1996-2001 жылдардағы Ауғанстандағы Талибан режимі

Кіріспе

1996-2001 жылдары Талибан Ауғанстанның жартылай мойындалған үкіметін басқарды, ал 1996-2001 жылдар аралығындағы алғашқы Талибан үкіметі Ауғанстанның Ислам Эмираты (,), сондай-ақ Ауғанстанның Бірінші Ислам Эмираты деп те аталады. Бұл Талибан басқарған тоталитарлық ислам мемлекеті болды және 1996-2001 жылдар аралығында Ауғанстанның көп бөлігін биледі. Ең қуатты кезеңінде Талибан үкіметі елдің шамамен 90% -ын бақылап, қалған солтүстік-шығыс аймақтарын Ауғанстан Ислам мемлекетінің жалғасы ретінде кеңінен халықаралық мойындау алған Солтүстік Альянс ұстады. 11 қыркүйектегі шабуылдардан және АҚШ-тың "Терроризмге қарсы соғыс" жариялағаннан кейін, режимге халықаралық қарсылық күрт күшейді, Біріккен Араб Эмираттары мен Пәкістанның дипломатиялық мойындауы кері тартылды. Ислам Эмираты 2001 жылдың 7 желтоқсанында Солтүстік Альянс тарапынан құлатылғаннан кейін, екі ай бұрын АҚШ бастаған елге жасалған шабуылдан соң құрылған ISAF коалициясымен күшейтілгеннен кейін өмір сүруін тоқтатты. Талибан 2001 жылдан 2021 жылға дейін биліктен тыс қалған кезде ресми хабарламаларында өзін Ауғанстанның Ислам Эмираты деп атауын жалғастырды.

Ерте тарихы және этникалық қақтығыстар

Талибан және оның билігі Кеңес-Ауған соғысынан кейінгі хаостан туындады. Ол Оңтүстік Ауғанстандағы медресе студенттерінен құралған ислами және пуштун саяси-діни қозғалысы ретінде басталды. Көптеген этникалық пуштундардан тұратын Талибан, батысқа қарсы және заманауи исламшыл идеологияны құру үшін паштунвали тайпалық кодексін салафизмнің элементтерімен үйлестірді, осы идеологиямен билік жүргізді. Оған көршілес Пәкістан, сондай-ақ Сауд Арабиясы және Біріккен Араб Әмірліктері қолдау көрсетуге бастады. Талибанның кішкентай жасағы алғаш рет 1994 жылдың көктемі мен жазында Қандаһар маңында пайда болды, жергілікті кәсіпкерлерден 250 000 АҚШ доллары қаржыландырылып, кіші әскери басшыларға қарсы өздігінен әрекеттер жасады. Көп ұзамай оларға жергілікті дурани пуштун басшылары қолдау көрсетті. Талибанның алғашқы ірі әскери әрекеті 1994 жылдың қазан-қараша айларында болды, олар Оңтүстік Ауғанстандағы Майвандтан Кандагар қаласын және айналасындағы провинцияларды басып алу үшін жорық жасады, тек бірнеше ондаған адамды жоғалтты. Олар шекаралық өткелді басып алудан және әскери басшы Гүлбұддин Хекматиярдан үлкен оқ-дәрі қоймасын тартып алудан бастады, бірнеше аптадан кейін басқа топ әскери басшылардан ақша талап етуге тырысқан "Пакистаннан Орталық Азияға сауда жолын ашуға тырысқан керуенді" босатышты. Келесі үш айда бұл "белгісіз күш" Ауғанстанның 34 провинциясының он екісін бақылауға алды, муджахиддер әскери басшылары оларға қарсылық көрсетпей берілді, ал "жақсы қаруланған халық" қаруларын тастады. Талибан бастапқыда жемқорлықтан, қатыгездіктен және муджахиддер әскери басшыларының аяқсыз соғысынан шаршаған ауғандықтардың үлкен құрметіне ие болды. Алайда, пуштун еместер арасындағы реакциялар мен қарсылық әртүрлі болды және күшейді. Талибан Ауғанстанның көптеген басқа этникалық қауымдастықтарын шетелдіктер деп есептеді. Пуштундар Ауғанстандағы ең ірі этникалық топ болып табылады және Талибан қозғалысының басым бөлігін құрады. Талибан оңтүстік және оңтүстік-шығыс бекіністерінен кеңейген сайын, олар көбірек қарсылыққа тап болды; олардың паштунвали тайпалық кодексімен біріктірілген деобандизмі Ауғанстанның басқа этникалық топтары үшін шетелдік болып саналды. Мазар-и-Шариф шайқастары осы этникалық шиеленісті көрсетті.

