Кіріспе

Британдық социолог (туған 1938)

Энтони Гидденс, Барон Гидденс (туған 18 қаңтар 1938) – ағылшын социологы, ол құрылымдану теориясымен және қазіргі қоғамдарға тұтасқан тұрғыдан қарауымен танымал. Ол ең белгілі қазіргі заманғы әлеуметтанушылардың бірі саналады және кем дегенде 34 кітаптың авторы, кем дегенде 29 тілде жарық көрген, әдетте жылына бір кітаптан астам шығарады. 2007 жылы Гидденс гуманитарлық ғылымдар саласында ең көп сілтеме жасалған бесінші автор ретінде тізілді. Ол әлемнің шамамен жиырма университетінде академиялық қызмет атқарады және көптеген құрметті атақтарға ие болды. Оның академиялық өмірінде төрт маңызды кезеңді бөліп қарастыруға болады. Бірінші кезеңде ол әлеуметтанудың жаңа тұжырымдамасын ұсынды, классикалық еңбектерді сын тұрғысынан қайта қарастыруға негізделген осы саланың теориялық және әдістемелік негіздерін қалыптастырды. Осы кезеңдегі маңызды жариялымдары: «Капитализм және заманауи әлеуметтік теория» (1971) және «Дамыған қоғамдардың таптық құрылымы» (1973). Екінші кезеңде Гидденс құрылымдану теориясын жасады, ол агенттік пен құрылымды талдауға негізделген, бірақ олардың ешқайсысына басымдық бермейді. Осы кезеңдегі «Социологиялық әдістеме жаңа ережелері» (1976), «Әлеуметтік теориядағы негізгі мәселелер» (1979) және «Қоғамның құрылымы» (1984) сияқты еңбектері оған әлеуметтану саласында халықаралық даңқ әкелді. Гидденстің академиялық жұмысының үшінші кезеңі қазіргі заман, жаһандану және саясат, әсіресе қазіргі заманның әлеуметтік және жеке өмірге тигізетін әсерімен айналысты. Бұл кезеңде ол постмодернизмді сынады және саясаттағы жаңа «утопиялық реалистік» Үшінші жол туралы пікірталас жүргізді, бұл «Заманауилықтың салдары» (1990), «Заманауилық және жеке сәйкестік» (1991), «Жұбайлықтың өзгеруі» (1992), «Сол және оңнан тыс» (1994) және «Үшінші жол» (1998) еңбектерінде көрінеді. Гидденстің мақсаты әлеуметтік теорияны жаңаша қарастыру және заманауилықтың дамуы мен бағытын қайта зерделеу болды. Соңғы кезеңде Гидденс әлемдік қоғамның дамуына қатысты нақты мәселелерге, атап айтқанда экологиялық проблемаларға, әсіресе климаттың өзгеруі туралы пікірталастарға назар аударды, бұл оның «Климаттың өзгеруі саясаты» (2009) кітабының кезекті басылымдарында талданды; «Тұрақсыз және күшті континентте» (2014) Еуропалық Одақтың рөлі мен мәні; сондай-ақ дәрістер мен сөздер сериясында Цифрлық революцияның мәні мен салдары. 1997 жылдан 2003 жылға дейін Лондон экономика мектебінің директоры қызметін атқарды, қазір социология кафедрасының профессоры-эмеритусы. Ол Кембридж Король колледжінің өмірлік мүшесі. Ашық оқу жобасының мәліметінше, Гидденс социология курстарының оқу бағдарламаларында ең көп сілтеме жасалатын автор.

Өмірбаян

1938 жылдың 18 қаңтарында дүниеге келген Гидденс Лондонның Эдмонтон қаласында туып өскен, төменгі орта таптың отбасында тәрбиеленген. Оның әкесі Лондон көлік компаниясында кызметкер болған. Ол Минченден грамматикалық мектебінде оқыған. Отбасының ішінде университет бітірген алғашқы адам ол болды. Гидденс 1959 жылы Халл университетінде әлеуметтану және психология мамандықтары бойынша бакалавр дәрежесін алды, содан кейін Дэвид Локвуд пен Ашер Тропптың ғылыми жетекшілігімен Лондон экономика мектебінде магистр дәрежесін аяқтады. Кейін Кембридж университетінің Кингс колледжінде докторлық диссертациясын қорғады. 1961 жылы Гидденс Лестер университетінде жұмыс істей бастады, онда әлеуметтік психологиядан дәріс берді. Лестер британдық социологияның даму орталықтарының бірі саналды, ол Норберт Элиаспен танысып, өзінің теориялық ұстанымын қалыптастыруға кірісті. 1969 жылы Гидденс Кембридж университетінде тағайындалды, кейін Әлеуметтік және саяси ғылымдар комитетін (SPS, қазір HSPS) құруға көмектесті. Гидденс көп жыл бойы Кембридж университетіндегі Кингс колледжінің ғылыми қызметкері болып жұмыс істеді және 1987 жылы толық профессор ғылыми атағын алды. Ол 1985 жылы Polity Press баспасын құрушылардың бірі болды. 1997 жылдан 2003 жылға дейін Лондон экономика мектебінің директоры және Мемлекеттік саясатты зерттеу институсының кеңесшілер кеңесінің мүшесі қызметін атқарды. Ол Тони Блэрдің жанында болды, бірақ тікелей кеңесші болған жоқ. Гидденстің «Үшінші жол» саяси ұстанымы Блэрдің саяси идеологиясының негізіне айналды. Ол британдық саяси пікірталастарға белсенді қатысып, орташыл-солшыл Лейбористік партияны қолдады, бұл туралы көптеген мақалалары бұқаралық ақпарат құралдарында және New Statesman журналында жарияланды. 2004 жылдың маусым айында Лондонның Энфилд ауданындағы Саутгейттен барон Гидденс титулын алды және Лейбористік партиясынан Лордтар палатасына сайланды. Ол көптеген академиялық наградалар мен марапаттардың иегері.

