Кіріспе

Тақталық пленка – үлкен және орта форматтағы фотопленка, ол рулондар емес, ацетат немесе полиэстер негіздегі жеке парақтар түрінде келеді. Тақталық пленка бастапқыда шыны тақталарға балама ретінде пайда болды. Ең көп таралған өлшемі ; кішірек және үлкен өлшемдері, тіпті гигантты өлшемдері де жасалған, және олардың көптеген түрлері бүгінге дейін қолжетімді.

Қалпақ пленкасын пайдалану

Таспа пленкасын пайдалану үшін фотограф пленканың бір парағын, эмульсия жағы сыртқа қаратып, қараңғы бөлмеде пленка ұстағышқа салады және жүктелген пленканың үстін қараңғы сырғытпамен жабады. Содан кейін ұстағыш үлкен форматты камераға салынады, ал ұстағыштан қараңғы сырғытпа алынып тасталады. Түсірілім жасалады, қараңғы сырғытпа қайта орнына қойылады және пленка ұстағышы камерадан алынып тасталады.

Кескіндемелері

Тақталық пленкалардың бір қысқа жағында тіліктер жасалған. Бұл, пленка көзден жасырылған кезде (қараңғы бөлмеде немесе ауыстыру қапшығында) эмульсия жағын анықтауды жеңілдетеді. Парақты "портреттік" бағытта ұстағанда (қысқа жағы жоғары), тіліктер жоғарғы оң жақта болса, эмульсия жағы фотографқа қарап тұрады. Тіліктердің пішіндері мен орналасуы әртүрлі; әр түрлі пленканың өзіне тән пішіні болады, оны әдетте тілік коды деп атайды, ол пленка түрін анықтауға мүмкіндік береді.

Қабаттық пленканың дамуы

Көптеген фотографтар үлкен форматты камералар мен пленка табақтарын қолданып, өздері пленканы өңдейді. Кейбір кәсіби фотолабораториялар түсті теріс және оң пленка табақтарын өңдей алады, бірақ әдеттегі дәріханадағы фотолаборатория мұны істей алмайды. Осы үшін қолдануға болатын әртүрлі әдістер бар.

Сауыт өңдеу

Қалқанды пленканы өңдеудің ең оңай әдісі – табақтарды пайдалану. Бір өңдеу ерітіндісіне бір қараңғы бөлме табағын қолданушы жабдық, көптеген басқа әдістермен салыстырғанда қол жетімді әрі арзан. Табақтарды пайдаланғанда, тек пленканы жабуға қажетті ерітінді мөлшері ғана керек болады (дегенмен, көптеген пленка дамыту химиялық заттары пленка ауданына шаққанда ерітіндінің ең аз көлемін талап етеді, бұл көбірек ерітіндіні пайдалануға түрткісі болуы мүмкін). Фильмдер химиялық заттарға толы табақтарға бірнеше секунд сайын бірінен кейін бірі салынады, соның нәтижесінде пленкалар қалыңдап жиналады. Қозғалту "ұсақтау" арқылы жасалады; қалыңдағы төменгі пленка жоғарыға көтеріліп, ерітіндіге батырылады. Фотограф пленкаларды өңдеу химиялық затына енгізген жылдамдықпен қалыңды ұсақтап араластырады. Нақты санау және тәжірибелі қолдардың көмегімен фотограф бір уақытта 10-ға дейін пленканы өңдей алады. Көп қабатты пленкаларды бірдей өңдеуге арналған металл жақтаулар да бар; олар жинау әдістеріне қарағанда үлкен табақтарды қажет етеді және пленканың зақымдану қаупі болғандықтан жинауға мүмкіндік бермейді. Табақтарды пайдаланудың кемшіліктері – фотографтың өңдеудің барлық уақытын қараңғыда, қолдарын әртүрлі химиялық заттарда ұстауы керек (кейбіреулер қолғап киеді, бірақ олар пленканың жеке қабаттарын сезу қабілетін төмендетуі мүмкін). Кейбір фотографтар осы әдісті қолданғанда пленканың эмульсиясының сызаттанғаны туралы мәселелерге тап болады.