The Taliban and its rule arose from the chaos after the Soviet–Afghan War. It began as an Islamic and Pashtun politico religious movement composed of madrasa students in southern Afghanistan. Overwhelmingly ethnic Pashtuns, the Taliban blended Pashtunwali tribal code with elements of Salafist teaching to form an anti Western and anti modern Islamist ideology with which it ruled. It began to receive support from neighbouring Pakistan as well as from Saudi Arabia, and the United Arab Emirates. A small Taliban militia first emerged near Kandahar in the spring and summer of 1994, committing vigilante acts against minor warlords, with a fund of 250,000 USD from local businessmen. They soon began to receive backing from local Durrani Pashtun leaders. The first major military activity of the Taliban was in October–November 1994 when they marched from Maiwand in southern Afghanistan to capture Kandahar City and the surrounding provinces, losing only a few dozen men. Starting with the capture of a border crossing and a huge ammunition dump from warlord Gulbuddin Hekmatyar, a few weeks later they freed "a convoy trying to open a trade route from Pakistan to Central Asia" from another group of warlords attempting to extort money. In the next three months this hitherto "unknown force" took control of twelve of Afghanistan's 34 provinces, with Mujahideen warlords often surrendering to them without a fight and the "heavily armed population" giving up their weapons. The Taliban initially enjoyed enormous good will from Afghans weary of the corruption, brutality, and the incessant fighting of Mujahideen warlords. However, reactions and resistance would vary and increase among non Pashtun people. The Taliban considered many of Afghanistan's other ethnic communities as foreign. Pashtun people are the largest ethnic group in Afghanistan and comprised the vast majority of the Taliban movement. As the Taliban expanded from their southern and south eastern strongholds, they encountered more resistance; their brand of Deobandism, incorporated with the Pashtunwali tribal code, was viewed as foreign by the other ethnic groups of Afghanistan. The Battles of Mazar i Sharif illustrated this ethnic tension.

