Жоғарғы уйғырлар (Югурлар) – Қытайдағы түркі-моңғол этностық тобы. Гаңсу провинциясында тіршілік етеді, буддизм дінін ұстанады. Тілдері түркілік, сондай-ақ моңғол және қытай тілдерінде сөйлейді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайда өмір сүретін түркі-моңғол этносы.
Turko Mongolic ethnic group living in China
Югурлар, Юғурлар, Югу (; Батыс Югур: Сарыг Йоғир; Шығыс Югур: Шера Йоғор) – дәстүрлі түрде Сары ұйғырлар деп белгілі, түркі-моңғол этносы және Қытайдың 56 ресми танылған этностарының бірі. 2000 жылғы халық санауы бойынша, олардың саны 16 719 адамды құрайды. Югурлар негізінен Гансу провинциясындағы Сунь Югур автономиялық ауданында тұрады. Олардың көпшілігі тибет буддистілері. Югурлардың көп бөлігі түркі тілінде сөйлейді, ал моңғол және қытай тілдері шығыс провинцияларда да қолданылады.
The Yugurs, Yughurs, Yugu (; Western Yugur: Sarïg Yogïr; Eastern Yugur: Šera Yogor), traditionally known as Yellow Uyghurs, are a Turkic Mongolic ethnic group and one of China's 56 officially recognized ethnic groups, consisting of 16,719 persons, according to the 2000 census. The Yugur live primarily in Sunan Yugur Autonomous County in Gansu. They are mostly Tibetan Buddhists. The majority of Yugurs speak a Turkic language, while Mongolic and Chinese are also used in eastern provinces.
Тарих
Түркі тілді югурлар 840 жылы Уйғыр қағандығы құлағаннан кейін Моңғолиядан оңтүстікке қарай Гансуға қашқан ескі уйғырлар тобының ұрпақтары саналады. Олар сол жерде гүлденген Ганчжоу уйғыр мемлекетін (870-1036) құрды, астанасы қазіргі Жангье қаласының жанында, Килиан тауларының етегінде, Руй Шуй өзенінің аңғарында орналасқан. 1037 жылы югурлар тангуттардың билігіне бағынды. Хизер Хожаның Құмұлға жасаған шабуылынан кейін, дінге өтуден бас тартқан көптеген тұрғындар жақын орналасқан Дунхуан мен Қытайдың Хунань аймағына қашып кетті. Олар қазіргі сары уйғырлардың ата-тегі болып табылады, олар бүгінгі күнге дейін буддизм дінін ұстанады. 1893 жылы орыс саяхатшысы Григорий Потанин, югурларды зерттеген алғашқы батыс ғалымы, югур тілінің шағын сөздігін және олардың басқару жүйесі мен географиялық орналасуы туралы жазбаларды жариялады.
The Turkic speaking Yugurs are considered to be the descendants of a group of Old Uyghurs who fled from Mongolia southwards to Gansu after the collapse of the Uyghur Khaganate in 840, where they established the prosperous Ganzhou Uyghur Kingdom (870 1036) with capital near present Zhangye at the base of the Qilian Mountains in the valley of the Ruo Shui. In 1037, the Yugur came under Tangut domination. As a result of Khizr Khoja’s invasion of Qumul, many residents who rejected conversion escaped to nearby Dunhuang and Hunan in China proper. These became the ancestors of the modern Yellow Uyghurs, who have remained
Buddhists to the present day. In 1893, Russian explorer Grigory Potanin, the first Western scientist to study the Yugur, published a small glossary of Yugur words, along with notes on their administration and geographical situation.
Тіл
Шамамен 4600 югур халқы батыс югур (түрік тілі) тілінде, ал 2800-ге жуық адам шығыс югур (монгол тілі) тілінде сөйлейді. Батыс югур көне ұйғыр тілінің көптеген ежелгі сөздерін сақтап қалған. Екі югур тілі де қазір жазба тіл ретінде қолданылмайды, алайда ескі ұйғыр әліпбиі кейбір югур қауымдарында 19 ғасырдың соңына дейін пайдаланылған.
About 4,600 Yugurs speak Western Yugur (a Turkic language) and about 2,800 Eastern Yugur (a Mongolic language). Western Yugur has preserved many archaisms of Old Uyghur. Both Yugur languages are now unwritten, although the Old Uyghur alphabet was in use in some Yugur communities until end of 19th century.