, мысалы, Джо Харборт, Кристин Харборт, Гюнтер Кунерт, Курт Бёве, Гарри Купфер, Инге Келлер, Гюнтер Фишер, Армин Мюллер Шталь, Кристоф Хайн, Роберт Ромпе немесе панк-топтың мүшелері жиналды. Балтық теңізінен қашуға тырысқан кезде атылған адамдардың, көбінесе қайықтағы каяктарда немесе сыртқы араласусыз қаза тапқан адамдардың денелері, мысалы, 18 жасар Фридрих Кляйн мен Эрнст Август Утпаделдің (екеуі де 1962 жылы ақпанда) және 21 жасар Уве Рихтердің (1987 жылы тамызда) денелері сияқты, Хиддензе жағалауында қайта-қайта табылды. Бірақ Хиддензе сонымен қатар ГДР-дан ең керемет қашудың бастау нүктесі болды және 1986 жылдың қарашасында 30 жастағы Карстен Клюндер мен 22 жастағы Дирк Деккерт серфинг тақтасымен қашты. Олар әр таңғы сағатта Гелленнен 70 километр қашықтықтағы Данияның Мён аралына қолдан жасалған серфинг тақталарымен және желкендермен шамамен төрт сағатта жетті.

1989 жылдан бастап

Біріктіруден кейін Виттеде жүк паромдары үшін жаңа айлақ салынды. Кейбір теңізшілер Клостердегі эвакуациялық қайықтың ескі бетонды жағасын желкендік қайықтар тоқтауы ретінде пайдаланды. 2010 жылдан бастап Клостердегі ең ірі портын жаңарту жобасы аясында санитарлық бөлімдері бар яхталық порт құрылды. 1992 жылы Берлиндегі Электрондық физика орталық институтының Шведенхагендегі сынақ алаңындағы және Йенадағы Микробиология және Эксперименталды терапия орталық институтының Ферри аралындағы сынақ алаңындағы зерттеу нысандары тастап кетілді. Хиддензе 1992 жылы Федералды зерттеулер министрлігі мен автомобиль өнеркәсібі бастаған электрлік көліктерді сынаудың ірі жобасына да орын берді. Сынақ барысында Витте портындағы ғимараттың шатырына үлкен күн батареясы орнатылды, ол бүгінге дейін сақталып тұр. 2010 жылдың мамыр айында Виттедегі шатырлы кинотеатр 46 жыл қызмет еткеннен кейін жабылды. 2012 жылы Витте портында жаңа шатырлы кинотеатр ашылды, оның директоры Йорг Мервальд 2020 жылға дейін болды. 2010-2014 жылдар аралығында кейбір жолдар қайта жабылды немесе жаңадан асфальтталды, ал жергілікті жолдар шамамен 50 пайызға кеңейтілді (Vitte Neuendorf 2010 және Kloster Vitte 2014). 2012 жылы Виттеде шұғыл науқастарды және төтенше жағдайларда көлікке жеткізу үшін тікұшақ алаңы пайдалануға берілді. 2019 жылдың қазан айында электрмен жүретін жаңа арал автобусы іске қосылды. Бұрынғы автобус дизельмен жұмыс істеді, сондықтан ол аралдағы аз қалған жану қозғалтқышты көліктердің бірі болды, себебі полиция да 2015 жылдың қыркүйегінде электр машинасына көшкен болатын. COVID-19 пандемиясының салдарынан арал 2020 жылы туристер үшін біраз уақытқа жабылды. 2021 жылдың басында Хиддензе муниципалитеті Витте портын кеңейтуді жоспарлап отырғаны белгілі болды. Жоспарға 135 орындық яхталық порт, көп мақсатты зал, 5590 шаршы метрлік фотоэлектрлік жүйе, он екі метрлік мұнарадағы теңіз суын тұщыландыру орнатылымы, екі айлақ, круиздік кемелерге арналған паром догын кеңейту және басқа да бірнеше ғимараттар кіреді. Бұл кеңейту жоспарларына қарсы азаматтардың бастамасы құрылды.