Билікке көтеріліп , билік ету

1996 жылы Қандаһардан тараған Талибан соңында Кабулды басып алды. 2000 жылдың соңына қарай Талибан Бадахшан провинциясының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан оппозицияның (Солтүстік Одақ) бекіністерінен басқа, елдің 90% -ын бақылады. Талибанның тікелей бақылауындағы аумақтар негізінен Ауғанстанның ірі қалалары мен тас жолдары болды. Тайпалық хандар мен соғыс басшылары түрлі шағын қалалар, ауылдар мен ауылдық аймақтарды де-факто басқарды. Талибан заң мен тәртіп орнатуға және бүкіл Ауғанстан бойынша ислам шариатының қатаң түсіндірілуін, сондай-ақ Мулла Мұхаммед Омардың діни үкімдерін енгізуге тырысты. Телеарналар арқылы коммунистер жүйелі түрде жазаланды. Намаз міндетті болды және азан айтылғаннан кейін діни міндетті орындамағандар тұтқындалды. 2001 жылға қарай Талибан апиын өндірісінің көп бөлігін (99%) жоюға қол жеткізді. Ауғанстанда Талибан билігі кезінде есірткі сатушылар мен қолданушылар қатаң жазаланды. Министрлер кабинеті мен олардың орынбасарлары «мәдрәсада білім алған» муллалар болды. Олардың кейбіреулері, мысалы, Денсаулық сақтау министрі мен Мемлекеттік банк төрағасы, қажет болған жағдайда әкімшілік қызметтерін тастап соғысқа дайын болған әскери қолбасшылар еді. Әскери жеңілістер оларды жау тылында қалдырды немесе олардың өліміне әкелді, бұл ұлттық әкімшіліктегі хаосты күшейтті. Ұлттық деңгейде «барлық жоғары лауазымды тәжік, өзбек және хазара чиновниктері» «біліктілігіне қарамастан паштундармен» ауыстырылды. Осының салдарынан министрліктер «көп жағдайда жұмыс істеуін тоқтатты». Рашид Талибан үкіметін «қандаһарлықтар басқаратын құпия қоғам, жұмбақ, жасырын және диктаторлық» деп сипаттады. Олар шешім қабылдау процесін паштун тайпалық кеңесіне (джирга) және ертедегі ислам үлгісі деп санайтын нәрсеге негіздеді. Талқылаудан кейін «сенушілер» арасында консенсус құрылды. Кабулды басып алу алдында «жақсы мұсылмандар» билікке келгеннен және тәртіп орнатылғаннан кейін, елден кету туралы әңгімелер болды. Талибанның билігі артқан сайын, Мулла Омар джиргамен және елдің басқа бөліктерімен кеңеспей шешімдер қабылдады. Мұндай жағдайдың бірі – Осама бен Ладенді елден қуу туралы Лоя Джирга шешімін қабылдамауы. Мулла Омар билікте болған кезінде екі рет қана астана Кабулға барды. Сайлаудың орнына олардың басшысының заңдылығы Пайғамбар мен алғашқы төрт халифаның үлгісімен, адалдық сертінен («Байъа») туды. 1996 жылдың 4 сәуірінде Мулла Омар 60 жылдан бері Кирка Шариф қасиетті орында сақталған «Мұхаммедтің плащын» алды. Ол өзін осы реликвияға орап, Қандаһар орталығындағы ғимараттың шатырына шықты, ал төменде жүздеген паштун муллалары «Әмір әл-Му'минин!» (Сенімділердің басшысы!) деп ұрандады, осылайша қолдауларын білдірді. Талибан өкілі Мулла Вакил мынадай түсіндірді:

Spreading from Kandahar, the Taliban eventually captured Kabul in 1996. By the end of 2000, the Taliban controlled 90% of the country, aside from the opposition (Northern Alliance) strongholds found primarily in the northeast corner of Badakhshan Province. Areas under the Taliban's direct control were mainly Afghanistan's major cities and highways. Tribal khans and warlords had de facto direct control over various small towns, villages, and rural areas. The Taliban sought to establish law and order and to impose a strict interpretation of Islamic Sharia law, along with the religious edicts of Mullah Mohammed Omar, upon the entire country of Afghanistan. television, Communists were systematically executed. Prayer was made compulsory and those who did not respect the religious obligation after the azaan were arrested. the Taliban succeeded in nearly eradicating the majority of the opium production (99%) by 2001. Under the Taliban governance of Afghanistan, both drug users and dealers were severely prosecuted. Cabinet ministers and deputies were mullahs with a "madrasah education". Several of them, such as the Minister of Health and Governor of the State bank, were primarily military commanders who were ready to leave their administrative posts to fight when needed. Military reverses that trapped them behind lines or led to their deaths increased the chaos in the national administration. At the national level, "all senior Tajik, Uzbek and Hazara bureaucrats" were replaced "with Pashtuns, whether qualified or not". Consequently, the ministries "by and large ceased to function". Rashid described the Taliban government as "a secret society run by Kandaharis mysterious, secretive, and dictatorial". They modeled their decision making process on the Pashtun tribal council (jirga), together with what they believed to be the early Islamic model. Discussion was followed by a building of a consensus by the "believers". Before capturing Kabul, there was talk of stepping aside once a government of "good Muslims" took power, and law and order were restored. As the Taliban's power grew, decisions were made by Mullah Omar without consulting the jirga and without consulting other parts of the country. One such instance is the rejection of Loya Jirga decision about expulsion of Osama bin Laden. Mullah Omar visited the capital, Kabul, only twice while in power. Instead of an election, their leader's legitimacy came from an oath of allegiance ("Bay'ah"), in imitation of the Prophet and the first four Caliphs. On 4 April 1996, Mullah Omar had "the Cloak of Muhammad" taken from its shrine, Kirka Sharif, for the first time in 60 years. Wrapping himself in the relic, he appeared on the roof of a building in the center of Kandahar while hundreds of Pashtun mullahs below shouted "Amir al Mu'minin!" (Commander of the Faithful), in a pledge of support. Taliban spokesman Mullah Wakil explained:

Талибан билікті бөлісуге құштар емес еді, және қатарында басым көпшілігі паштундар болғандықтан, олар этникалық топтары әртүрлі 60% афғандықтарға үстемдік етті. Жергілікті басқаруда, мысалы, Кабул қалалық кеңесі немесе Гератта, жергілікті тұрғындар емес, Талибанның адал жақтастары басымдық танытты, тіпті пашту тілінде сөйлейтін Талибан халықтың жартысы дари немесе басқа пашту емес тілдерде сөйлейтін адамдармен қарым-қатынас жасай алмады. 2004 жылдың соңында сол кездегі жасырын Талибан басшысы Мұхаммед Омар «Америка және оның марионеттеріне» (яғни, Ауғанстанның өтпелі үкімет күштеріне) қарсы «біздің еліміздің тәуелсіздігін қайтару» мақсатымен көтеріліс жариялады. Ұзақ соғыстан кейін 2021 жылы Талибан Ауғанстанды қайта бақылауға алды.

Үкімет

1996-2001 жылдар аралығында Ауғанстан Ислам Эмиратының мақсаты – солтүстік аймақтарда паштундар басымдығын құрып, Абдурахманның (Темір Әмір) тәртібін қайта орнату болды. Талибан, Мулла Омардың діни басшылығымен және Ханафи фиқһ мектебінің қағидаларына сәйкес, ислам заңын қатаң түсіндіру арқылы Ауғанстан жерінің барлық бөлігінде ислам үкіметін құруға ұмтылды. 1998 жылға қарай Талибан өздерінің шариғат түсінігі бойынша Ауғанстанның 90 пайызын бақылады. Талибан шешім қабылдау процесін паштун тайпалық кеңесіне (джирга) және олардың алғашқы ислам үлгісі деп санайтын нәрсеге негіздеді. Талқылаудан кейін «сенушілер» арасында консенсусқа келісім жасалды. Топтың күші арта келе, Мулла Омар джиргамен және елдің басқа аймақтарымен кеңеспей дербес шешімдер қабылдай бастады. Ол билікте болған кезінде Кабулға тек екі рет барды. Сайлаудың орнына олардың басшысының заңдылығы Пайғамбар мен алғашқы төрт халифаның үлгісімен, адалдық серті («Байъа») арқылы расталды. 1996 жылдың 4 сәуірінде Мулла Омар 60 жылдан бері киелі орында сақталған «Мұхаммед пайғамбардың халатын» алғаш рет алып шықты. Ол осы киімге оранып, Қандаһардың орталық алаңындағы ғимараттың төбесіне шықты, ал төменде тұрған жүздеген паштун муллалары «Әмір әл-Му'минин!» (Сенімділердің Әмірі!) деп ұрандады, осы арқылы оған қолдау білдірді.

Эмираттағы әйелдердің рөлі

Талибан билігі кезінде әйелдерге қатыгездікпен қарау Әмірлікте кеңінен таралды. Діни полиция тарапынан зорлық-зомбылық жиі және қатыгез түрде қолданылды. Мысалы, Талибан әйелдердің білім алуына тыйым салып, қыздарды мектептер мен жоғары оқу орындарынан кетуге мәжбүрледі. Әйелдер үйден шығарда әрқашан еркек туысымен бірге болуға міндетті болды және бүкіл денесін жабатын, көру үшін кішкентай тесігі бар парда киюге міндеттелді. Әйелдердің жұмыс істеуі медицина саласымен ғана шектелді, онда еркек медицина қызметкерлеріне әйелдер мен қыздарды емдеуге рұқсат берілмеді.

