Даурлар – Қытайдың солтүстік-шығысында және бұрын Сібірде қоныстанған моңғол тілдес этностық топ. 2010 ж. санағы бойынша 131 992 адамды құрайды. Тілдері – дагур тілі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Даур, Дагур немесе Дахур (дагур тілінде: Дауре; халха монғол тілінде: Дагуур, Дагур; орыс тілінде: Дауры, Даури) – бастапқыда Даурияда мекендеген, қазір негізінен Солтүстік-Шығыс Қытайда (бұрын Сібірде, Ресейде) қоныстанған моңғол этносы. Даурлар Қытай Халық Республикасында ресми танылған 56 этностың бірі. Соңғы халық санауы бойынша (2010 жыл) олардың саны 131 992 адамды құрайды. Көпшілігі Қытайдың Ішкі Моңғолия автономдық ауданындағы Хюлун-Буир аймағындағы Морин-Дава Даур автономиялық баннерінде және Қикихар қаласы, Хайлонгцзян провинциясының Меилиси Даур ауданында тұрады. Сондай-ақ, Синьцзянның Таченг маңында да қоныстанғандары бар.
Mongolian ethnic group
The Daur people, Dagur, Daghur or Dahur (Dagur:Daure; Khalkha Mongolian: Дагуур, Daguur; ; Russian: Дауры, Daury) are a Mongolic people originally native to Dauria and now predominantly located in Northeast China (and Siberia, Russia in the past). The Daur form one of the 56 ethnic groups officially recognised in the People's Republic of China. They numbered 131,992 according to the latest census (2010) and most of them live in Morin Dawa Daur Autonomous Banner in Hulun Buir, Inner Mongolia and Meilisi Daur District in Qiqihar, Heilongjiang of China. There are also some near Tacheng in Xinjiang.
Тіл
Дагур тілі – моңғол тілдерінің бірі. Бір даур ғалымы жасаған латын әрпіне негіделген жазу жүйесі бар. Дагур тілінде басқа моңғол тілдерінде кездеспейтін бірқатар лексемаларды қоса, хитай тілінен қалған іздер сақталған. Ол үш диалектіні қамтиды: Батган, Хайлар, Цицихар. Цин әулеті тұсында кейбір даурлар маньчжу тілін екінші тіл ретінде қолданған және жазған.
The Dagur language is a Mongolic language. There is a Latin based orthography which has been devised by a native Daur scholar. The Dagur language retains some Khitan substratal features, including a number of lexemes not found in other Mongolic languages. It is made up of three dialects: Batgan, Hailar, Qiqihar. During Qing rule, some Daur spoke and wrote Manchu as a second language.
Тарих
Генетикалық тұрғыдан алғанда, даурлар – хитандықтардың ұрпақтары, мұны соңғы ДНК-талдаулары дәлелдеді. Цяньлун императорының «欽定《遼金元三史語解》» («Ляо тарихының, Цзинь тарихының және Юань тарихының императорлық тапсырыс бойынша жасалған түсіндірмелері») еңбегінде ол «大贺» атауын, Ляо тарихында сипатталған хитандық руын, «達呼爾» деп қайта аударады. Бұл – даурлардың хитандықтардан тарағаны туралы алғашқы теория. 17 ғасырда даурлардың бір бөлігі немесе барлығы Шилька, Жоғарғы Амур, Зейя және Бурея өзендері бойында өмір сүрді. Осылайша, олар өздерінің есімін Даурия аймағына берді. 17 ғасырдың ортасына қарай Амур даурлары 1640 жылы Эвенк-даур федерациясының басшысы Бомбогордың қарсылығын басып тастаған Цин әулетінің маньчжурларының ықпалына түсті. 1650 жылдардың басында Ресей зерттеушілері мен шабуылшылары аймаққа келгенде (әсіресе, Ерофей Хабаровтың 1651 жылғы шабуылы кезінде), даур шаруаларының кішкентай ауылдарын өртеп, үлкен қалаларға қашқанын көріп отырды. Орыс патшалығына бағыну және ясақ (салық) төлеуді талап еткенде, даурлар көбінесе олардың Шунчжи императорына (орыстар оның атын Шамшакан деп жазған) салық төлегенін айтып, бас тартатын. Сонда казактар шабуылдайтын, әдетте даур қалаларын аз шығынмен басып алатын. Мысалы, Хабаров 1651 жылы даур князі Гуйгудардың (Гуйгударов городок) қаласын шабуылдағанда, оның 4 казагы қаза тапқанын (ал тағы 45 казак жараланған, бірақ барлығы жазылып кеткен) хабарлады. Осы шабуылда казактар 661 үлкен-кішкентай «даурды» өлтіргенін (оның 427-сі шабуыл кезінде), 243 әйел мен 118 баланы тұтқынға алғанын, сондай-ақ 237 жылқы мен 113 ірі қара малды тартып алғанын мәлімдеді. Амур аймағындағы Ресейдің кеңеюіне қарсы тұрып, 1654 және 1656 жылдар арасында, Шунчжи императорының билігі кезінде, даурлар оңтүстікке қарай жылжуға және Нэн өзенінің жағалауына қоныстануға мәжбүр болды. Олар Цин императорларының туы жүйесінде қызмет етуге үнемі таңдалып алынды. Орыс казак әскері Благовещенск қырғынында 1266 үйді, 900 даурды, ал Иордан өзенінің шығысындағы 64 ауылды талқандады. 1931 жылы Жапония Ішкі Монголиядағы қазіргі Морин-Дава аймағын басып алғанда, даурлар оларға қарсы қарқынды қарсылық көрсетті. Конан Найто Буйёо мемлекетін құрған Дунмён патшаның туған жері – Такри мемлекеті, Сонгхуа өзенінің бойында тұратын даур халқының елі болғанын атап өтті.