Экономика

Арал тұрғындары негізінен туризм есебінен күнекерек асырайды. Келушілердің көп бөлігі күндізгі туристер. Жыл сайын Хиддензиге шамамен 50 мың түндеу қонақ келеді, ал күндізгі келушілер саны шамамен 250 мыңға жетеді. 1990 жылға дейін Хиддензи танымал демалыс орны болған. 1970 жылдары маусымның ең қызу кезінде күн сайын 4000 демалыс жасаушы және 3000 күндізгі турист аралда болып тұратын. 1980 жылдардың ортасына қарай күндізгі келушілер саны жылдық 250 мыңға жуықтап алды. Табиғи күйін сақтауға басымдық бергендіктен, туризм саласы одан әрі дамытылмады, содан бері келушілер саны көтеріліп-төмендеген жоқ. Бүгінде Хиддензиде 3300-ден аспайтын қонақжай орны бар. Хиддензи ауданының елеулі бөлігі ауыл шаруашылығына пайдаланылады.

Білім

1788 жылдан бері аралда мектеп оқушылары оқытылып келеді. Бастапқыда бұл жұмысты шіркеу қызметкері (секстон) атқарды. Виттедегі алғашқы мектеп 1887 жылдың 2 қарашасында ашылды. 1990 жылы Германияның қайта бірігуіне байланысты жүзеге асырылған қайта құрылымнан кейін Витте мектебі орта мектепке айналды. Қазіргі таңда 69 оқушы 1-сыныптан 10-сыныпқа дейін білім алады (2019 жылғы мәлімет бойынша).

Көлік

1927 жылдан бері заңмен реттеліп келе жатқан бүкіл аралда жеке автокөліктердің жүрісіне тыйым салынған. Жазғы маусымда Ralswiek, Breege, Wiek және Zingst қалаларымен қосымша байланыстар бар. Материкке және Рюген аралына су таксилерімен де қатынауға болады.

Көрікті жерлер мен мұражайлар

Хиддензейдің ең басты көрікті жері – ұзын құмды жағажай. Ол аралдың батыс жағында дерлік бүкіл ұзындығымен созылып жатыр. Сондықтан ол 19 ғасырдың соңынан бері суға түсу курорты ретінде танымал. Бірақ, тіпті Бел Эпока дәуірінде де, суға түсу киімдері (және жалпы киім талаптары) өте бос болған. Хиддензейде ханымдардың жалаң аяқ жүруі және жалаң бұзауларын көрсетуі қалыпты нәрсе еді, ал басқа жерде мұндай әрекетке қатты наразылық білдірілуі мүмкін. Екі дүниежүзілік соғыс аралығында арал Лейбенс реформасы мен натурализмнің орталығына айналды. ГДР кезінде наразы туристердің шағымдарына байланысты жалаңаштан суға түсуге тыйым салуға әрекеттер жасалды, бірақ бұл көбінесе назарсыз қалды. Бүгінде Хиддензейде киімді және киімсіз жағажай бөлек-бөлек қарастырылмайды, екеуі де рұқсат етіліп, жағажайдың барлық бөлігінде кездеседі.

Дорнбуш маяк үйі

Аралдың солтүстігінде, Шлюксвик шығанағындағы Хиддензей жотасында, аралдың ең танымал нысаны – Хиддензей маяғы орналасқан. Мұнараға 102 сатылы баспалдақпен көтерілуге болады, ол 1994 жылдан бері саяхатшыларға ашық. Бірақ, жоғарыда тым көп адам жиналмауы үшін, бір уақытта тек 15 адам ғана шыға алады. Желдің күші 6 балдан асса, қауіпсіздік мақсатында мұнара жабылады.

Герхард Хауптман үйі

Бұрынғы Модлер және кейін Сейдорн үйлерінде 1926 жылы жазушы Герхард Хауптман жаз бойы қонақ ретінде болды. Төрт жыл өткен соң ол оны муниципалитеттен сатып алып, үйге қосымша ғимарат салды. 1930 жылдан 1943 жылға дейін ол жаз айларын әйелімен осы жерде өткізді. 1956 жылы бұл үй Герхард Хауптман мұражайына айналды, онда оқылымдар мен концерттер ұйымдастырылады. 2012 жылы мүліктің ішінде ерекше заманауи стильде салынған әдебиет павильоны кіреберіс ретінде қызмет етеді және билет кассасы, мұражай дүкені (кітапхана) мен «Хиддензе айналасындағы әдебиет ландшафты» тұрақты көрмесі орналасқан.