Шолу

Гидденс, 34-тен астам кітаптың және 200-ден астам мақаланың, эссе мен рецензиялардың авторы, зерттеу дизайны мен әдістемесін қоспағанда, әлеуметтік ғылымдар саласындағы ең маңызды дамуларға үлес қосты және олар туралы жазды. Ол көптеген жетекші мектептер мен тұлғаларға түсініктемелер жазды және микро және макросоциологияда көптеген әлеуметтану парадигмаларын пайдаланды. Оның жазбалары абстрактілі, метатеориялық мәселелерден бастап студенттерге арналған өте нақты және 'тұрмыстық' оқулықтарға дейін жетеді. Оның «Социология» оқулығы (9-шы басылым, Polity) 1 миллионнан астам данада сатылды. Сонымен қатар, ол өзінің пәнаралық тәсілімен де танымал. Гидденс тек социологиядағы ғана емес, сонымен қатар антропология, археология, психология, философия, тарих, тіл білімі, экономика, әлеуметтік жұмыс және соңғы кезде саяси ғылым салаларындағы жаңалықтар туралы да пікір білдірді. Оның білімі мен еңбектерін ескере отырып, оның өмірлік еңбегінің көп бөлігін әлеуметтанулық теорияның кең ауқымды синтезі деп қарастыруға болады.

Құрылымдастыру

Гидденс құрылымы теориясы біздің әлеуметтік шындығымызды қалыптастыратын жеке адамдар ма, әлде әлеуметтік күштер ме деген сұраққа жауап іздейді. Ол екі шеткі ұстанымнан аулақ тұрып, адамдар өз әрекеттерін таңдауға толықтай еркіндікке ие болмаса да, білімі шектеулі болса да, олар әлеуметтік құрылымды қайта өндіретін және әлеуметтік өзгеріске ұласатын агенттік екенін айтады. Оның идеялары модернист ақын Уоллес Стивенстің философиясында да көрініс табады. Стивенс біз әлемнің өзімізге тигізген әсерінен туындаған бейнелер мен қиялымыз әлемге жүктеген тәртіп идеялары арасындағы кернеуде өмір сүреміз дейді. Гидденс құрылым мен әрекет арасындағы байланысты әлеуметтік теорияның негізгі элементі деп жазады, құрылым мен агенттік – бір-бірінен ажыратылмайтын екілік және оның негізгі аргументі құрылымның екіжақтылығы тұжырымында жатыр. Яғни, адамдар қоғамды жасайды, бірақ сонымен бірге олар оның шектеулеріне тап болады. Әрекет пен құрылымды бөлек талдау мүмкін емес, себебі құрылымдар әрекеттер арқылы құрылады, сақталады және өзгереді, ал әрекеттер құрылымдық контекст арқылы ғана мағыналы форма алады. Себеп-салдарлық байланыс екі бағытта жүреді, сондықтан не өзгертіп жатыр екенін анықтау мүмкін емес. Гидденс "Жаңа ережелер" еңбегінде: «Әлеуметтік құрылымдар адамның әрекеттерімен құрылады, бірақ сонымен бірге осы құрылымның өзінің құралы болып табылады» дейді. Ол бұл құбылысты макро немесе микро деңгейдегі себептермен ғана түсіндіруге тырысу айналмалы себеп-салдарға әкеледі деп санайды. Әлеуметтік қарым-қатынастар мен көрінетін сексуалдық өзгерістер (микро деңгейдегі өзгерістер) діннің төмендеуімен және рационализмнің өсуімен (макро деңгейдегі өзгерістер) байланысты, бірақ сонымен бірге неке мен сексуалдық қатынасқа қатысты заңнамадағы өзгерістер (макро) және күнделікті өмірдегі әдет-ғұрыптар мен көзқарастардың өзгеруі (микро) де осыған себеп болады. Әдет-ғұрыптар мен көзқарастарға әлеуметтік қозғалыстар (мысалы, әйелдердің азаттығы және теңдік) – макро масштабтағы құбылыстар әсер етуі мүмкін. Алайда, мұндай қозғалыстар көбінесе күнделікті өмірдегі наразылықтардан туындайды – микро масштабтағы құбылыс. Сексуалдық тарихтың өзі құмарлық пен сексуалдық қатынастың қазіргі заманның туындысы емес екенін көрсетсе де, романтикалық махаббат туралы дискурс 18-шы ғасырдың соңында қалыптасқан. Романтизм, 18-19 ғасырлардағы еуропалық макро деңгейлі мәдени қозғалыс, романның пайда болуына жауапты – бұқаралық ақпарат құралдарының ерте түрі. Романдардың сауаттылық деңгейінің өсуі мен танымалдылығы негізгі өмір салтына кері байланыс жасап, романтикалық романдар микро деңгейде идеалды романтикалық өмір туралы әңгімелерді көбейтіп, романтикалық махаббатқа некеде маңызды рөл берді. Интимділіктің өзгеруін де қарастырайық. Гидденс жақын әлеуметтік қарым-қатынастар демократиялық сипатқа ие болғанын, сондықтан жұбайлар арасындағы байланыс – тіпті некеде де – сыртқы заңдарға, ережелерге немесе әлеуметтік күтулерге емес, екі адамның арасындағы өзара түсіністікке, сенімге және эмоционалдық байланысқа негізделгенін айтады. Мұндай байланыс жойылған жағдайда, қазіргі қоғам қарым-қатынастың ажырасуына көңіл бөлмейді. Осылайша, бізде «күнделікті өмірдегі эмоциялар демократиясы» (Runaway World, 1999) пайда болады. Эмоциялар демократиясы – күнделікті өмірдің демократиялануы – күнделікті өмірдің әртүрлі контекстінде көрінетін идеал. Көптеген қоғамдарда, мәдениеттерде және жағдайларда бұл шындықтан алыс, сексуалдық қысым күнделікті құбылыс болып табылады. "Интимділіктің трансформациясы" еңбегінде Гидденс пластикалық сексуалдық ұғымын енгізеді – сексуалдық қатынас репродукциямен байланысты емес, сондықтан инновациялар мен тәжірибелерге ашық. Бұрын тек элитаға ғана қолжетімді болған нәрсе, жаппай контрацепцияның пайда болуымен сексуалдық қатынас пен жекелік бұрынғыдан гөрі әлдеқайда еркін болғандықтан, жалпыға ортақ болып келеді. Бұл өзгерістер өзіндік сана мен жеке сәйкестіктің өзгеруімен байланысты. Гидденс барлық әлеуметтік өзгерістер микро және макро деңгейдегі күштердің үйлесімінен туындайды деген қорытындыға келеді.

