Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мулао халқы (; өз аты: Мулам) – этникалық топ. Олар Қытай Халық Республикасы ресми түрде таныған 56 этностың бірі болып табылады. «Мулам» деген атауда, «му6» – адамдарды жіктеуге арналған сөз, ал «лам1» (кейбір диалекттерде «кям1» деп те айтылады) – мулао халқының этникалық жақын туысы саналатын доң (кам) тайпасы қолданатын атаудың басқа бір түрі. Гуанси провинциясындағы мулао халқының көп бөлігі Хэчи автономды окруғының Луоченг мулао автономды уезінде тұрады. 2010 жылғы Қытай халық санағы мәліметтері бойынша, Қытайда 216 257 мулао халқы бар, бұл Қытайдың жалпы халқының шамамен 0,016% құрайды.
The Mulao people (; own name: Mulam) are an ethnic group. They form one of the 56 ethnic groups officially recognized by the People's Republic of China. In their name, Mulam, mu6 is a classifier for human beings and lam1 (in some dialects it is kyam1) is another form of the name used by the Dong (Kam), to whom the Mulao people are ethnically related. A large portion of the Mulao in Guangxi live in Luocheng Mulao Autonomous County of Hechi, Guangxi, China. As of the 2010 Chinese Census, there are 216,257 Mulao people in China, comprising about 0.016% of China's total population.
Тарих
Мулао тайпасының ежелгі Линг және Ляо тайпаларының ұрпақтары екеніне сенімді. Бұл тайпалар Цзинь әулеті тұсында аймақты мекендеген. Юань әулеті кезінде мулаолар феодалдық қоғамда өмір сүрді және императорға жылына екі рет салық төледі. Цинь әулеті тұсында олардың жерлері әкімшілік бөлініске ұшырады; олардың аумақтары 10 үйден тұратын «донгтарға» бөлінді. Әр донгтың өз басшысы болды, ол тәртіпті сақтауға және салық жинауға жауапты болды. Әдетте, әр донгты бір тектің отбасылары құрады. Цинь-Цинь Ден және Чуан Чао Ванг сияқты ғалымдардың мәліметінше, мулаолардың аталық және аналық гендерінің көп бөлігі Оңтүстік Қытайға тән. Мулао тайпасының ішінде ежелгі Оңтүстік-Шығыс Азияның гендері де анықталды (Y хромосомасының C және D хаплогруппалары, мтДНК-ның M*, M33, M74 және R* хаплогруппалары). Мулао тайпасының Y хромосомасы мен мтДНК әртүрлілігінің үлгілері басқа оңтүстік тайпаларға, әсіресе Кам Суй тайпасына ұқсас, бұл тілдік жіктемемен сәйкес келеді. Дегенмен, мулао тайпасының шығу тегі одан да күрделі болуы мүмкін. Жақында жүргізілген зерттеулер мулао тайпасының аталық жағындағы гендер ағынының Қытай-Тибет тайпаларынан келгенін көрсетті, мысалы Y хромосомасының O3a1c 002611, O3a2c1* M134 және O3a2c1a M117 хаплогруппалары, бұл хан тайпасының кеңеюі мен таралуының нәтижесі болуы мүмкін. Аналық жағынан қарағанда, мулао тайпасының мтДНК хаплогруппаларының көпшілігі Хмонг-Миен тайпасымен бірге топтасты. Осының барлығын ескерсек, мулао тайпасының пайда болуы – жергілікті Кам Суй тайпасымен айналасындағы тайпалардың араласуының нәтижесі екенін айтуға болады. Қытайдағы мулао халқы 21-ші ғасырда өсіп келеді, 2000 жылы 207 352 адамды құраса, 2010 жылы 216 257 адамға жетті.