Көңіл көтеру және демалыс түрлерін пайдалануға тыйым салу

1996–2001 жылдардағы Талибан билігі кезінде олар футбол, желкен ұшыру және шахмат сияқты көптеген ойын-сауықтар мен ойындарға тыйым салды. Телевизорлар, кинотеатрлар, аспаптармен сүйемелдейтін музыка, видеомагнитофондар және спутниктік тарелкалар сияқты жалпылама ойын-сауықтар да тыйым салынды. Тыйым салынған заттардың тізіміне «музыкалық аспаптар мен керек-жарақтары» және тірі жандардың барлық бейнелеуі де кірді. Ауғанстандық балалардың желкен ұшырып жүргенін көрсе, оларды ұрып-сабап жазалағандары хабарланды. 1999 жылы Халед Хоссейни Талибанның желкен ұшыруға тыйым салғандығын естігенде, бұл шешім оған ерекше қатыгездік болып көрінді. Бұл жаңалық оған «жеке сезіммен тиді», өйткені ол Ауғанстанда тұрған кезінде осы спортпен өскен еді. Хоссейни Кабулде желкен ұшырып жүрген екі ұл туралы 25 беттік әңгіме жазуға шабыттанды, ол кейіннен оның алғашқы романы – «Желкенші» болып дамыды. Бастапқыда достық қарым-қатынас сақталғанмен, 1998 жылы Талибан күштері Мазари-Шарифтегі Иран консулдығын басып алып, ирандық дипломаттарды өлтiргеннен кейін Ауғанстан Ислам Әмірлігі мен Иран арасындағы қарым-қатынас нашарлады. Осы оқиғадан кейін Иран Ауғанстан шекарасына әскери күштерді жинап, Ауғанстанға басып кірумен қорқытты, бірақ БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі мен АҚШ-тың араласуы соғыстың алдын алды. Түркіменстан «позитивті бейтараптық» позициясын қабылдады және Талибанмен шектеулі ынтымақтастық жасады. Қытай 1998 жылы алғаш рет Талибанмен байланыс орнатты. 2000 жылдың қарашасында Қытайдың сол кездегі Пәкістандағы елшісі Лу Шулин, мұсылман емес елдің жоғары деңгейдегі өкілі ретінде Мулла Омармен кездескен алғашқы адам болды.

Дипломатиялық тану

1996 және 2001 жылдар аралығында тек үш мемлекет ғана мойындады: Пәкістан, Сауд Арабиясы және Біріккен Араб Әмірліктері (БАӘ) Ауғанстанның заңды үкіметі ретінде Ислам Әмірлігін жариялады. Ислам Әмірлігі ішінара мойындалған Чечен Республикасы Ичкериядан да мойындау алды; алайда, Чечен президенті Аслан Масхадов кейіннен Ислам Әмірлігін «заңсыз» үкімет деп сипаттады. Талибан үкіметі Түрікменстаннан да қолдау алды, бірақ бұл ел Әмірлікті ресми түрде мойындамады. 2001 жылы АҚШ-тың Ауғанстанға басып кіргеннен бастап, санкциялар әлемнің барлық аймақтарындағы жеке тұлғалар мен ұйымдарға, соның ішінде Талибан үкіметінің бұрынғы мүшелеріне де қолданылды. 2010 жылдың 27 қаңтарында БҰҰ санкциялар комитеті бұл тізімнен талибтердің бұрынғы бес жоғары лауазымды шенеунігін шығарды, бұл шешімді Ауғанстан президенті Карзай қолдады. Бұл шешімнің нәтижесінде бұл бес адам енді халықаралық саяхаттарға тыйым салуға, активтерді тоңдыруға және қару-жарақ эмбаргосына ұшырамайды. Бұл бес адамның барлығы Талибан үкіметінің жоғары лауазымды өкілдері болды:

Вакил Ахмад Муттавакил, бұрынғы сыртқы істер министрі. Фазал Мохаммад, сауда министрінің бұрынғы орынбасары. Шәмс әс-Сафа Аминзай, Талибанның бұрынғы сыртқы істер баспасөз хатшысы. Мұхаммед Мұса Хотак, бұрынғы жоспарлау вице-министрі. Абдул Хаким Муниб, шекаралық істер жөніндегі бұрынғы вице-министр. Олардың барлығы 2001 жылдың қаңтар-ақпан айларында тізімге енгізілген.