Танкілерді өңдеу

Танк өңдеуді "тәрізді танк" өңдеу немесе "суға батырып-шығару" өңдеу деп те атайды. Оның жабдық талаптары табақ өңдеуге қарағанда жоғары: әрбір өңдеу сұйығына жеке резервуар және фотограф өңдегісі келген әрбір пленкаға пленка ілгіші қажет. Пленка ілгіші – бір немесе бірнеше (әдетте төрт) пленканы ұстайтын, перфорацияланған жиектері бар металл қаңқа. Пленкалар пленка ілгіштеріне салынып, содан кейін резервуарға батырылады. Араластыру үшін ілгіштерді резервуардан шығарып, бір жаққа еңкейтіп, қысқа уақытқа суының ағуына мүмкіндік береді, қайта батырып, екінші жаққа еңкейтіп, қайта батырады. Көптеген фотографтар екінші еңкейтістен кейін ілгіштерді резервуардың үстіне соғып немесе шапалақтап, пленкаға жабысқан ауа көпіршіктерін кетіреді. Танктер "тұру" сияқты ұзақ дамыту әдістері үшін де ыңғайлы. "Тұру" дамыту өте жекелендірілген, әрбір фотографтың өз тәртібі бар, бірақ әдетте, дамытушыдағы алғашқы араластырудан кейін пленка қозғалмай, (әдетте жоғары сұйылтылған) дамытушыда сағаттап тұрады. Үлкен танк өңдеуіне жабдық талаптары жоғары, және әр қадамға ерітіндінің көлемі көп қажет. Пленкаға арналған резервуарға 2 литр химиялық зат қажет болуы мүмкін, ал көптеген танктерге 2-ден 5 литрге дейін қажет. Көптеген үлкен танктер ерітіндінің тотығуын азайту үшін жүзетін қақпақтармен жабдықталған. Сонымен қатар, осындай үлкен химиялық көлемге қарамастан, кейбір танктер бір уақытта көптеген пленкаларды өңдеуге мүмкіндік бермейді – әдетте алтыдан онға дейін. Дегенмен, үлкен танктерде төрт пленкадан тұратын ілгіштерді пайдаланып, бір уақытта көптеген пленкаларды өңдеуге болады. Танк өңдеуі, табақтарды пайдалану сияқты, қараңғыда жүргізілуі тиіс. Кейбір фотографтар осы әдіспен біркелкі емес дамытуды байқаған. Жарық өткізетін танктер де бар, олар әдетте әртүрлі табақ пішімдеріне (мысалы, дюймдік және метрикалық) бейімделеді және табақ пленкасын жарықта өңдеуге мүмкіндік береді. Бірақ оларды қараңғыда жүктеу керек. Тот баспайтын болаттан жасалған Nikor танкы 12 табаққа дейін пленканы қабылдайды (максималды өлшемі 4x5 дюйм) және шамамен 1 литр химиялық зат қажет. Бұл танктер көп бұрын тоқтатылған және тек қолданылған түрде ғана қол жетімді. Кейбір адамдар осы құрылғымен эмульсияның біркелкі дамымауы және сызаттар пайда болуын хабарлайды (танктың "құлағында" табақтарды бөліп тұратын болат "тордың" болуынан), бірақ көптеген пайдаланушылар онымен тамаша нәтижелерге жетеді. Дұрыс жүктеу және сирек араластыру сәттіліктің кілті болуы мүмкін. Қазіргі заманғы пластик Combi Plan танкы 6 табаққа дейін пленканы қабылдайды және жақсы жұмыс істейді, бірақ өндіріс сапасы тым жоғары емес, және танкте сындыру немесе жоғалту оңай болатын көптеген кішкентай пластик бөлшектері бар. Бірақ бұл танк та өте жақсы нәтижелер бере алады.

Ротациялық түтіктерді өңдеу

Ротациялық өңдеу кезінде пленкалар өңдеу үшін түтіктерге салынады. Ерітінділер түтіктерге құйылады немесе сорғыланады, ал түтіктер кейде қолмен, ал кейде моторлы негіз немесе машинамен айналады. Ротациялық өңдеудің ең қарапайым түрі – әр пленкаға бір түтік қолдану; қосымша катушка немесе күрделі пленка ұстау құрылғысы қажет емес. Пленка салынады, ерітінді қосылады, түтік жабылады, содан кейін түтік қолмен айналдырылып, су ваннасында қозғалады. Айналу бағыты әдетте бірнеше айналымнан кейін өзгеріп отырады. Кейбір ротациялық түтіктерде түтік ішінде бірнеше пленканы ұстау үшін катушкалар қолданылады. Кейбір ротациялық жүйелерде айналдыруды фотографтың орнына мотор жасайды. Мұндай жүйелерде айналу жылдамдығы өзгертіліп, бағыты автоматты түрде кері ауысуы мүмкін. Бұл жүйелер өте ыңғайлы, фотографтан тек ерітіндіні тиісті уақытта ауыстыруды ғана талап етеді. Күрделі жүйелердің кейбіреулері химиялық процесті басқара алады, оларға тек қарапайым бағдарламалау қадамы қажет. Ротациялық жүйелердің артықшылықтары – тегіс өңдеу және кейбір жағдайларда ерітіндіге азын талап етуі. Дегенмен, түтік толық сыйымдылығына жетпегенде, яғни бірнеше пленка ғана өңделгенде, түтік дұрыс жұмыс істеуі үшін қажетті ең аз мөлшердегі химиялық заттарды қолдануға тура келеді, сондықтан көбірек химиялық заттар қажет болуы мүмкін. Ротациялық түтік жүйелерінің көптеген түрлерінде өңдеуді шамдар жанған күйі жасауға болады, себебі олар жарық өткізбейтін қақпақтармен жабдықталған. Фотограф ерітінділер түтіктерде жабық болғандықтан, қолына химиялық заттардың тиюінен сақтана алады. Сонымен қатар, көптеген ротациялық жүйелерде су ваннасы бар немесе қолданылады, оның температурасын басқаруға болады, нәтижесінде әртүрлі өңдеу кезеңдерінде тұрақты нәтижелерге қол жеткізіледі. Бір түтікке бір пленканы өңдеу әдісінің кемшілігі – кез келген көлемдегі пленканы өңдеуге өте көп уақыт кетіп, бір уақытта бір немесе екі түтікпен ғана айналысуға болады. Сонымен қатар, механикалық ротациялық жүйе, оның мүмкіндіктеріне байланысты, өте қымбат болуы мүмкін.