It is believed that the Mulao are the descendants of the ancient Ling and Liao tribes that inhabited the region during the time of the Jin Dynasty. During the Yuan dynasty, the Mulao lived in a feudal society and they paid a series of tributes twice a year to the emperor. During the Qing Dynasty, their territories suffered an administrative division; their lands were divided into dongs, which were composed of units for 10 dwellings. Each dong had its own local leader, responsible for maintaining the order and of collecting the taxes. Each dong was generally formed by families that shared the same surname. Qiongying Deng and Chuan Chao Wang et al. have reported that most of the patrilineal and matrilineal gene pools of Mulao are characteristic lineages of Southern China. Some ancient Southeast Asian lineages (Y chromosome haplogroups C and D, mtDNA haplogroups M*, M33, M74 and R*) were also identified in Mulao. Mulao shows patterns of the Y chromosome and mtDNA diversities similar to other southern populations, especially Kam Sui populations, which was actually in accordance with linguistic classification. However, the origin of Mulao seems to be much more complex. Recent gene flow from Sino Tibetan populations is detected in the patrilineal side of Mulao, such as Y chromosome haplogroups O3a1c 002611, O3a2c1* M134 and O3a2c1a M117, probably through the expansion and dispersal of Han Chinese. From the matrilineal aspect, most mtDNA haplogroups of Mulao also clustered together with Hmong Mien. Taken together, the origin of Mulao are mainly results of an admixture between surrounding populations with the indigenous Kam Sui populations. The Mulao population of China has been increasing in the 21st century, growing from 207,352 in 2000 to 216,257 in 2010.
Демография
2010 жылғы Қытай халық санағына сәйкес, Қытайда тұратын 216 257 мулао халқының 17 640-ы (8,16%) 4 жасқа дейін, 13 879-ы (6,42%) 5-тен 9 жасқа дейін, 13 842-сі (6,40%) 10-нан 14 жасқа дейін, 15 653-і (7,24%) 15-тен 19 жасқа дейін, 22 221-і (10,28%) 20-дан 24 жасқа дейін, 21 190-ы (9,80%) 25-тен 29 жасқа дейін, 17 868-і (8,26%) 30-дан 35 жасқа дейін, 18 320-сы (8,47%) 35-тен 39 жасқа дейін, 17 989-ы (8,32%) 40-тан 44 жасқа дейін, 14 747-сі (6,82%) 45-тен 49 жасқа дейін, 9 496-сы (4,39%) 50-ден 54 жасқа дейін, 10 053-і (4,65%) 55-тен 59 жасқа дейін, 6 950-сі (3,21%) 60-тан 64 жасқа дейін, 5 489-ы (2,54%) 65-тен 69 жасқа дейін, 4 694-і (2,17%) 70-тен 74 жасқа дейін, 3 341-і (1,54%) 75-тен 79 жасқа дейін, 1 845-і (0,85%) 80-ден 84 жасқа дейін, 716-сы (0,33%) 85-тен 89 жасқа дейін, 230-ы (0,11%) 90-нан 94 жасқа дейін, 82-сі (0,04%) 95-тен 99 жасқа дейін, ал 12-сі (0,01%) 100 жасқа және одан да үлкен.
According to the 2010 Chinese Census, of the 216,257 Mulao people living in China, 17,640 (8.16%) are 4 years old or younger, 13,879 (6.42%) are 5 to 9 years old, 13,842 (6.40%) are 10 to 14 years old, 15,653 (7.24%) are 15 to 19 years old, 22,221 (10.28%) are 20 to 24 years old, 21,190 (9.80%) are 25 to 29 years old, 17,868 (8.26%) are 30 to 35 years old, 18,320 (8.47%) are 35 to 39 years old, 17,989 (8.32%) are 40 to 44 years old, 14,747 (6.82%) are 45 to 49 years old, 9,496 (4.39%) are 50 to 54 years old, 10,053 (4.65%) are 55 to 59 years old, 6,950 (3.21%) are 60 to 64 years old, 5,489 (2.54%) are 65 to 69 years old, 4,694 (2.17%) are 70 to 74 years old, 3,341 (1.54%) are 75 to 79 years old, 1,845 (0.85%) are 80 to 84 years old, 716 (0.33%) are 85 to 89 years old, 230 (0.11%) are 90 to 94 years old, 82 (0.04%) are 95 to 99 years old, and 12 (0.01%) are 100 years old or older.