Бамиян Буддалары туралы дау

Бамиян Буддалары – Орталық Ауғанстанның Бамиян аңғарындағы жартасқа қашалған VI ғасырға жататын екі монументальді мүсін. Олар 2001 жылдың наурыз айында Талибан үкіметі оларды құдай деп жариялағаннан кейін қиратылды. Халықаралық және жергілікті қоғам Буддалардың қиратылуын қатты айыптады. Жергілікті Талибан командирі Абдул Вахед Буддаларды жою ниетін жариялады. 1999 жылдың шілдесінде Мұхаммед Омар мүсіндерді сақтауға қолдау көрсетіп, туристік маршрут құруды жоспарлады. Бірақ 2001 жылдың наурыз айында Мулла Омардың жарлығымен Талибандар мүсіндерді қиратты. Кейін Мулла Омар сұхбатта: "Мен Бамиян Буддасын қиратқым келген жоқпын. Шындығында, кейбір шетелдіктер маған келіп, жаңбырдан сәл зақымданған Бамиян Буддасын жөндеуге ниеттенгендерін айтты. Бұл мені таң қалдырды. Мен ойладым, осы бейкүнә адамдар мыңдаған жанды, аштықтан өліп жатқан ауғандықтарды есепке алмайды, бірақ Будда сияқты жансыз нәрселерге қатты алаңдайды. Бұл өте қайғылы. Сондықтан мен оны қиратуға бұйрық бердім. Егер олар гуманитарлық көмекпен келген болса, мен ешқашан Будданы қиратуға бұйрық бермес едім". Дегенмен, 2001 жылдың 13 наурызындағы тағы бір сұхбатта Талибанның Сыртқы істер министрі Вакил Ахмад Мутавакел бұл қиратудың халықаралық қауымдастықтың экономикалық санкцияларына жауап емес екенін мәлімдеді: "Біз мүсіндерді ислам заңдарына сәйкес қиратып жатырмыз, бұл таза діни мәселе". Талибан режимінің Дін істері министрлігі жариялаған мәлімдемеде қирату ислам заңдарына сәйкес келетіні айтылды. Бұл Жапония, Үндістан, Шри-Ланка, Оңтүстік Корея, Непал, Иран, Катар және Ресей сияқты елдердің халықаралық наразылығын тудырды. Тіпті Сауд Арабиясы мен БАӘ, Ауғанстанның Ислам Әмірлігін мойындаған үш елдің бірі болғандарына қарамастан, қарсылық білдірді. Біріккен Ұлттар Ұйымының мәдени және білім беру агенттігі ЮНЕСКО-ның араб бөлімшесі бұл қиратуды "жабайылық" деп сипаттады.

The Buddhas of Bamiyan were two 6th century monumental statues carved into the side of a cliff in the Bamyan valley of central Afghanistan that were destroyed in March 2001, after the Taliban government declared that they were idols. International and local opinion strongly condemned the destruction of the Buddhas. and Abdul Wahed, a local Taliban commander announced his intentions to destroy the Buddhas. Initially in July 1999, Mohammed Omar decreed in favour of preserving the statues, with plans to establish a tourism circuit. But in March 2001, the statues were destroyed by the Taliban following a decree issued by Mullah Omar. In a subsequent interview, Mullah Omar said: "I did not want to destroy the Bamiyan Buddha. In fact, some foreigners came to me and said they would like to conduct the repair work of the Bamiyan Buddha that had been slightly damaged due to rains. This shocked me. I thought, these callous people have no regard for thousands of living human beings – the Afghans who are dying of hunger, but they are so concerned about non living objects like the Buddha. This was extremely deplorable. That is why I ordered its destruction. Had they come for humanitarian work, I would have never ordered the Buddha's destruction." However, during another interview on 13 March 2001, the then Taliban Foreign Minister Wakil Ahmad Mutawakel stated that the destruction was not a retaliation against the economic sanctions by the international community: "We are destroying the statues in accordance with Islamic law, and it is purely a religious issue." A statement issued by the Ministry of religious affairs of the Taliban regime justified the destruction as being in accordance with Islamic law". This prompted an international outcry from nations such as Japan, India, Sri Lanka, South Korea, Nepal, Iran, Qatar, and Russia. Even Saudi Arabia and the UAE, both of which were among only three nations to recognize the Islamic Emirate of Afghanistan, voiced their opposition. The Arab branch of UNESCO, a cultural and educational agency of the United Nations, labelled the destruction as "savage".