Хиддензи аралы шіркеуі

Хиддензе аралындағы шіркеу 1332 жылы монастырь алдында салынған, алайда оның ешбір бөлігі бүгінгі күнге дейін жеткен жоқ (әйгілі Клостертор есімді қақпа монастырь тасталып қалғаннан кейін ғана салынған). Ғасырлар бойы ол арал тұрғындарының қалыпты шіркеуі қызметін атқарды. 1781 жылы ол барокко стилінде қайта жаңартылды, осы кезеңде мінбар-құрбандық, мойындау орны, шомылдыру періштесі және шомылдыру тағы салынды. Дегенмен, суреттелген цилиндрлі шатыр, яғни «Хиддензе гүлді аспаны» 1922 жылы ғана пайда болды. Бүгінде арал шіркеуі Хиддензе протестанттық қауымдастығының орталығы болып табылады.

Лиценбург қаласы

Литценбург – суретші Оскар Крузе 1904/1905 жылдары салған, ескерткіш мәртебесіндегі модерн стиліндегі вилла. Ол Дорнбушқа жақын төбеде орналасқан, табиғи тас негіргі қабаты бар кірпіштен тұрғызылған ғимарат. Ұзақ жылдар бойы ол суретшілерге пансион ретінде қызмет етті.

Хиддензе жергілікті тарих мұражайы

Hiddensee жергілікті тарих мұражайы – Клостердегі қарапайым гипстен жасалған ғимарат. Онда арал тарихына арналған тұрақты көрме ұйымдастырылған, онда 450-ге жуық экспонат, аралда табылған Hiddensee қазынасының толық көшірмесі, құжаттар, 2500-ге жуық фотосурет, посткарточкалар мен слайдтар, сондай-ақ, кең көлемді кітапхана бар. Мұражай қорында Hiddensee суретшілер колониясының белгілі өкілдерінің бірнеше туындылары да сақталған. Ғимарат 1890 жылы салынған және бұрын теңіз құтқару станциясы болып пайдаланылған.

Докторанттар үйі

Герхард Хауптманн мұражайынан бірнеше қадам қашықтықта, Биологенвег 5 мекенжайында, 1925 жылы Макс Таут Берлин баспасының директоры Макс Гелен үшін салып бітірген Докторэнденхаус орналасқан. 1930 жылы арал әкімшілігі бұл ғимаратты Хиддензе биологиялық станциясы үшін жазғы үй ретінде сатып алды. Шамамен 1990 жылдан бері ол Грефсвальд университетінің семинарлар мен тұруға арналған ғимараты ретінде пайдаланылуда.

Эггерт Густав мұражайы

Ам Бау елді мекеніндегі Алте Шмиде 2019 жылы мұражайға айналдырылып ашылды. Ол 1996 жылы қайтыс болған, аралдың көп жылдық пасторы Арнольд Густавтың ұлы, суретші Эггерт Густавтың өмірі мен еңбектерін құрметтейді және оны кеңірек танытуды мақсат етеді.

Ұлттық парк үйі Hiddensee

Ұлттық саябақтың үйі 1998 жылы ашылды. Витте қаласының солтүстігінде орналасқан бұл үй трапеция пішіндес негізі бар сабаннан тоқылған құрылыс. Онда Hiddensee аралына ерекше назар аудара отырып, Батыс Померания лагунасы аймақтық ұлттық паркі туралы тұрақты көрме ұйымдастырылған. Көрменің ұраны – "Panta Rhei – Барлығы ағып жатыр".

Аста Нильсен үйі және оның айналасы

Дөңгелек ғимарат, сонымен қатар Дания тіліндегі "карусель" сөзінен алынған "Карусель" деп те аталады. Ол 1923 жылы Макс Тауттың Мюллер отбасы үшін жасаған жоспарлары бойынша салынған. 1928 жылы үнсіз фильмдер актрисасы Аста Нильсеннің қызы оны сатып алып, 1930 жылдарға дейін анасы мен күйеуімен бірге жаз айларын өткізді. Ол жерге Жоахим Рингельнац әйелімен, Генрих Георг пен Герхард Хауптман жиі келіп тұратын. 1975 жылы жергілікті билік ғимаратты мәдени мұра тізіміне енгізді; 1989 жылы Нильсеннің мұрагерлері үйді муниципалитетке сатты. 2015 жылы Аста Нильсен туралы тұрақты көрме ашылды. Үй 1960 жылға дейін Бодденнің жанында орналасқан (1945 жылдан 1989 жылға дейінгі тарихқа қараңыз). Аста Нильсен үйінің жанында Макс Тауттың 1924 жылы коммерциялық директор Карл Вайдерман үшін салған тағы бір ғимараты бар. Муниципалитет бұл үйді қоғамдық шаралар үшін пайдаланады, бірақ ол уақыт өте келе көп зақымданды және жөндеуден өтуі қажет болды. Осы мақсатқа Мекленбург-Батыс Померания штатының Ауыл шаруашылығы министрлігі және Батыс Померания округі шамамен 500 000 евро бөлді, сондай-ақ муниципалитет те аздап үлес қосты. Жөндеу жұмысы 2015 жылы аяқталды, содан бері балкондық бөлмеде неке қию рәсімдері де өткізілуде. Бұдан өзге, үй қазір музей және суретшілер резиденциясы ретінде қызмет етеді, онда үнсіз фильмдер актрисасының туындылары мен Макс Тауттың өмірі туралы тұрақты көрме ұйымдастырылған. Сонымен қатар, іргелес бөлмелерде арнайы көрмелер мен семинарлар өткізіледі.

