Кіріспе

Афинаның аңыз патшасы Ерихтоний (/ə//rɪ//k/'/θ//oʊ//n//i//ə//s/;) – грек мифологиясында ежелгі Афинаның ертедегі аңыз билеушісі. Кейбір мифтерде ол жерден туған (топырақтан немесе Жерден) және Афина қабылдап алған немесе өсірген. Ерте грек мәтіндері оны немересі Эрехфейден ажыратпайды, бірақ б.з.д. IV ғасырында, классикалық дәуірде, олар ерекше тұлғалар болып есептеледі.

Этимология

Эрихтонийдің этимологиясы нақты емес, бірақ ол грек тіліне дейінгі *Эректеу түрімен байланысты болуы мүмкін. Ἐриχθόνιος-тың ἐρέχθω, "дірілдеу" деген сөзбен байланыстырылуы кейінгі халық этимологиясы болып табылады; басқа халық этимологияларына ριον, erion, "жүн" немесе ρις, eris, "дау-жанжал" + χθών chthôn немесе chthonos, "жер" кіреді.

Туу

"Библиотека" бойынша, Афина темірші құдай Гефестке қару-жарақ сұрап келді, бірақ Гефест оған құмарлықпен қарап, шеберханасында оны азғыруға тырысты. Өзінің тазалығын сақтауға бейілді Афина Гефестен қашып құтылды, ал Гефест оны қуды. Ол Афинаны ұстап алып, зорлауға әрекеттенді, бірақ Афина қарсы тұрды. Күрес барысында оның мұны Афинаның санына тиді, ол жүннің бір бөлігімен (ἔριον, erion) сүртіп, жерге (χθών, chthôn) лақтырып жіберді. Ол қашып бара жатқанда, жерге түскен мұннан Эрихтоний дүниеге келді. Афина баланы жасырын өсіргісі келді, сондықтан оны кішкентай қорапқа салып, ешкім білмейтіндей етіп, басқа біреуге тапсырды. Афина қорапты Афина патшасы Кекроптың үш қызына (Херсе, Аглавра және Пандросқа) берді және оларға ішін ашпауға ескертті. Пандрос ескертуді орындады, бірақ Херсе мен Аглавраның қызығушылығы жеңіп, қорапты ашты, ішінде нәресте және болашақ патша Эрихтоний болды ("жерден туған қиындықтар", басқа этимология бойынша). (Деректерде қанша әпке қатысқандығы нақты көрсетілмеген.) Әпкелер қораптың ішіндегіні көргенде қорқып, үрейленді: бірде олар баланың үстіне оралған жыланды көрді, енді бірде жартылай адам, жартылай жылан болған сәбиді көріп қалды. Олар ақылдан адасып, Акропольден құлап өліп қалды. Басқа деректерде жылан оларды өлтіргені айтылады. Тағы бір нұсқа бойынша, Афина Акрополь үшін Паллен түбегінен әк тас тауын әкелуге кеткен кезде қорапты Кекроптың қыздарына қалдырды. Ол кеткен кезде Аглавра мен Херсе қорапты ашты. Бір қарға олардың қорапты ашқанын көріп, Афинаға хабарлады, ол ашуланып, өзі көтеріп келе жатқан тауды (қазіргі Ликабет тауы) құлатты. Алғашқы нұсқадағыдай, Херсе мен Аглавра ақылдан адасып, биік тіктестен құлап өліп қалды.

Билік

Ерихтоний он екі жыл бұрын Кренаостан тақты тартып алған Амфиктионды қуып шығып, Афинаның патшасы болды. Ол найада Пракситеяға үйленді, олардан Пандион I атты ұлы дүниеге келді. Осы кезеңде Афина оны жиі қорғады. Ол Афинаның құрметіне Панафиналық фестивальді құрды және Акропольге оның ағаштан жасалған мүсінін орнатты. Париан жылнамасында айтылғандай, ол халқына жылқыларды орауға, күйме тартып жүруге, күміс балқытуға және жерді тырмамен өңдеуге үйреткен. Ерихтонийдің аяқтары кемістікпен туғандықтан, ол төрт жылқысы бар арбаны – квадриганы өнертапты, осылайша оңайрақ қозғалу үшін. Ол көбінесе жарыстарда соғыс арбасын айдап, қатысқан. Зевс оның шеберлігіне настолько тәнті болғандықтан, оны өлгеннен кейін Аурига (Шегірші) шоқжұлдызына айналдырып, аспанға көтерген. Жылан – оның символы, және ол Парфенон ғимаратындағы Афина мүсінінде оның қалқанының артында жасырылған жылан түрінде бейнеленген. Афина Акрополінің ең қасиетті ғимараты – Эрехтейон Ерихтонийге арналған. Ерихтонийдің орнын оның ұлы Пандион I басады.