Өзін-өзі тану

Гидденс постдәстүрлі тәртіпте өзіндік сәйкестік рефлексивті екенін айтады. Бұл – бір сәттегі қасиет емес, адамның өміріне жасалған есеп. Гидденс былай деп жазады:

Бұрынғыдан да көп ақпаратқа қол жеткізіп, оның арқасында өз іс-әрекеттеріміздің себептері мен салдары туралы ой жүгірте аламыз. Сонымен қатар, біз өз іс-әрекеттеріміздің күтпеген салдарына және сарапшылардың біліміне сенуден туындайтын қауіптерге тап боламыз. Біз өмірбаяндық әңгімелер, әлеуметтік рөлдер мен өмір салтын құрамыз, оларды сақтап, қайта қарастырамыз – кімбіз және қазіргі орнымызға қалай келдік деген әңгіме. Біз не істегіміз келетінін және кім болғымыз келетінін таңдауға еркіндігіміз артады, бірақ Гидденс байлық көбірек мүмкіндіктерге қол жеткізуді қамтамасыз етеді деп санайды. Дегенмен, таңдаудың көбеюі бостандық сыйлағандай, алаңдатуы да мүмкін. Өзін-өзі қанағаттандыру мүмкіндігін арттыру артығымен, сонымен қатар эмоционалдық стресс пен қолда бар таңдауларды талдауға, қауіпті азайтуға жұмсалатын уақытты арттыру арқылы алаңдатуы мүмкін. Бұл Гидденс атап көрсеткендей, белгісіздікті жасау болып табылады. Алдыңғы дәстүрлі қоғамдарда бізге осы әңгіме мен рөл берілетін, ал постдәстүрлі қоғамда біз көбінесе оны өзіміз құруға мәжбүрміз. Гидденс айтқандай: «Не істеу керек? Қалай әрекет ету керек? Кім болу керек? Бұл – кейінгі замананың жағдайында өмір сүріп жатқан әрбір адамның басты сұрақтары, және біздің барлығымыз оған әлдебір деңгейде, сөз арқылы немесе күнделікті әлеуметтік мінез-құлық арқылы жауап береміз».

