Кіріспе

Ачангтар, сондай-ақ Нгачангтар (өздерінің атауы) – этникалық топ. Олар тибет-бирма тілдеріне жататын халықтардың бірі. Олар Қытай Халық Республикасы ресми түрде мойындаған 56 этностың бірі болып табылады. Олар Мьянмада да тұрады, онда Шан штатында Маингта, ал Качин штатында Нгочанг деп аталады. Ачангтардың саны 27 700 адамды құрайды, оның 27 600-і Юньнань провинциясынан, негізінен Дехонг автономиялық префектурасының Лянхэ ауданында тұрады. Ачангтар Ачанг тілінде сөйлейді, бұл бирма тіліне жақын тіл, бірақ оған сәйкес жергілікті жазу жүйесі жоқ. Оның орнына көбінесе қытай иероглифтері қолданылады. Көптеген ачангтар тай лу тілінде де сөйлейді, әсіресе дай халқымен коммерциялық мәмілелер жасау үшін. Өзгеше диалектіде сөйлейтін Хуса Ачанг (戶撒) Лонгчуань ауданында (Дехонгта да) өзін ерекше санап, 1950 жылдары жеке ұлт ретінде танылу үшін сәтсіз өтініш білдірген. Хусалар басқа ачангтарға қарағанда қытай мәдениетіне жақын болған. Мысалы, хуса үйлерінде конфуцийлік үлгідегі ата-бабаларға арналған ескерткіш тақташалар жиі кездеседі. Хусалардың көпшілігі теравада буддизмі мен даосизмнің қосындысына сенеді.

Тарих

Ачангтар 2000 жыл бұрын Сычуань, Ганьсу және Юньнань провинцияларының шекаралық аймағында тұратын Циан тайпаларының ұрпақтары. Ачанг халқы Юньнаньның ең ежелгі тұрғындарының бірі саналады. Олардың басшысы Заогай тайпа басшысының орнын тек оның үлкен ұлы ғана баса алады деген ереже енгізді. Ачанг қауымдастығы нығайып, Цинчи және Бо сияқты басқа да мемлекеттермен сауда байланыстарын орнатты. Ачангтар Тан әулеті кезінде Сунчуан халқының ұрпақтары еді. Мин әулетінің императоры Хунху билік құрған 16-шы жылы (1383 ж.), Зуона басшылығымен Ачанг халқы Мин әулетінің императорына адалдық серт берді. Хун-ву кезеңінде хан ұлтынан шыққан Дуанбо Юнлон аймағының губернаторы болып тағайындалды, осыдан кейін Ачанг этносының мәртебесі төмендеді, сонымен қатар олар оңтүстік-батыстағы Дехонг аймағына көшіп бара бастады және нәтижесінде өздерінің туған жерлерін жоғалтты. Бүгінде 33 936 Ачангтың 90 пайызынан астамы Юньнань провинциясының оңтүстік-батысындағы Дехонг Дай Цзиньпо автономиялық префектурасының Лонгчуань, Лянхэ және Лукси аудандарында тұрады. Қалғандары көршілес Баошан префектурасындағы Лонглинг ауданында тұрады.

Мәдениет

Ачанг халқының тарихы мен дәстүрлерінің көп бөлігі музыка мен әндер арқылы ұрпақтан ұрпаққа жетіп келді. Музыка – олардың мәдениетінің негізгі тірегі, сондықтан олар барлық тойларын ән мен бимен аяқтайды. Бойжеткендер мен жігіттер әдетте шаштарын екі өрімге тоқып, басына жинап тартады. Ачангтардың киім-кешегі ауылдар арасында әртүрлі болады. Әйелдердің үйленгендері ұзын белдік кисе, үйленбегендері шалбар киеді. Ерлер көк немесе қара түсті жейде тігіп, жағынан қабаттастырып түймелейді. Бойжеткендер басына ақ мата орайды, ал үйленгендері көк түсті киеді. Ачангтардың буддалық жобалау рәсімінде, табытқа шамамен 20 метрлік мата байланады. Рәсім кезінде, ритуалды өткізетін монах таспаны қолына ұстамай, оның алдында жетектеп барады. Осылайша, монах қайтыс болған адамның жанын соңғы мекеніне жеткізуге бағыт-жол көрсетеді. Қайтыс болған адамға ешқандай металл заттар, тіпті әшекейлер де қосылмайды, себебі мұндай заттар жанды келесі реинкарнацияға бұлдайды деп сендіреді.