Блау Шеун

Блауе Шеуне бастапқы құрылымында 19 ғасырдың басында салынған Төменгі неміс жартылай ағаш үйі. 1970 жылдардан бері бұл ғимарат иесі Гюнтер Финктің галереясына қызмет етеді. Ол мұнда аралдар бейнеленген суреттерін көрмеге қойып, сатқан.

Хенни Леман Хаус

Ландхаус Леманн 1907 жылдан 1937 жылға дейін Хенни Леманн отбасының жазғы тұрағы ретінде пайдаланылды. Ғимаратты швериндік сәулетші Пол Эмиг жобалаған. Жаңартылғаннан кейін ғимарат 1938-1991 жылдар аралығында Витте қаласының әкімдігі болып қызмет етті. 2000 жылдың 5 маусымынан бері үй ресми түрде Хенни Леманн үйі деп аталады және іс-шаралар мен көрмелерге, сондай-ақ жергілікті кітапханаға пайдаланылады.

Гексенхаус

1755 жылы балықшының үйі ретінде салынған бұл үй Виттедегі ең көне үй саналады. 1915 жылдан бастап суретші Элизабет Бюттнер осы үйде тұрды, ал 1930 жылдан бастап ол Паллат отбасының немесе 1944 жылы қаза тапқан қарсылық күресшісі Адольф Райхвайннің жазғы тұрағы болды, қазір де сол отбасының меншігінде. 1981 жылы Судеренде 105 үйі тарихи ескерткіш ретінде тіркелді. Үйдің алдында естелік тас орнатылған. Ғимараттың ішін көруге болмайды.

Хумункулус фигуралар жинағы

Фигуралар мен реквизит жинағы, шындығында жаңа, шағаннан салынған ғимаратта негізінен көршілес Карл Хактың Seebühne қуыршақ театрынан алынған. Көрмеде театр плакаттары мен буклеттерден басқа, мысалы, Доктор Фауст, Лонг Джон Сильвер, Эбенезер Скрудж, Ганс Кристиан Андерсен, Толстой, Кафка, Эдгар Аллан По, Уильям Шекспир, Гёте, Пиноккио, Кинг Конг, Мэрилин Монро, Елена және кең жануарлар әлемі, соның ішінде дронт балапаны да бар.

Геллен маяк үйі

12,30 м биіктіктегі құрылым (өрт биіктігі 10 м), секторлық және қиылысқан жарық, Гелленнің солтүстік шекарасында, Нойендорфтың оңтүстігінде орналасқан. Оның маяк нөмірі C2586 және координаттары ♁54° 30′ 29″ N, 13° 4′ 28″ E. Маяк ресми түрде "Leuchtfeuer Gellen/Hiddensee" деп белгіленген. Қызыл галереясы және конус тәрізді шатыры бар ақ болат мұнара табиғи тасқа орнатылған. Ол 1904 жылы Юлиус Пинч (Берлин) компаниясы құйма сегменттерден (түтіктерден) салынды және 1905 жылдан бері сынақ жұмысында, ал 1907 жылдан бері үздіксіз жұмыс істеп келеді. Ранзоу және Колликер Орт маяқтары (Рюген аралында) және Норддорф маяғы (Амрум аралында) да осы өндіріс орнында (Фюрстенвальде/Спрее филиалы) бірдей әдіспен салынған. Геллен/Хиддензее маяғы Гелленстромның солтүстік кіреберісін, батысында Гелленстромның кеме жолын көрсетеді және шығысында Шапродер Бодден арқылы бағыттайды. Маяк 1923 жылы Рюген ауданы шығарған 5 миллиондық төтенше банкнотада бейнеленген. 1975 жылғы ГДР-дің "Leucht-, Leit- und Molenfeuer" арнайы маркалар сериясында Геллен маяғы 10 пфеннигтік марканың мотиві ретінде пайдаланылды.