Қазіргі заман

Гидденстің соңғы еңбектері тарихтың әртүрлі кезеңдеріндегі әлеуметтік институттардың ерекшеліктеріне арналған. Гидденс қазіргі заманды ерекшелендіретін нақты өзгерістердің бар екенін мойындайды. Алайда, ол бұл постмодерн дәуірі емес, керісінше, "радикалды жаңғыру дәуірі" (Зигмунд Бауманның "сұйық жаңғыру" тұжырымдамасына ұқсас) екенін, алдыңғы дәуірді қалыптастырған әлеуметтік күштердің кеңеюі нәтижесінде туындағанын айтады. Дегенмен, Гидденс модернге дейінгі, модерн және кеш немесе жоғары модерн қоғамдарын ажыратады және маңызды өзгерістердің болғанын жоққа шығармайды, бірақ осы өзгерістерге бейтарап тұрыс танытады, олар бұрын-соңды болмаған мүмкіндіктермен қатар бесiздерi жоқ қауiптердi де ұсынады. Ол сондай-ақ, қазіргі заманның дамыған, дәстүрден алыстатылған, радикалданып дамыған кеш модерн екенін атап өтеді. Осылайша, кейбіреулер постмодерн деп атаған құбылыстар Гидденс үшін дамыған заманауилықтың ең шұғылалы көріністері ғана. "Тарихи материализмге қазіргі сын" атты еңбегінде Гидденс: "Адамзаттың дүниетанымдық құндылықтары негізделген" деген қорытындыға келеді. Сонымен қатар, "Үшінші жол" британдық саясаттағы "прогрессивті орталық-сол" деп аталатын бағытқа бағытталған кең ауқымды саяси ұсыныстарды ұсынады. Гидденс: "Үшінші жол саясатының басты мақсаты – азаматтарға қазіргі заманның маңызды революциялары арқылы өзін-өзі бағыттап, ізденуге көмектесу: жаһандану, жеке өмірдегі өзгерістер және табиғатқа қатысты қарым-қатынасымыз" дейді. Ұлыбританиядағы Жаңа лейбористік партияға жақын болғанымен, Гидденс Үшінші жолдың күнделікті саясаттағы көптеген интерпретацияларынан өзін алшақтатты. Ол үшін бұл неолиберализмге немесе капиталистік нарықтардың үстемдігіне бойұсыну емес еді. Мақсат – нарықтық фундаментализм мен дәстүрлі жоғарыдан төменге қарайғы социализмнен асып, жаһандану дәуірінде орталық-солдың құндылықтарын маңызды ету еді. Ол "қаржы нарықтарын реттеу – әлемдік экономикадағы ең өткір мәселе" және "еркін саудаға деген жаһандық міндеттеме тиімді реттеуге байланысты, оның қажеттілігінен бас тартпайды" деп мәлімдеді. 1999 жылы Гидденс BBC Reith лекцияларын өткізді, кейіннен олар "Қашқан әлем" атты кітап ретінде жарияланды. Ол лекция кезінде келіп түскен электрондық хаттарға тікелей жауап берген алғашқы спикерлердің бірі болды. Лекциялар Лондон, Вашингтон, Нью-Дели және Гонконг қалаларында өткізілді және жергілікті тыңдаушылар тарапынан жауап алды. 2002 жылы Гидденс әлеуметтік ғылымдар саласындағы Астурия сыйлығына ие болды. Бұл сыйлық испандық Нобель сыйлығы деп есептеледі, бірақ оның ауқымы ғылымнан әлдеқайда кең. Сол жылы сыйлықтың иегерлерінің қатарында Вуди Аллен, World Wide Web-тің авторы Тим Бернерс-Ли және дирижер Дэниел Баренбойм болды.

Сыртқы консультациялар

2006 және 2007 жылдары Бостон негізді Monitor Group консалтингтік фирмасы ұйымдастырған Ливияға екі сапар барысында Гидденс Муаммар Каддафимен кездесті. Гидденс алған қаржылық сыйақысы туралы мәлімдеме жасаудан бас тартты. The Guardian 2011 жылдың наурыз айында Ливия үкіметінің қоғамдық қатынастар мәселелері бойынша кеңесші ретінде Monitor Group-ты тартқанын хабарлады. Monitor Group Ливияның беделін жақсарту мақсатындағы «тазалау кампаниясын» жүргізгені үшін 2 миллион фунт стерлинг алған. 2006 жылдың шілдесінде Ливияның жоғары лауазымды шенеунігі Абдулла Сенуссиге жолданған хатында Monitor Group былай деп мәлімдеді:
«Біз Ливиямен байланысты немесе қызығушылық танытқан маңызды тұлғаларды анықтау үшін байланыс картасын жасаймыз. Ливия туралы мақалалар мен зерттеулер жариялауға қызығушылық танытқан журналистерді, ғалымдарды және заманауи ойшылдарды анықтап, оларды қолдаймыз. Бірнеше әңгімеден кейін Лорд Гидденс шілде айында Ливияға сапар шешу туралы шақыруды қабылдағанына қуаныштымыз». Гидденс Каддафимен өткен кездесулері туралы былай деді: «Көбінесе саяси лидермен жарты сағаттай ғана кездесесіз». Ол сондай-ақ былай деп еске алады: «Менің әңгімем үш сағаттан асты. Каддафи көңілді және зихи әңгімелерді ұнатады. Ол «үшінші жол» терминін жақсы көреді, себебі оның саяси философиясы осы идеяның бір түрі. Ол көптеген ақылды және көреген пікірлер айтады. Мен осы кездесуден қуаныш алып, жігерлендім».

