Дек Слейтон: Американдық астронавт және ұшқыш өмірі мен қызметі

Кіріспе

Американдық астронавт (1924–1993)

Дональд Кент "Дек" Слейтон (1 наурыз 1924 – 13 маусым 1993) – американдық әуе күштерінің ұшқышы, авиациялық инженер және сынақ ұшқышы, NASA Mercury Seven астронавттарының бірі болып таңдалды. Ол NASA-ның бірінші астронавт кеңсесінің бастығы және Ұшу экипажы операцияларының директоры болды, NASA экипаждарын тағайындауға жауапты болды. Слейтон Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ әуе күштеріне қосылып, Еуропа мен Тынық мұхитында ұшқан. Соғыстан кейін армиядан кетіп, 1949 жылы Миннесота университетінде авиациялық инженерлік мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды, содан кейін Боинг компаниясында авиациялық инженер болып жұмыс істегеннен кейін Миннесота әуе ұлттық гвардиясына қосылды. Ол АҚШ Әуе күштеріне қайта оралып, 1955 жылы АҚШ Әуе күштерінің сынақ ұшқыштары мектебін бітірді. 1959 жылы ол NASA-ның бірінші астронавттар тобы – Mercury Seven-нің бірі болып таңдалды. Слейтонға екінші американдық экипажды орбиталық ғарышқа ұшуы тапсырылған, бірақ 1962 жылы жүрек ырғағының бұзылуы (атриалдық фибрилляция) салдарынан ұшудан шеттетілді. 1972 жылғы наурызда ол медициналық тексеруден өтіп, ұшуға рұқсат алды және 1975 жылғы Apollo–Soyuz сынақ жобасының (ASTP) түйістіру модулінің пилоты болды. Слейтон 1982 жылға дейін NASA-да жұмыс істеді. Ол сондай-ақ ғарыш кемесін әзірлеуге де көмектесті. Слейтон 1993 жылғы 13 маусымда 69 жасында мидың қатерлі ісігінен қайтыс болды.

Ерте өмір және мансап

Дональд Кент Слейтон 1924 жылдың 1 наурызында Висконсин штатының Леон қаласына жақын жердегі фермада Чарльз Шерман Слейтонның (1887–1972) және Виктория Аделия Слейтонның (1895–1970) отбасында дүниеге келді. Оның тегі ағылшын және норвегиялық. Кішкентай кезінен фермада жұмыс істеді, қой мен сиыр шаруашылығымен айналысты, темекі өсірді. Слейтонның балалық шағында олардың үйінде электр жарығы мен ішкі санитарлық тораптар болған жоқ. Бес жасында Слейтон атпен тартылған шөп шабу машинасымен жұмыс істеп жатқанда, сол қолының саусағы кесіліп қалды. Сиэтл қаласына көшкеннен кейін Слейтон жатақханада тұрып, кіші инженер-конструктор болып жұмыс істеді. Boeing компаниясында жұмыс істегенде ол B-52 Stratofortress және KC-97 Stratofreighter ұшақтарының жобаларын жасауға қатысты. Алғашқыда ол F-102 ұшағына бекітілді, содан кейін Matador және Genie зымырандарын сынақтан өткізді, ал кейін F-105 ұшағының тұрақсыздық сипаттамаларын зерттеді. 1958 жылы ол Ұлыбританияның алғашқы дыбыс жылдамдығынан асып түсетін ұшағы – English Electric P1B Lightning ұшағын сынақтан өткізуге көмектесті. 1959 жылы центрифугалық жаттығу барысында жасалған электрокардиограммасы жүрегінің қалыптан тыс екенін көрсетті. Ол Брукс әуе күштері базасындағы медициналық комиссиядан өтті, нәтижесінде идиопатиялық жүрек қабыршақтануы диагнозы қойылды. Бірақ, ол әлі де ұшуға қабілетті деп танылды. Бастапқыда Слейтонның ұшуға жарамсыздығы тек оған тағайындалған миссияға қатысты болды, ол денсаулығын жақсарту үшін жүйелі түрде жаттығулар жасап, алкогольден бас тартты. NASA басшылығы Слейтонның жүрек қабыршақтануы қайталану қаупі бар деген шешімге келді және оны Mercury бағдарламасының қалған миссияларына қатысудан шеттеді. Слейтон экипажты тағайындаумен айналысып, Gemini және Apollo миссияларына астронавттарды іріктеді. 1971 жылы Слейтон ұзақ уақыт бойы жүрек қабыршақтануы байқалмағаннан кейін Mayo Clinic клиникасында тексерілді, және оның жүрек ауруы жоқ екені анықталды. 1972 жылдың 13 наурызында NASA Слейтонның қайтадан ұшуға дайын екенін жариялады. Apollo және Soyuz ғарыш кемелері 1975 жылдың 15 шілдесінде ұшырылды. 17 шілдеде екі кеме орбитада кездесіп, американдық астронавттар Алексей Леонов және Валерий Кубасов космонавттарымен экипаж алмастыру операциясын жүргізді. Ұшу соңында, қате орнатылған түймеше салдарынан командалық модульдің RCS қозғалтқыштарынан шыққан улы азот тетрооксиді буы қону кезінде кабинаға сіңіп кетті, нәтижесінде экипаж сақтық шаралары ретінде Гавайидегі Гонолулу қаласындағы ауруханаға екі аптаға жатқызылды. Ауруханада Слейтонның өкпесінде ісік табылып, хирургиялық жолмен алынып тасталды. Ол қатерлі емес екені анықталды, бірақ егер ол ұшу алдында анықталған болса, ASTP миссиясынан шеттетілген болар еді.

