Пирамидалар және Джелибейби патшасы

Кіріспе

1989 жылы Терри Пратчеттің жазған «Пирамидалар» романы – британдық жазушы Терри Пратчеттің 1989 жылы жарық көрген, «Диск әлемі» сериясының жетінші кітабы. Ол 1989 жылы «Ең үздік роман» номинациясы бойынша BSFA сыйлығын жеңіп алды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Пирамидалардың басты кейіпкері – Теппик (Pteppicymon-ның қысқартылған түрі), шағын Джелибейби патшалығының тәж мұрагері (Джели Бейби атауының мағынасы “Джельдің баласы”), Диск әлеміндегі ежелгі Египетке ұқсас мемлекет. Жеті мың жыл бұрын құрылған бұл патшалық, бұрын Клатч құрлығына үстемдік еткен ұлы империя болған. Ұрпақтар бойы фараондарының қабірлері үшін пирамидалар салуға кеткен шығындар мен экономикалық дағдарысқа байланысты қарыздар жинап, қазір 150 шақырымдық Джель өзені бойында екі шақырымдық аумақты ғана алып жатыр. Жас Теппик соңғы жеті жылдан бері Анх Морпорктегі Қаскөйлер Гильдиясында оқып келеді, патшалыққа кіріс табу үшін жіберілген. Соңғы емтиханды сүйісіп өткен күні, ол әкесі Птеппицимон XXVII қайтыс болғанын сезінеді және үйіне оралуы керектігін түсінеді. Патшалықтан тыс жерде тәрбиеленген алғашқы Джелибейби патшасы болу, қызықты мәселелер тудырады, себебі бас діни қызметкер Диос дәстүрге берік және фараондардың елді басқаруына рұқсат бермейді. Ескі фараонның қабірі жоспарланып жатқанда, Теппик (қазір Птеппицимон XXVIII) әкесінің пирамидада жерленгісі келмегенін айтады. Диос бұл идеяны қабылдамағандықтан, Теппик Джелибейбиде бұрын салынған ең үлкен пирамидадан екі есе үлкен пирамида салуға бұйрық береді. Пирамида салушы Птакласп әулеті, пирамиданы бюджетке сәйкес және уақытында салудың жолын табады (әдетте аяқталмаған пирамиданың уақытты бұрмалау мүмкіндігін пайдаланады), ал марқұм Птеппицимон XXVII уақытын денесін бальзамалауды бақылап және бальзамалаушылары Диль мен Гурнның өміріне қызығушылық танытумен өткізеді. Көптеген оқиғалар мен түсініспеушіліктерден кейін Теппик Птраси есімді қызметші қызбен сарайдан қашып кетуге мәжбүр болады. Ол өлімге кесілген, себебі ол өліп, дүниеден кейінгі өмірде марқұм фараонға қызмет етуді қаламаған (Теппик оны кешіргісі келгендіктен, Диос бұйрығымен). Бірақ қашқанда Диос оларды тауып алып, Теппик патшаны өлтіргенін жариялайды (себебі патша тек Күн маскасын кигенде ғана танылады және Диос Теппиктің Птрасиді құтқару әрекеттері патшаның ісі емес деп санайды) және оны өлімге кесуге бұйрық береді. Темірқазық пирамидасы кеңістік-уақытты соншалықты бұрмалайды, ол Джелибейбиді Диск қалған бөлігімен салыстырғанда тоқсан градусқа бұрып жібереді. Теппик пен Птраси Джелибейбиден қашып құтылғаннан кейін, олар Ефебеге барып, оралғанның жолын сұрап философтармен кеңеседі. Осы уақытта Джелибейбиде дүрбелең болады, себебі патшалықтың көптеген құдайлары (көптегендері Жоғарғы Құдай, Күн құдайы немесе Джель құдайы сияқты бірдей рөлдерді атқарады) халыққа түседі және Джелибейбидің барлық өлген билеушілері тіріледі. Сонымен қатар, Ефебе және Цорт елдері бір-бірімен соғысқа дайындалады, себебі Джелибейби енді екеуінің арасындағы бейтарап аймақ бола алмайды. Ақырында Теппик патшалыққа қайта оралып, жаңадан тірілген ата-бабаларының көмегімен Ұлы пирамиданы жоюға тырысады. Олар Диоспен кездеседі, ол патшалықтың өзі сияқты ескі және тарихы бойы әр фараонға кеңес берген. Диос өзгерістерді жек көреді және Джелибейби бұрынғыдай қалуы керек деп санайды. Теппик пирамиданы жойып, Джелибейбиді нағыз әлемге қайтарады және Диосты уақытқа кері жібереді (онда ол Патшалықтың негізін қалаушымен кездеседі, осылайша цикл қайта басталады). Содан кейін Теппик тақтан бас тартып, Птрасиге (оның жартылай қарындасы болып шығады) билік жүргізуге мүмкіндік береді. Птраси дереу қажетті өзгерістерді енгізеді, Теппик Дискіні саяхаттауға шешім қабылдайды, Өлім Джелибейбидің бұрынғы билеушілерін өлімнен кейінгі өмірге алып кетеді, ал Джелибейбидің бұрынғы бальзамалаушылары мен пирамида салушылары пирамидаларсыз өмірге бейімделеді.