Рефлексивтілік теориясы

Гидденс рефлексивтілікті енгізеді, ал ақпараттық қоғамдарда ақпарат жинау ұлтты қорғау үшін қалыптасқан процесс ретінде қарастырылады. Ақпарат жинау жекелендіру концепциясы деп аталады. Жекелік, адамдарға көбірек хабардар таңдау мүмкіндігі берілгенде, жекелендірудің нәтижесінде пайда болады. Үкіметтің бір адам туралы жинаған ақпараты неғұрлым көп болса, азаматтардың құқықтары да соғұрлым артады. Ақпарат жинау процесі үкіметке мемлекет жауларын анықтауға және мемлекетке қарсы қастандық жасады деген күдік туған адамдарды бөліп көрсетуге көмектеседі. Технологияның дамуы ұлттық қауіпсіздікті жаңа деңгейге көтерді. Тарихи тұрғыдан алғанда, әскерилер қауіп-қатерлерге қарсы күш қолданған. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың (АКТ) дамуымен биометриялық сканерлеу, тіл аудару, нақты уақыт бағдарламалары және басқа да интеллектуалды бағдарламалар террористік әрекеттерді анықтауды бұрынғыдан гөрі әлдеқайда оңайлатты. Биометриялық деректер базасындағы алгоритмдерді талдау үкіметке жаңа ақпарат көздерін ашты. Азаматтар туралы мәліметтерді идентификация және куәліктерді тексеру компаниялары арқылы жинауға болады. Сондықтан, бақылау және АКТ ақпарат жинаумен тығыз байланысты. Басқаша айтқанда, ақпарат жинау – ұлтты қорғау үшін қатаң сақтық шараларының қажетті бөлігі, елді алдын ала болатын шабуылдардан қорғау үшін маңызды.