Қауым залы Uns Tauflucht

Нойендорфта да діни қызметтер өткізілуі үшін 20-шы ғасырдың соңында Uns Tauflucht (Біздің панамыз) атты қауымдық зал салынды. Экуменикалық қызметтермен қатар, ол лекциялар мен концерттер сияқты қоғамдық шаралар үшін де пайдаланылады.

Балық шаруашылығы мұражайы Lütt Partie

2006-2007 жылдары 1885 жылдан бері кірпіштен салынған бұрынғы тор және жабдықтар қоймасы Lütt Partie (Кіші бөлім) балықшылық мұражайына айналдырылды. Бұл атау оның бұрынғы мақсатында болған кезден бері сақталған. Сол кезде үлкен және кіші тор немесе жабдықтар қоймасы болған, үлкені Grod Partie, ал кішісі Lütt Partie деп аталған. 2007 жылдан бері аралдың балықшылары балық аулау құралдарын көрсетіп, түсіндіріп, балық аулау тарихы және өткен мен қазіргі күнделікті еңбек туралы әңгімелер айтады. Мұражай "Fischereipartie Neuendorf e. V." қауымдастығымен басқарылады, ол тек қайырымдалық көмектер есебінен қаржыландырылады.

Столперштейн

Виттедегі алты "Столперштейн" Хени Леманн мен еврей тегінен таралған тағы төрт суретші, сондай-ақ ұстаз және саясаткер Адольф Райхвайнды еске салады, олар нацистік режимнің құрбандары болды.

Мәдениет

Хиддензи аралы 20-шы ғасырдың басынан бері суретшілер отары ретінде танымал болды. Әр түрлі суретшілер жаз айларын осы жерде өткізіп, өз әсерлерін шығармаларында бейнеледі. 1904 жылдан бастап суретші Элизабет Бюхсель жаз айларын Нойендорфта өткізді. Сол жылы Оскар Крузе Клостерде өзінің Литценбургін салдырды, ол суретшілердің бас қосып кездесетін орнына айналды. Кейін оның қайын қарындасы, қуыршақ жасаушы Кете Крузе де сол жерде тұрды. 1922-1933 жылдары Хенни Лехманның жазғы резиденциясы Виттедегі Блауе Шюнеде Хиддензоер Күнстлеренбунд мүшелері жиналды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде Хиддензи аралымен тығыз байланысты болған суретшілер – Вилли Джекель және Йоахим Рингельнац. ГДР дәуірінде де көптеген суретшілер Хиддензиде тұрақты түрде болып, күнделікті өмір мен пейзаж туралы суреттерінде, гравюраларында және кітаптарында ой толғады, мысалы, жазушы Ханс Сибулька. Биші және би оқытушысы Грет Палукка 1948 жылдан бастап әр жазда Хиддензиде өткізді, ГДР оған Виттеде жер учаскесін сыйлады, онда ол 1961 жылы үй салдырды, бірақ ол 2009 жылы инвесторлар тарапынан бұзылды. Палукка Клостердегі арал зиратына жерленді, сол жерде көркемдік директор Уолтер Фелленштейн де жатыр, ол жаз айларын өткізген Литценбургке қарама-қарсы үй салдырды. Фелленштейннің көршісі, суретші Вилли Бергер (1922–2018) 1955 жылдан бері Хиддензиде өмір сүрді. Оның каталогында 4200-ден астам картина бар, олардың көпшілігінде Хиддензи немесе Хиддензидегі адамдар бейнеленген. Ол сондай-ақ суретші Элизабет Бюхселдің суреттерін қалпына келтірді, бірақ 1955 жылдан 1979 жылға дейін Хиддензи орнитологиялық станциясында толық уақытты орнитолог және консерватор болып жұмыс істеді. 2019 жылдың қазан айында Клостердегі Хюгельвегтегі үйі мен студиясында, Швальбеннестте оның естелік көрмесі өтті. Бұл көрменің тұрақты көрмеге айналатыны әлі белгісіз. 1987 жылдан бері суретші Торстен Шлютер өзінің «Hiddenseer Sommerausstellungen im Garten» көрмесін аралдың әртүрлі жерлерінде, мысалы, Клостердегі Шликершен Хауста өткізіп келеді. Қазіргі уақытта ол Дорнбуш қонақ үйіндегі Ирен Хасенбергтің бұрынғы өнер және қолөнер дүкенінде көрме алаңына ие және Клостердің (Биолог жолы) тік жағалауындағы үйінде студиясы бар, оны Анна Хуке деп атады және ол жаз айларында бақта көрме ұйымдастырады. Көрме бақта өтеді. Дәстүр бойынша, Хиддензиде құйылған ағаштан және басқа да өлі ағаштан көптеген мүсіндер жасалады. 1970 және 1980 жылдары негізінен Шиерк музыканты және суретшісі Ханс Мехнер (1927–2005) жаз айларын сол кезде Клостердегі енесінің үйінде өткізген. Мехнердің сотылары, тотемдік бағаналары және бет-бейнелері Клостердің алдыңғы бақтарын әшекейледі (кейбіреулері бүгінге дейін сақталған). Берлин қабырғасы құлағаннан кейін, Джо. Харборт бұл дәстүрді жалғастырды. Оның ағаш мүсіндері Витте мен Нойендорфтың ойын алаңдарында, Клостер мен Нойендорфтың порларында, Клостердегі шіркеуде және Инсельбликте орналасқан. 2005 жылы қонақүй иелері Зум Клауснермен бірге қонақүйде мүсіндер паркін ашты, оны Дрезден көркемсурет академиясының театр мүсіндер класының студенттері құрды және жыл сайын тиісті кластың жаңа туындыларымен толықтырылады. Харборттың мүсіндері арал көрінісінде де қойылған. Сонымен қатар, Витте портында шатырлы кинотеатр және Виттедегі Зеебюне қуыршақ театры, сондай-ақ Виттедегі Ам Зеглерхафен, Ам Торбоген, Галерие ам Хюгель және Клостердегі Хединс Ое галереялары бар.