The main character of Pyramids is Teppic (short for Pteppicymon), the crown prince of the tiny kingdom of Djelibeybi (a pun on the candy Jelly Baby, meaning "Child of the Djel"), the Discworld counterpart to Ancient Egypt. The kingdom, founded seven thousand years ago and formerly a great empire which dominated the continent of Klatch, has been in debt and recession for generations due to the construction of pyramids for the burial of its pharaohs (primarily on prime agricultural land) and now occupies an area two miles wide along the 150 mile long River Djel. Young Teppic has been in training at the Assassins Guild in Ankh Morpork for the past seven years, having been sent to bring in revenue for the kingdom. The day after passing his final exam by chance, he mystically senses that his father, Pteppicymon XXVII, has died and that he must return home. Being the first Djelibeybian king raised outside the kingdom leads to some interesting problems, as Dios, the high priest, is a stickler for tradition, and does not actually allow the pharaohs to rule the country. When plans are being laid out for the old pharoah's tomb, Teppic (now Pteppicymon XXVIII) mentions that his father did not wish to be buried in a pyramid; in reaction to Dios's rejection of this idea, Teppic ends up ordering the construction of a pyramid twice the size of the largest one previously built in Djelibeybi. Whilst the pyramid building Ptaclusp dynasty work out how to build the pyramid within budget and on time (eventually taking advantage of the unfinished pyramid's premature temporal distortions), the late Pteppicymon XXVII spends his time observing the embalming of his mortal remains and taking an interest in the lives of his embalmers, Dil and Gurn. After numerous adventures and misunderstandings, Teppic is forced to escape from the palace with a handmaiden named Ptraci, who was condemned to death for not wishing to die and serve the late pharoah in the afterlife (effectively on Dios' orders since Teppic wished to pardon her). However, during the attempt, Dios discovers them and decrees that Teppic has killed the King (as the King is only recognised whilst wearing the Mask of the Sun and Dios reasons that Teppic's actions to save Ptraci would not be those of the King) and should be put to death. Meanwhile, the massive pyramid warps space time so much that it "rotates" Djelibeybi out of alignment with the space/time of the rest of the Disc by ninety degrees. After Teppic and Ptraci manage to escape Djelibeybi, they travel to Ephebe to consult with the philosophers there as to how to get back. Meanwhile, pandemonium takes hold in Djelibeybi, as the kingdom's multifarious gods (many of whom occupy the same roles, such as Supreme God, God of the Sun, or God of the Djel) descend upon the populace, and all of Djelibeybi's dead rulers come back to life. Also, the nations of Ephebe and Tsort prepare for war with one another, as Djelibeybi can no longer act as a buffer zone between the two. Eventually, Teppic re enters the Kingdom and attempts to destroy the Great Pyramid, with the help of all of his newly resurrected ancestors. They are confronted by Dios, who, it turns out, is as old as the kingdom itself, and has advised every pharaoh throughout its history. Dios hates change and thinks Djelibeybi should stay the same. Teppic succeeds in destroying the Pyramid, returning Djelibeybi to the real world and sending Dios back through time (where he meets the original founder of the Kingdom, thereby restarting the cycle). Teppic then abdicates, allowing Ptraci (who turns out to be his half sister) to rule. Ptraci immediately institutes much needed changes, Teppic decides to travel the Disc, Death comes to ferry the former rulers of Djelibeybi to the afterlife, and Djelibeybi's former embalmers and pyramid builders adjust to life without the pyramids.

Негізгі тақырыптар

Роман "уақыт полирін" бейнелейді, ол тарихтың нақты бір кезеңі мен географияның нақты бір бөлігін қамтитын көпіршік. Осы "полирде" тарих Диос арқылы қайталанады, ал сыншы Стефан Экман романның орталық тақырыбы – "полирден" арылу күресі, өзінің түбін, өткенін артта қалдыру екенін айтады.