Мүмкіндіктері мол, тәуекелдері көп қоғамда өмір сүру

Гидденс соңғы жылдары жаһандану тақырыбын жан-жақты зерттеді. Ол әлемдік қоғамның өзара тәуелділігінің артуын әлемдік экономиканың интеграциялануымен қатар, ең бастысы – коммуникация саласындағы үлкен жетістіктермен байланысты деп санайды. Ол ғасырдың басында BBC Reith Lectures бағдарламасында айтқандай, үздіксіз байланысты және желілі әлем көптеген артықшылықтар мен пайдаларды ұсынады, бірақ жаңа тәуекелдерді де әкеледі, олардың кейбіреулері жаһандық сипатқа ие. XXI ғасырда жұмыс мүмкіндігі мен тәуекел бұрынғыдан да көп байланысты. Гидденс әлемдік деңгейде "жоғары мүмкіндіктер, жоғары тәуекелдер қоғамының" пайда болуын атап көрсетеді. Мүмкіндіктер мен тәуекелдер деңгейінде біз адамзат тарихында бұрын зертпеген жаңа аймақтарға еніп отырмыз. Теңгерімнің қалай болатынын біз алдын ала білмейміз, өйткені көптеген мүмкіндіктер мен тәуекелдер жаңа, сондықтан оларды бағалау үшін өткен тарихқа сүйене алмаймыз. Климаттың өзгеруі – осы жаңа тәуекелдердің бірі. Қазіргі заманғы индустриализмнің пайда болуына дейін ешбір өркениет табиғатқа біздің күнделікті өміріміздегідей араласа алмады. Климаттың өзгеруі туралы Гидденс 1990 жылдардың ортасынан бастап бірнеше кітабында айтқан, бірақ 2009 жылы "Климаттың өзгеру саясаты" еңбегі жарық көргенге дейін кеңінен талқыланбады. Гидденс климаттың өзгеруі индустриялық өркениеттің болашағына фундаменталдық қауіп төндіреді, өйткені ол бүкіл әлемге таралып жатыр. Осыған байланысты, ол елдердің неге оның алдын алуға тырыспағанын сұрайды. Көптеген себептер бар, бірақ ең бастысы – адамның әрекетінен туындаған климаттың өзгеруінің тарихи жаңалығы. Бұрынғы өркениеттер табиғатқа біздің бүгінгі күнделікті өміріміздегідей әсер еткен емес. Бізде мұндай мәселеге қатысты бұрынғы тәжірибе жоқ, әсіресе мұндай жаһандық масштабта немесе оның тудыратын қауіптеріне қатысты. Сондықтан бұл қауіптер абстрактілі болып көрінеді және болашақта белгілі бір нүктеде орналасқан сияқты. Гидденс парадоксы келесі теоремадан тұрады: біз климаттың өзгеруіне байланысты ірі апаттар орын алғанға дейін тиісті жауап беруді кейінге шегереміз, бірақ содан кейін, анықтама бойынша, кеш болады, өйткені әлемдік климаттың өзгеруіне себепші болып отырған парниктік газдардың жиналуын кері қайтарудың жолы жоқ. Мұндай газдардың кейбіреулері ғасырлар бойы атмосферада қалады. "Климаттың өзгеру саясаты" еңбегінде Гидденс 1997 жылы Киотода өткен саммит сияқты жаһандық экологиялық конференцияларға назар аударды, онда дамыған елдер эмиссияларын орташа есеппен 5,2 пайызға қысқартуға келісім жасады. Киото протоколы халықаралық құқықтың бір бөлігіне айналуға тиіс болды, және өнеркәсіптік мемлекеттердің жалпы эмиссиясының кем дегенде 55 пайызын құрайтын дамыған елдер оған қол қоюға міндетті болды. Соңғы еңбегінде Гидденс 2007 жылы "Еуропа жаһандық дәуірде" кітабында және көптеген мақалаларда талқыланған Еуропалық Одақ тақырыбына қайта оралды. "Тұрбулентті және күшті континент: Еуропаның болашағы қандай?" еңбегінде ол 2007-2008 жылдардағы қаржы дағдарысынан кейін Еуропалық Одақтың болашағын талқылайды. Гидденс Еуропаға адал жақтас ретінде жазады, бірақ Еуропалық Одақ тоқыраудан немесе одан да жаман жағдайдан құтылу үшін түбегейлі реформалар жасалуы керектігін мойындайды. Еуроның пайда болуымен евроаймағындағы елдер арасында және сонымен бірге бүкіл Еуропалық Одақта экономикалық федерализм пайда болды. Саяси федерализмнің қандай да бір түрі, тіпті шектеулі болғанымен, соған сәйкес келуі керек. Реформалар Еуропалық Одақтың тарихында болмаған қасиеттерді беруі керек, бірақ олар қазір оның болашағы үшін қажет, мысалы, азаматтардың демократиялық қатысуымен байланысты икемді және жылдам әрекет ететін басшылық. Алайда ол Еуропалық Одақтың "мүше мемлекеттердің бақылауына алынбайтын жағдайлардың тізбекті реакциясының нәтижесінде құлап, тіпті ыдырап кетуі мүмкін" екенін айтты. Соңғы жылдары ол өзінің бұрынғы еңбектерінің негізгі тақырыптарын жалғастыра отырып, цифрлық революцияның әлемдік қоғамға және күнделікті өмірге әсерімен айналысады. Оның пікірінше, бұл революцияны Интернеттің пайда болуымен ғана байланыстыруға болмайды, ол қаншалықты ерекше болса да. Керісінше, цифрлық революция – бұл әлемді шарлап жатқан өзгерістердің үлкен толқыны, оны Интернет, робототехника және суперкомпьютерлер арасындағы өзара байланыс қозғайды. Осы екеуін байланыстыратын – миллиардтаған смартфон иелері үшін қолжетімді үлкен алгоритмдік күш. Гидденс мұндай революцияның қарқыны мен жаһандық ауқымын адамзат тарихында бұрын-соңды болмаған деп санайды және біз, басымдықпен, оның басында тұрмыз. Көптеген адамдар цифрлық революцияның негізгі қызметі – шексіз әртүрлілікті тудыру және бұрынғы институттар мен өмір салтын жою екенін айтады. Гидденс оның басынан бастап билік пен ірі құрылымдармен байланысты екенін атап көрсетеді. Ол американдық жаһандық билікпен тығыз байланысты және оның физикалық нысаны бар, өйткені ол жаһандық спутниктік жүйелерге, жер асты кабельдеріне және суперкомпьютерлердің шоғырланған орталықтарына тәуелді. GPS-тің пайда болуы АҚШ пен бұрынғы Совет Одағы арасындағы үлкен державалардың бәсекелестігінен туындады. Цифрлық әлем жаппай жарнамамен қаржыландырылады және әлемдік экономикадағы ірі корпорациялардың үстемдігін көрсетеді. Цифрлық революция Гидденстің жақындағы "жоғары мүмкіндіктер, жоғары тәуекелдер қоғамының" пайда болуымен айналысуының маңызды бөлігін құрайды. Мысалы, мұндай революцияның пайда болуы медицинаның негізгі салаларында фундаменталдық жетістіктерге жол ашады. Жаңа қауіптер мен мәселелер күнделікті өмірімізде де, қоғамымыздың ірі институттарында да көптеп табылады. Ғалымдар әлем бойынша тікелей байланыс орнатуға мүмкіндік алады. Суперкомпьютерлер мен генетиканың үйлесуі генетикалық құрылымдарды дереу кодтауға мүмкіндік береді, бұл ірі ауруларды жеңуде үлкен жетістіктерге жол ашады. Медициналық практика қашықтан бақылау және басқа цифрлық инновациялар арқылы өзгеруі мүмкін. Сонымен бірге, цифрлық революцияның қылмыстық әрекеттермен, зорлық-зомбылықпен және соғыспен байланысы кең таралған және қауіпті. Әскери дрон – цифрлық революцияның соғыспен байланысының бір мысалы ғана. Жасанды интеллект саласындағы жаңа жетістіктер осы өзгерістерді әлеуметтік трансформацияның жаңа кезеңіне итеруі мүмкін, оның контурлары қазіргі уақытта тұманды, бірақ олардың өте терең болатыны анық. Суперкомпьютерлер деректердің үлкен көлемін өңдеу қабілеті тұрғысынан күштірек болып келеді, ал кванттық компьютерлер, одан да артық өңдеу қабілетімен, көкжиеңде көрінеді. Сонымен бірге, терең оқыту – инновациялық ойлауға қабілетті жасанды нейрондық желілер жылдам дамуда. Жасанды интеллекттің адамның зиялылық қабілетімен теңесе алатыны, тіпті одан асып түсе алатыны туралы әлемдік пікірталас жүріп жатыр. Гидденс жасанды интеллект пен геосаясаттың "өз бастапқы нүктесіне оралып" қайтадан бірігіп келе жатқанын айтады. Сонымен қатар, Қытай жасанды интеллектті одан әрі дамытуға ресурстар құйып жатыр және қазіргі уақытта әлемдегі ең жетілген суперкомпьютерге ие. Гидденс 2018 жылдың сәуір айында жарияланған жасанды интеллект жөніндегі Лордтар палатасының таңдау комитетінің мүшесі болды. Комитет Ұлыбританияда ғана емес, мүмкін, одан да кеңінен қолданылуы тиіс бірқатар ұсынылған реформаларды ұсынды. Олар үкімет пен цифрлық корпорациялардың араласуын басшылыққа алатын ортақ этикалық құрылымда жүзеге асырылуы керек. Цифрлық мегакорпорациялардың билігі шектелуі керек және демократиялық басқаруға бағынуы керек, бұл қиын және күрделі міндет болғанымен. Жасанды интеллект жалпы игілік үшін дамытылуы керек. Ол ашықтық және әділдік принциптерін сақтауы керек және...