Әскери

Талибан 400 советтік Т-54/Т-55 және Т-62 танктері мен 200-ден астам бронетранспортерлерін сақтап қалды. Талибан өз армиясын және командирлерін даярлай бастады; кейбіреулері тіпті Пакистанның Әскери барлау қызметімен оқытылды. Олар 1990 жылдары Ауғанстанды басып алу жолындағы талибандарды пакистандық одақтастар ретінде қолдады. Ислам армиясы бала жауынгерлерді пайдаланды, олардың көпшілігі 14 жасқа да толмаған. Талибанның әуе күштері 5 МиГ-21 МФ және 10 Сухой-22 истребитель-бомбардировщиктерін ұстады. Олардың құрамында алты Миль Ми-8 тікұшағы, бес Ми-35, бес Aero L-39C Albatross, алты Ан-12 көлік ұшағы және тағы да басқалары болды. Азаматтық авиация қызметтерінде Boeing 727A/B, Ту-154, бес Ан-24 және DHC-6 ұшақтары болды. Бұл ұшақтардың барлығы 2001 жылы Ауғанстандағы соғыс кезінде АҚШ күштері тарапынан жойылды. МиГ-21 паркінің көп бөлігі Ауғанстанның металл теріп алатын қоймаларында қалды.

Әскерге шақыру

Гуантанамо тұтқындарының куәліктеріне сәйкес, талибандар ер адамдарды әскери қызметке ғана емес, сондай-ақ азаматтық қызметке де мәжбүрлеп алған – екеуі де қару қолданып жасалған. Оксфорд университетінің баяндамасына сәйкес, талибандар 1997, 1998 және 1999 жылдары балаларды кеңінен әскерге шақырып отырған.

Экономика

[[Файл:Афғанстан апийім мак өсіруі 1994 2007b. PNG|thumb|right|300px|Ауғанстандағы апийім мак өсіру, 1994–2016 жылдар (гектар).] 2001 жылы АҚШ-тың Ауғанстанға басып кіруіне дейін талибандар опий өндірісін толығымен (99%) жойды. Олар елде жұмыс істейтін кез келген компанияға 50% салық салды, ал төлеуден бас тартқандарға шабуыл жасады. Сондай-ақ елге әкелінген барлық тауарларға 6% импорттық салық салды және 1998 жылға қарай негізгі әуежайлар мен шекаралық өткізу пункттерін бақылады, бұл оларға барлық саудаға монополия құруға мүмкіндік берді. 2001 жылы 25 миллион халқының жан басына шаққандағы табысы 200 доллардан төмен болды, ал ел толық экономикалық құлдыраудың алдында тұрды. Ауғанстан мен Пәкістан арасындағы транзиттік келісім бойынша контрабанданың ірі желісі қалыптасты. Оның айналымы шамамен 2,5 миллиард долларды құрады, ал талибандар жылына 100-130 миллион доллар түсім алды. Осы операциялар, Алтын Жарты ай аймағынан жасалатын саудамен бірге, Ауғанстандағы соғысты қаржыландырды және Пакистандағы жаңадан құрылған өнеркәсіптерді жоюға себеп болды. Ахмет Рашид сондай-ақ, Пәкістанмен келісілген Ауғанстан транзит саудасының «талибандар үшін ең үлкен ресми кіріс көзі» екенін түсіндірді. 1996-1999 жылдар аралығында Мулла Омар есірткі саудасына қатысты көзқарасын өзгертті, себебі ол тек «кәпірлерге» зиян келтіретінін айтты. Талибандар Ауғанстанның мак егістігінің 96%-ын бақылап, опиумды салық салудың ең ірі көзіне айналдырды. 2000 жылы Ауғанстан әлемдік өнімнің шамамен 75%-ын құрады және 2000 жылы 82,171 гектар жерде 3276 тонна опиум өсірді. Осы кезде Омар опиум өсіруге тыйым салатын жарлық шығарды, нәтижесінде 1685 гектар жерде өсірілген мак өнімінің көлемі 74 тоннаға дейін төмендеді. Көптеген сарапшылардың пікірінше, тыйым салу – БҰҰ-да халықаралық мойындық алу ниетімен жасалды – тек опиум бағасын көтеру және ірі қорларды сатудан түскен пайданы арттыру мақсатында болды. Елдің барлық аймақтарында миллиондаған гектар жер Пакистан нарығына ағаш жеткізу үшін кесілді, орманды қайта жаңартуға ешқандай әрекет жасалмады, бұл қоршаған ортаға елеулі зиян келтірді. 2001 жылы, Ауғанстанның Уақытша Әкімшілігі билікке келген кезде, елдің инфрақұрылымы қирады, телекоммуникациялар тоқтап, жол желісі жойылды және Қаржы министрлігінің ғимараттары құлаудың алдында тұрды. 1999 жылдың 6 шілдесінде президент Билл Клинтон 13129-шы атқарушы бұйрыққа қол қойды. Бұл бұйрық АҚШ пен Талибан режимі арасындағы кез келген сауданы толық тоқтатып, 10 тамызда «Ариана» компаниясының 5 миллион фунт стерлингтік активтерін салды. 2000 жылдың 19 желтоқсанында БҰҰ-ның 1333-ші қарары қабылданды. Онда барлық активтерді тоқтатуға және барлық мемлекеттердің Талибанға тиесілі кеңселерді жабуға шақырылды, соның ішінде «Ариана Афған Эйрлайнз» компаниясының кеңселерi де. 1999 жылы БҰҰ 1267-ші қарарын қабылдады, ол алдын ала мақұлданған гуманитарлық миссиялардан басқа «Ариана» әуе компаниясының барлық халықаралық рейстеріне тыйым салды.

