Кіріспе

Исраилдің он екі руының бірі – Жүсіп руы – библейлік дәстүрдегі Исраил руларының бірі. Ефрем және Манаса рулары (жиі «Жүсіптің екі жарты руы» деп аталады) бірге дәстүрлі түрде «Жүсіп руын» құрағандықтан, олар жиі Ефрем мен Манасаның орнына тізімделген, және нәтижесінде «Жүсіптің үйі» деп аталатын, «ру» терминін қолданудан сақтану үшін. Ефрем мен Манаса Жүсіптің ұлдары болғанымен, олар Исраилдің он екі руының басшылары саналды, себебі Жүсіптің әкесі Яқып (кейінірек Құдай оны «Исраил» деп атады) Ефрем мен Манасаны өзінің ұлдары ретінде қабылдады (Жаратылыс 48:1-16). Таргум Псевдо-Жонатанға сәйкес, Жүсіптің үйінің (Ефрем мен Манаса) және Бунямин руының туы үш түсті жібектен жасалған, діни төс киімдегі асыл тастарға сәйкес келетін – лешем, шэво және ахалама (янтар, агат және аметист); және оған үш рудың – Ефрем, Манаса және Буняминнің аттары жазылған және бейнеленген, жас адамның суретімен, «Олар лагерьтен шыққанда, Иехованның бұлты күндіз олардың үстінде болды» (Сандар 10:34) деген жазумен. Жүсіптің біреуінің және басқа израильдік рулардың арасында тілдік айырмашылықтар болды. Ефремнің Гилеадтағы израильдіктермен соғысқан кезде, Шибболеттің «Сибболет» деп айтылуы Ефремнен адамдарды анықтауға жеткілікті дәлел саналды, осылайша Гилеадтық израильдіктер оларды дереу өлтіруге мүмкіндік алды. Өркендеген шағында Жүсіптің жері Иордан өзенін қамтыды, шығыс бөлігі батыс бөлігінен шамалы ғана байланысты, тек батыс бөлігінің солтүстік-шығысында және шығыс бөлігінің оңтүстік-батысында бір бұрышта ғана жанасқан. Батыс бөлігі Қанаанның орталығында, Иорданның батысында, солтүстікте Иссахар руы мен оңтүстікте Бунямин руы арасында орналасқан; кейінірек Самария деп аталған аймақ (Иудея немесе Галилеядан ерекшеленеді) негізінен Жүсіптің батыс бөлігінен тұрды. Жүсіптің шығыс бөлігі Иорданның шығысындағы ең солтүстік израильдік тобы болды, Ғад руының солтүстігіндегі жерді, оңтүстіктегі Маханаимнен солтүстіктегі Ермон тауына дейін, соның ішінде бүкіл Башан аймағын қамтыды. Бұл жерлерде су көп болды, Қанаандағы бағалы тауар, ал таулы аймақтар қорғаныспен ғана емес, өте құнарлы болды; израильдік діннің алғашқы орталықтары – Шехем мен Шило да осы аймақта орналасқан. Осылайша Жүсіптің жері елдің ең құнды бөліктерінің бірі болды, ал Жүсіптің үйі біріккен Израиль патшалығында ең беделді топқа айналды. Дегенмен, кейбір ғалымдар бұл сөздерді кейінірек жазылған, рулардың басқаларымен байланысын түсіндіретін метафора ретінде қарастырады. Киелі кітапта Жүсіп – Рахил мен Яқыптың екінші ұлы, Буняминдың ағасы, және Бунямин руының атасы, ол Жүсіп руының оңтүстігінде орналасқан. Жүсіптің үйінің географиялық шекараларын сипаттаулар тұрақты болғанымен, Манаса мен Ефрем арасындағы шекаралар туралы сипаттамалар әртүрлі, және әрқайсысы екіншісінің аумағындағы анклавтар ретінде бейнеленген. Яқыптың батасында және осыған ұқсас немесе ертерек кезеңде жазылған деп саналатын мәтіндерде, кейінірек жазылған үзінділерде Ефрем мен Манасаның бөлек рулары көрсетілген жерде, Жүсіптің бір руы кездеседі. Осыдан ғалымдар Жүсіп бастапқыда бір ру болып саналған, кейін ғана Ефрем мен Манасаға бөлінген деп есептейді. Бірқатар библиялық ғалымдар мен археологтар (әсіресе Уильям Г. Девер) Жүсіп рулары израильдіктердің Израильге екінші көшіп келуін көрсетеді деп болжайды, негізгі рулардан кейін; және тек Жүсіп рулары ғана Мысырға құлдыққа түсіп, қайтып келді, ал негізгі израильдік рулары қанаандықтардан пайда болған субмәдениет ретінде Қанаанда қалды. Ешуа кітабындағы израильдіктердің Мысырдан Қанаанға келуі (және оны жаулап алуы) туралы баяндауда, Ешуа – Ефрем руының мүшесі болған. Осы көзқарас бойынша, Яқыптың Лабанға әйел алу үшін барған оқиғасы екінші көшіп-қонудың метафорасы ретінде басталды, Яқыптың жаңа отбасы, мал-мүлкі және Лабаннан алынған малдары көшіп-қонушылардың жаңа толқынының бейнесі болды. Мәтінтану ғалымдарының айтуынша, оқиғаның Яхвистік нұсқасы осы көшіп-қонушылардың арасында тек Жүсіп рулары болғандықтан ерекшеленеді, себебі ол тек Яқыптың Рахиламен кездескенін айтады, ал басқа израильдік рулардың аналары – Лия, Билха және Зилпа есімдері кездеспейді.