Donald Kent Slayton was born on March 1, 1924, on a farm near Leon, Wisconsin, to Charles Sherman Slayton (1887–1972) and Victoria Adelia Slayton (; 1895–1970). He was of English and Norwegian descent. From a young age, he worked on the farm to raise sheep and cows, and grow tobacco. Throughout Slayton's childhood, his family's home did not have electricity or indoor plumbing. At the age of five, Slayton was clearing a horse drawn hay mower when his left ring finger was severed. After moving to Seattle, Slayton lived in a rooming house and began working as a junior design engineer. While at Boeing, he worked on the B 52 Stratofortress and the KC 97 Stratofreighter. He was first assigned to the F 102, and tested the Matador and Genie missiles, and later tested the stall spin characteristics of the F 105. In 1958, he helped test Britain's first supersonic fighter, the English Electric P1B Lightning. In 1959, during a centrifuge training course, he underwent an electrocardiogram that found that he had erratic heart activity. He received further medical evaluation at Brooks Air Force Base and was diagnosed with idiopathic atrial fibrillation, but he was considered healthy enough to continue flying. Initially, Slayton's ineligibility was only for his assigned mission, and he attempted to improve his health by exercising more regularly and abstaining from alcohol. NASA leadership determined that Slayton was still at risk for atrial fibrillation and removed his eligibility to fly any of the remaining Mercury missions. Slayton continued to be responsible for making crew assignments, and determined the astronauts that would fly on the Gemini and Apollo missions. in 1971 Slayton was examined at the Mayo Clinic after a long period without heart fibrillation, and was determined to not have a coronary condition. On March 13, 1972, NASA announced that Slayton had returned to flight status. The Apollo and Soyuz spacecraft both launched on July 15, 1975. On July 17, the two craft rendezvoused in orbit and the American astronauts conducted crew transfers with cosmonauts Alexei Leonov and Valeri Kubasov. At the end of the flight, an erroneous switch setting led to noxious nitrogen tetroxide fumes from the command module's RCS thrusters being sucked into the cabin during landing and the crew was hospitalized as a precaution in Honolulu, Hawaii, for two weeks. During hospitalization, a lesion was discovered on Slayton's lung and removed. It was determined to be benign, but he would have likely been grounded from ASTP if it had been discovered before the flight.

Жеке өмір

Слейтон 1955 жылғы 18 мамырда Марджори "Мардж" Лунниге (1921–1989) үйленді және олардың бір ұлы болды. 1978 жылғы сәуірде олар ажырасып, Слейтон Джонсон ғарыш орталығының жанындағы пәтерге көшіп кетті. Ол кремацияланып, күлі Висконсин штатының Спарта қаласындағы отбасылық шаруашылығына шашылды.

Марапаттар мен құрметтер

Слейтонның әскери және НАСА марапаттары: Сонымен қатар, ол Collier Trophy, Gen. Билли Митчелл сыйлығы және 1978 жылғы AIAA Haley Astronautics сыйлығын алды. Слейтон 1961 жылы Carthage College-ден, ал 1965 жылы Michigan Technological University-ден инженерлік ғылымдарының құрметті докторы ғылыми дәрежесін алды. Ол 1990 жылы Халықаралық ғарыш даңқы залына, 1996 жылы Ұлттық авиация даңқы залына және 2001 жылы Халықаралық әуе және ғарыш даңқы залына енгізілді. Техас штатының Вебстер қаласындағы Техас онкологиялық орталығы Дик Слейтонның есімімен аталады. Техас штатының Лиг-Сити қаласындағы FM 518 тас жолының басты бөлігі Деке Слейтон тас жолы деп қайта аталды. Висконсин штатының Спарта қаласындағы Деке Слейтон атындағы ғарыш және велосипед мұражайы оның құрметіне аталған. Слейтонның өмірбаянына арналған көрмеде оның Mercury ғарыш костюмі, Ай үлгісін көрсететін «Барлаушы елші» сыйлығы және тағы да басқалары бар. Жақын орналасқан Висконсин штатының Ла-Кросс қаласында оның құрметіне жыл сайын жазғы авиашоу – «Деке Слейтон Airfest» өтіп тұрады, онда НАСА өкілдерінің қатысуымен заманауи және көне әскери және азаматтық ұшақтар көрсетіледі. 2014 жылғы қазан айында «Cygnus CRS Orb 3» миссиясымен ұшырылған «S. S. Deke Slayton» кемесі Antares зымырасының ұшырылу кезінде жарылып кеткендіктен жоғалды, бірақ «Cygnus CRS Orb 4» Orbital ATK ғарыш кемесі «S. S. Deke Slayton II» 6 желтоқсанда Atlas V зымырасымен Халықаралық ғарыш станциясына сәтті ұшырылды. 2017 жылы Solstar және НАСА оның құрметіне аталған Халықаралық ғарыш станциясындағы коммерциялық маршрутизатор – «Slayton Space Communicator» (SC Slayton) үшін алдын ала жобаны жасады. Бұл құрылғы төмен Жер орбитасында (LEO) қызмет көрсетуге арналған.