Артықшылықтары

Тақталық пленка, жай ғана айтқанда, үлкен, сондықтан пропорционалды түрде көп ақпаратты сақтай алады. Бір тақта пленкадағы бейне стандартты 35 мм бейнеге қарағанда шамамен елу алты есе үлкен бетке ие. Мегапиксельмен салыстырғанда, 8x10 Velvia-ның LP/мм ажыратымдылығын ескерсек, ажыратымдылығы 5,285 мегапикселге жетеді. Теория бойынша, мұндай бейненің "үлкейту мүмкіндігі" де пропорционалды түрде жоғары, бірақ кішкентай форматты линзалардың өте жоғары сапасы кейде үлкен форматты линзаларға қарағанда көбірек ұлғайтуға мүмкіндік береді. Дегенмен, бұл әрқашан осылай бола бермейді. Тақталық пленканы плакат немесе тіпті құбылмалы жарнама тақтасының мөлшеріне дейін сапалы түрде үлкейтуге болады. Бейнелер кішкентай форматтарға қарағанда үлкен болғандықтан, оларды тікелей пленка бетінде ретуш жасау әлдеқайда оңай. Көптеген үлкен форматтарды контакттік басып шығаруға болады, ал кейбір өте үлкен форматтар тек контакттік басып шығарылады. Әрбір тақта жеке өңдеуден өтеді. Әрбір кадр жеке тақта болғандықтан, түсірілген көріністің контрастына қарай, бейнедегі динамикалық диапазонға сәйкес дамуды өзгертуге болады. Осы себепті көптеген үлкен форматты фотографтар да аймақтық жүйені қолданады. Тақта пленкаларының үлкен өлшемділігі мен қолмен жұмыс істеу қажеттілігі және бір рет қолданылуының ерекшелігі бір тақтаны бірнеше кадрға пайдалануға мүмкіндік береді. Стандартты форматты екіге бөлінген қараңғы слайдты пайдаланып, ұзын, тар панорамалық форматқа айналдыру оңай және тиімді. Камерада ұстағыш орнатылғанда, фотограф толық қараңғы слайдты алып тастап, жартылай слайдты орнатады, содан кейін тақтаның жартысына кадр түсіреді. Жартылай қараңғы слайдты кері бұрып, пленканың екінші жартысы екінші кадрға қолдануға дайын болады. Бұл тәсіл фотографтардың банкетке келген адамдардың топтық суретін түсіруінен бастау алды, соның нәтижесінде бұл формат "банкеттік" формат деп аталды. Осы форматтар ең көп қолданылады. Алайда, осы мақсатқа арнайы үлкен форматты банкеттік камералар да жиі пайдаланылды. Олар пленканы бір шеттен екінші шетіне дейін экспозициялағанда тұраққа орнатылатын. Әзілкештер көбінесе осы мүмкіндікті пайдаланып, суретке түсірілетін адамдардың қатарының соңына тұрып, содан кейін топтың артына жүгіріп, қатардың екінші шетіне тұрып, нәтижедегі суреттің екі шетінде де көрінетін.

Қолжетімділік

Цифрлық бейнелеудің дамуына қарамастан, табақша пленка нарығы әлі де жақсы күйде және дамып келеді. 2023 жылдың тамыз айына дейін, Eastman Kodak және Fujifilm қара-ақ, түсті негативті және түсті позитивті табақша пленкаларын өндіреді. Ilford және Foma қара-ақ негативті табақша пленкаларын өндіреді (Хорватиядағы Efke компаниясы 2012 жылдың маусым айында өндірісті тоқтатты).