Тарату
2010 жылғы Қытай халық санағы бойынша Қытайда 216 257 мулао халқы тұрады, олардың көпшілігі Гуансиде қоныстанған. Санақ мәліметтері бойынша, 110 516 мулао ер адам және 105 741 мулао әйел адам екені анықталды. 2010 жылғы санақ бойынша мулао халқының 95 703-і қалалық жерлерде, ал 120 554-і ауылдық жерлерде тұрады. +Қытайда мулао халқының таралуыПровинциялық деңгейдегі бөлініс2010 жылғы саныҚытайдағы барлық мулао халқының үлесіГуанси172 30579,68%Гуйчжоу24 95611,54%Гуандун10 9615,07%Жэцзян2 7921,29%Хунань9060,42%Басқалары4 3372,01%Барлығы216 257100,00%
According to the 2010 Chinese Census, there are 216,257 Mulao people living within China, of which, a majority live in Guangxi. Per the census, there are 110,516 Mulao males and 105,741 females. The Mulao people remain fairly rural, with 95,703 Chinese Mulao living in urban areas as of 2010, and 120,554 living in rural areas. +Distribution of Mulao people in ChinaProvincial level division2010PopulationPercent of total Mulao in ChinaGuangxi172,30579.68%Guizhou24,95611.54%Guangdong10,9615.07%Zhejiang2,7921.29%Hunan9060.42%Other4,3372.01%Total216,257 100.00%
Тіл
Мулао тай-кадай тобына жататын мулам тілінде сөйлейді, жазу үшін ханзи (қытай әріптерін) пайдаланады.
The Mulao speak the Mulam language, a Tai–Kadai language that uses Hanzi (Chinese characters) when written.
Мәдениет
Мұлао халқының дәстүрі бойынша, некелер ата-аналармен ұйымдастырылатын. Жаңа күйеулер әйелдері бірінші ұлдары дүниеге келгенге дейін бірге тұрмайтын. Үйлері кірпіш шатырлы, саздан жасалған үш бөлмеден тұрады. Мал-жандықтар отбасының тұрғын үйлерінен шалқап ұсталады. Ерлердің дәстүрлі киімі үлкен түймелі жең, кең шалбар және аяқ киімнен (сандал) құралады. Бос қыздар шаштарын екі өрімге тоқып, үйленгеннен кейін оны бір өрімге жинап тартады.
Traditionally, the marriages among the Mulao were arranged by the parents and traditionally, new wives did not live together with their new husbands until the birth of their first son. Their homes are made out of clay with brick roofs and are composed of three rooms. The animals are maintained far away of the family dwellings. The traditional clothing of the men consists of a jacket of large buttons, wide pants and sandals. The single women arranged their hair into two tresses that become a tuft when they are married.
Дін
Дін олардың күнделікті өмірінде маңызды рөл атқармаса да, дәстүрлі түрде мулаолар көбінесе рушылдыққа (анимизмге) сенген. Олар әр ай сайын түрлі мерекелерді тойлайтын. Олардың ең маңыздысы – әртүрлі малдарды құрбандыққа шалатын Ифан мерекесі. Тағы бір мерекелері – бесінші айдың бесінші күні тойланатын айдаһар қайықтары фестивалі. Бұл мерекеде шамандар жақсы егін жинау үшін және зиянды жәндіктерді қуу үшін рәсімдер өткізетін.
Although religion no longer plays a significant role in their daily life, traditionally the Mulao have been mostly animists. Each month they would celebrate diverse festivals. The most important one of these was the festival Yifan, where diverse sacrifices of animals were carried out. Another one of their festivals was the dragon boat festival that was celebrated on the fifth day of the fifth lunar month. During this celebration, the shamans carried out ceremonies to assure good crop harvests and to expel harmful insects.