Құрметтер

Гидденс 2004 жылғы 16 маусымда Лондонның Энфилд ауданындағы Саутгейттен барон Гидденс ретінде өмір бойына жұртына тағайындалды. Ол сондай-ақ Америка өнер және ғылым академиясының және Қытай әлеуметтік ғылым академиясының мүшесі. 1999 жылы Португалия үкіметі оны Принц Генрих Навигатор орденінің Ұлы крестімен марапаттады. 2002 жылы Гидденс әлеуметтік ғылымдар саласындағы Астурия ханзадасы сыйлығын алды. 2020 жылғы маусымда Гидденс қоршаған орта мәселелерін және климаттың өзгеруін зерттеуге қосқан үлесі үшін Норвегияның Осло университетінің Арне Наесс кафедрасы мен сыйлығымен марапатталғаны жарияланды. Бұл кафедраны бұрын Джеймс Лавлок, Дэвид Слоан Уилсон және Ева Жоли атты ғалымдар да басқарған. Ол сонымен қатар түрлі университеттерден 15-тен астам құрметті доктор дәрежесіне ие, соның ішінде Жагеллон университеті (2015), Оңтүстік Австралия университеті (2016), Голдсмитс, Лондон университеті (2016) және Линнан университеті (2017).

Кітап тізімі

Гидденс 34 кітап пен 200 мақаланың авторы. Бұл оның ең маңызды еңбектерінің таңдауы:

Гидденс, Энтони (1971) Капитализм және заманауи әлеуметтік теория: Маркс, Дюркгейм және Макс Вебердің жазбаларының талдауы. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. Гидденс, Энтони (1973) Дамыған қоғамдардың сыныптық құрылымы. Лондон: Хатчинсон. Гидденс, Энтони (1976) Функционализм: apres la lutte, Әлеуметтік зерттеулер, 43, 325–366. Гидденс, Энтони (1976) Социологиялық әдістеме жаңа ережелері: интерпретативтік социологияға оң сын. Лондон: Хатчинсон. Гидденс, Энтони (1977) Әлеуметтік және саяси теориядағы зерттеулер. Лондон: Хатчинсон. Гидденс, Энтони (1978) Дюркгейм. Лондон: Фонтана заманауи шеберлері. Гидденс, Энтони (1979) Әлеуметтік теориядағы негізгі мәселелер: әлеуметтік талдаудағы іс-қимыл, құрылым және қайшылық. Лондон: Макмиллан. Гидденс, Энтони (1981) Тарихи материализмге қазіргі заманғы сын. 1-том. Билік, мүлік және мемлекет. Лондон: Макмиллан. Гидденс, Энтони (1982) Социология: қысқаша, бірақ сынды ескерту. Лондон: Макмиллан. Гидденс, Энтони (1982) Әлеуметтік теориядағы суреттер мен сын. Лондон: Макмиллан. Гидденс, Энтони; Маккензи, Гэвин (ред.) (1982) Әлеуметтік таптар және еңбек бөлінісі: Илья Нойштадтқа арналған эсселер. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. Гидденс, Энтони (1984) Қоғамның құрылымы. Структурация теориясының жобасы. Кембридж: Политика. Гидденс, Энтони (1985) Тарихи материализмге қазіргі заманғы сын. 2-том. Ұлт мемлекеті және зорлық-зомбылық. Кембридж: Политика. Гидденс, Энтони (1990) Заманауилықтың салдары. Кембридж: Политика. Гидденс, Энтони (1991) Заманауилық және жеке сәйкестік: соңғы заманауи дәуірдегі жеке тұлға және қоғам. Кембридж: Политика. Гидденс, Энтони (1992) Интимдіктің өзгеруі: қазіргі қоғамдағы сексуалдық қатынас, махаббат және эротизм. Кембридж: Политика. Бек, Ульрих; Гидденс, Энтони; Лаш, Скотт (1994) Рефлексивті жаңғыру: саясат, дәстүр және қазіргі әлеуметтік тәртіптегі эстетика. Кембридж: Политика. Гидденс, Энтони (1994) Сол және оңнан тыс – радикалды саясаттың болашағы. Кембридж: Политика. Гидденс, Энтони (1995) Саясат, социология және әлеуметтік теория: классикалық және қазіргі заманғы әлеуметтік ойлармен кездесулер. Кембридж: Политика. Гидденс, Энтони (1996) Социологияны қорғау. Кембридж: Политика. Гидденс, Энтони (1996) Дюркгейм саясат және мемлекет туралы. Кембридж: Политика. Гидденс, Энтони (1998) Үшінші жол. Әлеуметтік демократияның жаңаруы. Кембридж: Политика. Гидденс, Энтони (1999) Бақырылған әлем: жаһандану біздің өмірімізді қалай өзгертіп жатыр. Лондон: Профиль. Хаттон, Уилл; Гидденс, Энтони (ред.) (2000) Шегінде: жаһандық капитализммен өмір сүру. Лондон: Винтаж. Гидденс, Энтони (2000) Үшінші жол және оның сыншылары. Кембридж: Политика. Гидденс, Энтони (2000) Бақырылған әлем. Лондон: Раутледж. Гидденс, Энтони (ред.) (2001) Глобалды үшінші жол туралы пікірталас. Кембридж: Политика. Гидденс, Энтони (2002) Жаңа лейбористер енді қалай? Кембридж: Политика (баспагер). Гидденс, Энтони (ред.) (2003) Прогрессивті манифест. Орталық солшылдар үшін жаңа идеялар. Кембридж: Политика. Гидденс, Энтони (ред.) (2005) Жаңа теңдік. Кембридж: Политика. Гидденс, Энтони; Саттон, Филипп В. (2021) Социология (9-шы басылым). Кембридж: Политика. Гидденс, Энтони (2007) Еуропа жаһандық дәуірде. Кембридж: Политика. Гидденс, Энтони (2007) Сізге, Браун мырза, еңбек қайтадан жеңіске жете алады. Кембридж: Политика. Гидденс, Энтони (2009) Климаттың өзгеру саясаты. Кембридж: Политика. Гидденс, Энтони; Дюнейер, Митчелл; Аппельбаум, Ричард П.; Карр, Дебора (2009) Социологияға кіріспе (жетінші басылым). Кембридж: Политика. Гидденс, Энтони; Дюнейер, Митчелл; Апелбаум, Ричард П.; Карр, Дебора (2011) Социологияға кіріспе (сегізінші басылым). Нью-Йорк: W. W. Norton & Company. Гидденс, Энтони; Дюнейер, Митчелл; Аппельбаум, Ричард П.; Карр, Дебора (2013) Социологияға кіріспе (тоғызыншы басылым). Нью-Йорк: W. W. Norton & Company. Гидденс, Энтони; Дюнейер, Митчелл; Апелбаум, Ричард П.; Карр, Дебора (2016) Социологияға кіріспе (он бірінші басылым). Нью-Йорк: W. W. Norton & Company. Гидденс, Энтони; Дюнейер, Митчелл; Апелбаум, Ричард П.; Карр, Дебора (2018) Социологияға кіріспе (он бірінші басылым). Нью-Йорк: W. W. Norton & Company. Гидденс, Энтони; Дюнейер, Митчелл; Апелбаум, Ричард П.; Карр, Дебора (2021) Социологияға кіріспе (он екінші басылым). Нью-Йорк: W. W. Norton & Company.

Сұхбаттардың таңдауы

(1 мамыр 2007 жыл). BBC Гидденспен сұхбаты. 1999 жылғы BBC Reith Lectures аясында Гидденспен «Бақырылған әлем» тақырыбында сұхбат және жаһандану туралы ой-толғаулар. «Жаһандану жөніндегі екінші пікірсайыс: Энтони Гидденспен әңгіме». Видео нұсқасы да қолжетімді. Гидденс BBC World Service арнасының «The Forum» талқылау бағдарламасында (аудио). «Климаттың өзгеруі туралы» (аудио).