[[File:Afghanistan opium poppy cultivation 1994 2007b. PNG|thumb|right|300px|Afghanistan opium poppy cultivation, 1994–2016 (hectares). Before the US invasion of Afghanistan in 2001, opium production was almost entirely eradicated (99%) by the Taliban. They imposed a 50% tax on any company operating in the country, and those who failed to pay were attacked. They also imposed a 6% import tax on anything brought into the country, and by 1998 had control of the major airports and border crossings which allowed them to establish a monopoly on all trade. By 2001, the per capita income of the 25 million population was under $200, and the country was close to total economic collapse. Under the Transit treaty between Afghanistan and Pakistan a massive network for smuggling developed. It had an estimated turnover of 2.5 billion dollars with the Taliban receiving between $100 and $130 million per year. These operations along with the trade from the Golden Crescent financed the war in Afghanistan and also had the side effect of destroying start up industries in Pakistan. Ahmed Rashid also explained that the Afghan Transit Trade agreed on by Pakistan was "the largest official source of revenue for the Taliban." Between 1996 and 1999 Mullah Omar reversed his opinions on the drug trade, apparently as it only harmed kafirs. The Taliban controlled 96% of Afghanistan's poppy fields and made opium its largest source of taxation. By 2000 Afghanistan accounted for an estimated 75% of the world's supply and in 2000 grew an estimated 3276 tonnes of opium from poppy cultivation on 82,171 hectares. At this juncture Omar passed a decree banning the cultivation of opium, and production dropped to an estimated 74 metric tonnes from poppy cultivation on 1,685 hectares. Many observers say the ban – which came in a bid for international recognition at the United Nations – was only issued in order to raise opium prices and increase profit from the sale of large existing stockpiles. Throughout the country millions of acres were denuded to supply timber to the Pakistani markets, with no attempt made at reforestation, which has led to significant environmental damage. By 2001, when the Afghan Interim Administration took power the country's infrastructure was in ruins, Telecommunications had failed, the road network was destroyed and Ministry of Finance buildings were in such a state of disrepair some were on the verge of collapse. On 6 July 1999 president Bill Clinton signed into effect executive order 13129. This order implemented a complete ban on any trade between the US and the Taliban regime and on 10 August they froze £5,000,000 in Ariana assets. On 19 December 2000, UN resolution 1333 was passed. It called for all assets to be frozen and for all states to close any offices belonging to the Taliban. This included the offices of Ariana Afghan Airlines. In 1999 the UN had passed resolution 1267 which had banned all international flights by Ariana apart from pre approved humanitarian missions.