Кіріспе

Спорт – бәсекелестік спорт.

Ауыр атлетика (көбінесе Олимпиадалық ауыр атлетика деп аталады) – спортшылардың ең ауыр салмақтарды сәтті көтеру мақсатымен ауыр салмақ тақталарымен толы штанганы жерден жоғары көтеруде бәсекелесетін спорты. Спортшылар штанганы жоғары көтерудің екі белгілі тәсілінде сынға түседі. Снач – кең тұтқалы көтеру, онда салмақты штанга бір қозғалыспен жоғары көтеріледі. Таза және соққы – біріктірілген көтеру, онда салмақ алдымен жерден иықтың алдыңғы жағына (тазалау), содан кейін иықтан басынан жоғары (соққы) көтеріледі. Бұрын бұл спорт түріне үшінші көтеру/жарыс – таза және пресс кіретін. Әр ауыр атлетке снач пен таза және соққыны үш рет орындауға мүмкіндік беріледі, ал снач әдетте бірінші орындалады. Спортшының нәтижесі – әрбір көтеруде сәтті көтерілген ең жоғары салмақтың килограмдардағы жиынтық сомасы. Спортшылар әртүрлі салмақ санаттарында жарысады, олар әр жынысқа қарай өзгеше және уақыт өте келе өзгеріп отырады. Ауыр атлетика – Олимпиадалық спорт түрі және 1920 жылдан бері барлық жазғы Олимпиада ойындарында өткізіліп келеді. Спорт түрінің ресми атауы «ауыр атлетика» болғанымен, оны пауэрлифтинг, салмақ көтеру жаттығулары және күштілер жарыстары сияқты салмақ көтерумен байланысты басқа спорт түрлерінен ажырату үшін «Олимпиадалық ауыр атлетика» және «Олимпиадалық стильдегі ауыр атлетика» терминдері жиі қолданылады. Сол сияқты, снач пен таза және соққы «Олимпиадалық көтерулер» деп аталады. Басқа күштік спорт түрлері күштің шегін сынаса, Олимпиадалық стильдегі ауыр атлетика адам күшінің шектерін де тексереді (жарылыс күші): Олимпиадалық көтерулер жылдам орындалады және орындалу кезінде басқа штангалы көтерулерге қарағанда көбірек икемділік пен кең қозғалыс диапазонын қажет етеді. Олимпиадалық көтерулер және олардың түрлері (мысалы, қуатты снач, қуатты тазалау), сондай-ақ Олимпиадалық көтерулердің құрамдас бөліктері (мысалы, тазалау, присед) басқа спорт түрлеріндегі кәсіби спортшылар жарылғыш күш (қуат) және функционалдық күшті дамыту үшін пайдаланады.

Жарыс

Спорт жергілікті, ұлттық және халықаралық деңгейлерде жарысады. Халықаралық ауыр атлетика федерациясы (IWF) спорттың халықаралық басқаруын жүзеге асырады және жыл сайын Әлем чемпионатын өткізеді.

Құрауыш лифтілер

Снач – спортшының штанганы бір қозғалыспен жоғары көтеретін түрі: спортшы штанганы кеңінен ұстап, еденнен тартып, бірден тізелерін бүгіп, штанганың астына түседі (әдетте терең шалқа позициясына келеді), осылайша штанга басының үстінде, қолдары созылған күйде тұрады. Содан кейін спортшы тік тұрып, штанганы жоғары ұстап, көтеруді аяқтайды. Сначқа нақты тепе-теңдік қажет. Таза және серпеліс – бұл екі кезеңде штанганы жоғары көтеретін комбинирленген көтеру: біріншіден, штанганы иықтың алдына тіреп көтеру (тазалау), содан кейін иықтан жоғары көтеру (серпеліс). Тазалауды орындау үшін спортшы штанганы иық енінен ұстап, еденнен тартып, бірден тізелерін бүгіп (және қолдарын иіп) денесін штанганың астына жеткізіп, иықтың алдына «ұстап» алады (әдетте терең алдыңғы шалқа позициясында). Спортшы тазалауды аяқтау үшін, штанганы иығында ұстап тұрып тік тұрады. Содан кейін серпеліс арқылы тізелерін бүгіп секіріп тұрады (көбінесе бір аяғы алға, екіншісі артқа, бұл «бөлінген серпеліс» деп аталады), сонымен қатар штанганы жоғары итеріп шығарады. Аяқтарды түзеп (бөлінген серпелістен кейін біріктіріп), тік тұрып, штанганы жоғары ұстағанда серпеліс аяқталады. Үшінші көтеру түрі – таза және баспасөз – 1924 жылдан 1972 жылға дейін жарыс бағдарламасына кірген. Ол тазалаудан және содан кейін жоғары баспасөзден тұрады. Жоғары баспасөз серпелістен өзгеше, себебі серпеліс қозғалыстарына, тізелерді иіп, аяқтарды жылжытуға рұқсат етілмейді. 1972 жылдан кейін дұрыс техниканы бағалаудағы қиындықтарға байланысты ол тоқтатылды.

Ресми рәсім

Әр салмақ санатында спортшылар "қаптап алу" және "тазалау және итеру" екі жаттығу түрінде де өнер көрсетеді. Жүлделер әдетте әр жаттығудағы ең ауыр салмақ үшін, сондай-ақ екеуінің қосындысы бойынша ең ауыр салмақ үшін беріледі. Жарысқа қатысу реті спортшылардың өзіне байланысты – ең төмен салмақты таңдаған бірінші болып өнер көрсетеді. Егер спортшы сол салмақты көтере алмаса, ол сол салмақты қайтадан көтеруге немесе басқа спортшылар бұрынғы немесе аралық салмақтарды сынағаннан кейін ауыр салмаққа өтуге құқылы. Барбелге салмақ кезең-кезеңмен қосылады және жарыс барысында ауырлай түседі. Салмақтар 1 килограммдық интервалмен белгіленеді. Егер екі спортшы бірдей салмақты көтерсе, екеуі де есепке алынады, бірақ бірінші көтерген спортшы жоғары орынға ие болады. Көбінесе ең ауыр салмақ санатының жеңімпазы жарыс барысында ең көп салмақ көтереді, бірақ жеңіл салмақ санатындағы спортшы өзінің дене салмағына шаққанда және Синклер коэффициенті бойынша одан да көп салмақ көтеріп, "Ең үздік спортшы" аталымын жеңіп алуы мүмкін.

Тарих

Ең ауыр салмақты кім көтере алатынын анықтау үшін жарыстар адамзат тарихы бойында тіркелген, ал ең ерте жазбалар Мысыр, Қытай, Үндістан және Ежелгі Грецияда кездеседі.