Басқалар

Хиддензе аралын жергілікті тұрғындар "Sötes Länneken", яғни "Тәтті кішкентай жер" деп те атайды. Вемар дәуірінде Берлиннің богемиялық өкілдерінің көптеген мүшелері жазғы демалысын Хиддензеде өткізгендіктен, арал астанада Балтық аралдары арасында "Романдық кафе" деп те белгілі болды. 1974 жылы Нина Хаген "Du hast den Farbfilm vergessen" хитін шығарды, онда "Хиддензе аралының жағасындағы терік гүлдері" деп айтылады. "Hiddensee, Land zwischen Luv un Lee" туралы халықтық дуэт De Plattfööt та ән шырқады. 1990 жылдан 1996 жылы қызметтен шығарылғанға дейін Германия Әскери-теңіз күштерінің "Тарантул" классына жататын зымырандық жылдам патрульдік қайығы "Хиддензе" деп аталды. Қазір ол Массачусетс штатындағы (АҚШ) "Battleship Cove" әскери-теңіз мұражайында музей кемесі ретінде сақталады және оны аралап көруге болады. Германияның теңіздегі іздеу және құтқару қызметі (DGzRS) Виттеде құтқару кемесі бар құтқару станциясына иелік етеді және оны басқарады.

Асханалық ерекшеліктер

Аралда теңіз қара бұтасы көп мөлшерде өседі. Оның жемістері алкогольдік (теңіз қара бұтасы ликері және теңіз қара бұтасы спирті) және алкогольсіз сусындарға (суық және ыстық теңіз қара бұтасы шырыны), витаминге толы тағамдарға (теңіз қара бұтасы торттары мен балмұздақ) және косметикаға, басқа да түрлі өнімдерге өңделеді. Бұдан өзге, жергілікті өнімдердің ішінде балық ең көп, әсіресе жаңадан ауланған және түтінделген балық. Hiddenseer Schmoraal – арнайы дайындалатын тағам, оның рецептін әрбір ескі Hiddenseer отбасы мен әрбір мейрамхана өздерінше дайындайды. Сонымен қатар, Boddenzander де өзінің тамаша аспаздық қасиеттерін көрсетті. Көпшілікке беймәлім, бірақ осының арқасында ерекше бағаланатын жасыл сүйектері бар инебалықты кейбір мейрамханалардың мәзірінен табуға болады.

Үй белгілері

Хиддензеедегі көптеген үйлерде бүгінге дейін сақталған дәстүрлі үй белгілері кездеседі.