Кіріспе

Уан Ху (萬戶 немесе 萬虎) – әйгілі қытай тұлғасы, қазіргі дереккөздерде әлемдегі алғашқы "ғарышкер" ретінде сипатталады, ол зымырандардың көмегімен ғарышқа көтерілген. Айдың ең қас жағындағы Ван Ху кратері оның құрметіне аталған. Кейбір қытай деректерінде "Уан Ху" (萬戶) – ерте Мин әулетінің оған берген лақабы, ал оның нағыз аты Тао Ченгдао (陶成道) болған. Мин шенеунігі ретінде ол технологиялық жаңалықтарға, әсіресе зымырандарға байланысты жаңалықтарға ерекше құштарлық танытқан. Ол 1390 жылы қайтыс болған.

Негізгі оқиға

Бұл оқиға Ван Ху есімді қытай императорлық шенеунігі туралы. Ол ғарышқа қанатын тілегендіктен, 47 зымыран байланған орындыққа отырып, қолының әрқайсынан бір-бір желкен ұстап, аспанға ұшуға тырысты. Бірақ зымырандар жарылып, толық сәтсіздікке ұшырады. Осы оқиғаның әртүрлі нұсқалары да бар.

"Ван Ху"

"Ван Ху" аңызы 1945 жылы американдық жазушы Герберт С. Зимнің "Ракеталар мен реактивтік ұшақтар" атты кітабында дереккөзсіз келтірілген мәліметтер арқылы кеңінен тарады. Сол жылы жарық көрген Джордж Эдвард Пендрейдің тағы бір кітабында бұл "сол ерте замандағы жиі айтылатын әңгіме" деп сипатталады. XVI ғасырдың басында Ван Қытайдың дамыған зымыран және фейерверк технологиясын пайдаланып, өзін ғарышқа жіберуге бекінді. Ол қырық жеті зымыран бекітілген орындық жасатты. Ұшыру күні Ван сәнді киініп, зымырандық креслосына отырды, ал қырық жеті қызметші оқшаулау құрылғыларын қосып, дереу жасырынуға тырысты. Қатты жарылыс болды. Түтін тараған соң Ван мен кресло жоғалып, енді ешқашан көрінбеді. Марк Уильямсонның сөзінше, көптеген сарапшылар бұл оқиғаны шындыққа жатқызбайды, бірақ кейбір қытай ғалымдары Батыстағы әртүрлі елдердің шетелдік азаматтарының ежелгі қытай шенеунігінің кенеттен аспанға көтерілуі туралы әңгімені құрастыруы ықтимал емес деп санайды. Бұл аңыз Қытайға кеш Мин дәуірінен бастап келген еуропалық миссионерлердің айтқан әңгімелеріне негізделген болуы мүмкін, содан кейін ауыздан ауызға тарады. Сонымен қатар, еуропалық және американдық ғалымдар бұрын жоғалып кеткен ежелгі қытай құжатындағы мәліметтерге тікелей сүйенген болуы мүмкін.

Танымал мәдениет

2004 жылы MythBusters телесериалының бір эпизодында Ван Худың ұшуын оған қолжетімді материалдарды пайдалана отырып қайта жасай алмады. Орындық ұшыру алаңында жарылып, сынақ манекенінің денесі ауыр күйік шалғандай болды. Заманауи ракеталар орнатылған орындықпен де тәжірибе жасалды, бірақ басқаруға келмейтін құрылғы мұндай оқиғаның сәтті аяқталуына тым көп кедергілер бар екенін көрсетті. Креслоға бекітілген кішкентай ракеталар оны тиімді түрде көтеруге жеткілікті күш бере алмайтыны анықталды, осылайша аңыз "бұзылған" миф ретінде танылды. Экипаж мүшелерінің алғашқы сынақтан алған әсері аңызда айтылғанмен сәйкес келді: жарылыстан кейін туған түтін тараған соң, манекен де, орындық та жоғалып кетті, бірақ манекен мен орындықтың қалдықтары "ұшыру алаңының" жанынан табылды. Қытайдың орталық теледидарындағы "Tiān Gōng Kāi Wù" (天工开物) атты өнертабыстар туралы бағдарламада Ван Ху ракеталардың көмегімен өзін шамамен бір футқа (30 см) көтере алғаны айтылды. Ван Ху туралы қытайша әңгімелердің көпшілігінде ол ғарышқа саяхаттаудың бақытсыз пионері ретінде суреттеледі, ол ракеталардың жарылысынан қаза тауып, тарихқа алғашқы ғарышкер болып емес, қайтыс болған адам ретінде енді. BioWare компаниясының Jade Empire ойынында ойыншы "Као Шонг" есімді кейіпкер туралы оқи алады, ол ұшу үшін креслоға ракеталар бекітеді. Орындық жарылып, ол қаза табады. SCP Foundation мифологиясында SCP 1445 – Ван Ху қолданған кресло. 2000 жылдарда 500 жылдық кресло, ішінде Ванның мұздаған денесімен бірге, Жердің төменгі орбитасынан табылды. Кресло Dalbergia odorifera ағашынан жасалған, 47 емес, 22 ракетаға сыйымды, атмосфералық қарсылыққа төзімді, бірақ микрометеориттерге төзімсіз. Ван Мин әулеті дәуіріндегі ханфу және ушамао киімдерін киген. Денсаулық сақтаушылардың сараптамасы бойынша, ол төменгі орбитаға жеткеннен кейін кресло күрт жылдамдығын жоғалту салдарынан оттегі жетіспеуден қайтыс болған. Токио ДиснейСидегі "Soaring: Fantastic Flight" аттракционындағы Музейдің ротондасында Ван Ху туралы суреттер, адамның ұшуға жасаған басқа да әрекеттермен бірге көрсетілген. Француз аудиокітабы "Les Enfants de Merde" кітабындағы "Уанг Ху" деп аталатын, артына желдеткіштер орнатылған кресло, мифтік оқиғаға сілтеме жасайды. Kung Fu Panda (фильм) фильмінде басты кейіпкер По фейерверктермен байланыстырылған креслоға міне отырып, Аждаһа жауынгерінің таныстырылу салтанатына қатысу үшін аспанға ұшады.