Genetically, the Daurs are descendants of the Khitan, as recent DNA analyses have proven. In the Qianlong Emperor's "钦定《辽金元三史语解》" (Imperially commissioned Translations of the History of Liao, History of Jin and History of Yuan) he retranslates "大贺", a Khitan clan described in the History of Liao, as "达呼尔". That is the earliest theory that claims Daurs are descendants of Khitans. In the 17th century, some or all of the Daurs lived along the Shilka, upper Amur, on the Zeya and Bureya River. They thus gave their name to the region of Dauria. By the mid 17th century, the Amur Daurs fell under the influence of the Manchus of the Qing dynasty which crushed the resistance of Bombogor, leader of the Evenk Daur Federation in 1640. When the Russian explorers and raiders arrived to the region in the early 1650 (notably, during Yerofei Khabarov's 1651 raid), they would often see the Daur farmers burn their smaller villages and taking refuge in larger towns. When told by the Russians to submit to the rule of the Tsar and to pay yasak (tribute), the Daurs would often refuse, saying that they already paid tribute to the Shunzhi Emperor (whose name the Russians recorded from the Daurs as Shamshakan). The Cossacks would then attack, usually being able to take Daur towns with only small losses. For example, Khabarov reported that in 1651 he had only 4 of his Cossacks killed while storming the town of the Daur prince Guigudar (Гуйгударов городок) (another 45 Cossacks were wounded, but all were able to recover). Meanwhile, the Cossacks reported killing 661 "Daurs big and small" at that town (of which, 427 during the storm itself), and taking 243 women and 118 children prisoners, as well as capturing 237 horse and 113 cattle. Facing the Russian expansion in the Amur region, between 1654 and 1656, during the reign of Shunzhi Emperor, the Daurs were forced to move southward and settle on the banks of the Nen River, from where they were constantly conscripted to serve in the banner system of the Qing emperors. Russian Cossack soldiers slaughtered 1,266 households, 900 Daurs during the Blagoveshchensk massacre and Sixty Four Villages East of the River massacre. When the Japanese invaded the area of present day Morin Dawa in Inner Mongolia in 1931, the Daurs carried out an intense resistance against them. Konan Naito pointed out that Takri Kingdom where King Dongmyeong, a founder of Buyeo was born, as a country of Daur people who lived by Songhua River.
Мәдениет
Мұнда өте айқын иерархиялық құрылым бар. Бір тегі бар адамдар "хала" деп аталатын топтарда бірігеді, олар екі немесе үш қаладан құралған топпен бірге тұрады. Әр хала бір қалада тұратын әртүрлі руларға (мокон) бөлінеді. Егер әртүрлі рулардың арасында неке қиылса, күйеу әйелінің руымен бірге тұра береді, бірақ мүлікке иелік құқығына қол жеткізбейді. Қыс айларында даур әйелдері көбінесе көк түсті ұзын көйлектер мен теріден жасалған етік киеді, ал жазда олар ұзын шалбар киеді. Ерлер қыста түлкі немесе қызыл бұғы терісінен тігілген "орехерос" бас киімдерін тағады. Жазда олар жануардың басын ақ матамен немесе сабаннан тоқылған бас киіммен жабады. Даур халқының дәстүрлі ойыны – "бейку", ол далалық немесе көшелік хоккейге ұқсас, және даурлар оны шамамен 1000 жылдан бері ойнап келеді.
There is a very noticeable hierarchic structure. People sharing the same surname are in groups called hala, they live together with the same group, formed by two or three towns. Each hala is divided in diverse clans (mokon) that live in the same town. If a marriage between different clans is made, the husband continues to live with the clan of his wife without holding property rights. During the winter, the Daur women wear long dresses, generally blue in color and boots of skin which they change for long trousers in summer. The men dress in orejeros caps in fox or red deer skin made for winter. In the summer, they cover the animal's head with white colored fabrics or straw hats. A customary sport of the Daur is Beikou, a game similar to field hockey or street hockey, which has been played by the Daur for about 1,000 years.
Дін
Даурлардың көпшілігі шамандықпен айналысады. Әр рудың өміріндегі маңызды рәсімдердің барлығын басқаратын өз шаманы болады. Бірақ, Тибет буддизмін қабылдаған даурлардың саны да көп. Цин дәуірінде даурлар Нисан шаманы туралы әңгіменің бір нұсқасын білген, онда әйел шаман Нь Дан Цин сарайындағы өзінің қарсыластарымен – Цин императорын оны өлімге кесуге көндірген тибет монахтарымен күрескен. Цин императоры ламалардың алдауына салған ақымақ болып көрсетілген.
Many Daurs practice shamanism. Each clan has its own shaman in charge of all the important ceremonies in the lives of the Daur. However, there are a significant number of Daurs who have taken up Tibetan Buddhism. During the Qing, the Daur knew a version of the Tale of the Nisan Shaman, in which the female shaman Ny Dan competed against her rivals at the Qing court, the Tibetan monks who managed to convince the Qing emperor to execute her. The Qing emperor is shown as a fool who is tricked by the lamas.