Тағдыр

Солтүстік Израиль патшалығының бір бөлігі ретінде Манаса және Ефрем тайпаларының жерлері Жаңа Ассирия империясымен басып алынды, ал тайпа мүшелері жер аударылды; олардың жер аудару жолы одан әрі тарихының жоғалуына себеп болды. Манаса мен Ефремнің қосымша тарихы жоғалғанына қарамастан, бірнеше қазіргі заманғы топтар олардан тарағанмын деп мәлімдейді, академиялық және раввиндік қолдау деңгейі әртүрлі. Ауғанстан, Үндістан және Пәкістанның паштундарынан құралған Юсуфзай тайпасы (сөзбе-сөз аудармасы – Жүсіптің ұлдары) өздерін «Банни Исраил» деп атайды және олардың тарихы ежелгі Израиль патшалығымен байланысты. Самариялықтар өздерінің кейбір жақтастары осы тайпалардан шыққан деп санайды, ал көптеген парсы яһудилері Ефремнің ұрпақтары екенін мәлімдейді. Көптеген самариялықтар өздерінің Жүсіптің төрт негізгі ру тобынан – Данфи, Цедака, Мафрадж және Сарави немерелерінен тарағанын айтады. Солтүстік-Шығыс Үндістандағы мизо яһудилері Манасадан шыққанмын деп санайды және өздерін Бней Менаше деп атайды; 2005 жылы Израильдің сефард бас раввині Шломо Амар олардың талабын шындық деп мойындады, бұл «Қайту заңы» бойынша, олар Израильдің ортодоксалдық яһудилігіне толыққанды түрде өтіп, елге көшіп кетуге мүмкіндік береді. Оңтүстік Үндістандағы телугу яһудилері де ұқсас дәстүрді ұстанады, олар Ефремнен шыққанмын деп санайды және өздерін Бене Ефрайым деп атайды. Академиялық және яһудилік билік өкілдері батыс христиан және олармен байланысты топтардың талаптарын одан әрі сенімсіз деп санайды. Мессиандық яһудиліктің кейбір жақтастары да өздерін Жүсіп тайпасының бір бөлігі деп есептейді, себебі олар Тораны сақтайды және Киелі кітаптың кейбір бөлімдерін белгілі бір тұрғыдан түсіндіреді.

Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі

Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуі мүшелерінің көп бөлігі Ефрем руынан тараған немесе оған қабылданған деп үйретеді, және олар Исаия пайғамбар болжағандай, соңғы күндері жоғалған руларды қалпына келтіруге шақырылған деп сенеді. Ефрем руының мүшелері Яһуда руының мүшелерімен бірге соңғы күндері ізгі келісімдегі Израиль халқының маңызды басшылық рөлдерін атқарады деп есептеледі. Мүшелердің әулеті патриарх баталары арқылы белгілі болады. Соңғы күнгі қасиеттілері Мормон кітабындағы басты топтардың (нефиттер мен ламандықтар) Манаса руының бір бөлігі болғанына сенеди. Олар бұл Жақыптың батасының бір бөлігінің орындалуы болады деп санайды, онда: «Жүсіп – жемісті бұтақ, тіпті құдықтың жанындағы жемісті бұтақ; оның бұтақтары қабырғадан асып түседі» (Жаратылыс 49:22, мұндағы «қабырға» теңіз ретінде түсіндіріледі). Яғни, олар Израильдің бір тармағы болғандықтан, мұралық жерлері үшін басқа елге сақтап жеткізілген.