Қар үстінде жүретін көлік құралы

Кіріспе

Қарда жүруге арналған құрлықтағы көлік.

Қар мотоциклі, сондай-ақ қар машинасы, моторлы шана, моторлы мүжіл, шаңғы мотоциклі немесе қар скутері деп аталатын, қысқы саяхаттар мен қарда демалыс үшін арналған моторлы көлік. Ол қар мен мұзда жүруге арналған, жол немесе жол қажет етпейді, бірақ көбінесе ашық жерде немесе жолдарда пайдаланылады. Көптеген адамдар қар мотоциклін спорттың бір саласы ретінде қабылдайды. АҚШ-тағы танымал брендтерге Arctic Cat, Polaris Inc. және Ski Doo жатады. Ескі қар мотоциклдері көбінесе екі адамға арналған, бірақ 1990 жылдардан бері шығарылатын көптеген қар мотоциклдері тек бір адамға арналған. Екі адамға арналған қар мотоциклдері "2 орынды" немесе "тур" модельдері деп аталады және нарықтың өте шағын бөлігін құрайды. Көптеген қар мотоциклдері алдыңғы әйнектен басқа қоршауға ие емес, ал олардың қозғалтқыштары әдетте артқы жағындағы үздіксіз табанды қозғалтады. Алдыңғы шаңғылар бағытты басқаруға көмектеседі. Алғашқы қар мотоциклдері қарапайым резеңке табандарды пайдаланған, бірақ қазіргі заманғы қар мотоциклдерінің табандары көбінесе кевлар композитынан жасалады. Ең алғашқы қар мотоциклдері қолжетімді өнеркәсіптік төрт тактілі, ауамен салқындатылатын қозғалтқыштармен жабдықталған. Олар тез арада жеңіл және қуатты екі тактілі бензинді ішкі жану қозғалтқыштарымен алмастырылды, ал 2000 жылдардың ортасынан бастап төрт тактілі қозғалтқыштар қайтадан нарыққа енді. 20 ғасырдың екінші жартысында демалыс үшін қар мотоциклін жүргізу кеңінен таралды, оның жүргізушілері қар мотоциклшілері, шанашылар немесе шана мойындары деп аталады. Көңіл көтеру үшін жүргізуге сноукросс/жарыс, жолмен жүру, фристайл, боондокинг, дичбенкинг және шөпте сырғанау жатады. Жазда қар мотоциклшілері шөпте, асфальтта немесе тіпті суда жарыса алады (қар мотоциклімен секіру). Кейде қар мотоциклдері ұзақ қашықтыққа жолдан тыс жарыстарға қатысу үшін өзгертіледі.

Заңдық

Заңнамаға байланысты, рұқсат етілген аймақтардан тыс жерде жүргізу, мақұлданбаған қалқансыз, жүргізуші куәлігісіз, тіркелмеген қар көлігімен немесе алкоголь немесе басқа да есірткілік заттардың ықпалында жүргізу үшін жазалар қарастырылуы мүмкін. Сонымен қатар, шу деңгейі мен жабайы жануарларға қатысты талаптар да болуы мүмкін.

Жүргізуші куәлігі

Кейбір елдерде қар көлігін жүргізу үшін жүргізуші куәлігі қажет болуы мүмкін. Мысалы, Норвегия мен Швецияда қар көлігін жүргізуге арналған жеке куәлік талап етіледі. Ал Финляндияда, егер жүргізушіде басқа да тиісті жүргізуші куәлігі болса (мысалы, автомобиль немесе трактор), онда қар көлігін жүргізуге арналған куәлік қажет емес.

Ерте тарих

1911 жылы 24 жастағы Гарольд Дж. Калензе (Коллинз деп айтылады) Канаданың Манитоба штатының Брэндон қаласында көлік винтін патенттеді. 1915 жылы Мичиган штатының Уотерс қаласынан Рей Х. Маскотт өзінің мотор шаңғысына немесе "транельдік автомобильге" Канада патентін алды, ал 1916 жылдың 27 маусымында ол артқы дөңгелектер мен алдыңғы шаңғылардың қазіргі танылған форматын қолдана отырып, қар көлігіне алғашқы АҚШ патентін алды. Кейіннен көптеген адамдар Форд Model T машиналарын осы үлгідегі дөңгелектер мен шаңғылармен ауыстырып жаңартты. Бір кезде олар ауылдық поштаны жеткізу үшін танымал болды. Автомобильдер мен шағын жүк көліктерін жаңартқандағы жалпы атауы – Snowflyers. Оссипи, Нью-Гэмпшир штаты алғашқы қар көлігінің туған жері деп санайды. 1917 жылы Вирджил Д. Уайт Форд Model T-ді "қар көлігіне" айналдыратын жиынтыққа патент алуға кірісті. Ол сондай-ақ "қар көлігі" терминіне авторлық құқықты алды. Ол кезде жиынтық қымбат болды, шамамен 395 доллар тұрды. Вирджил Уайт 1918 жылы патент алып, өзінің қар көлігін жасады. 1922 жылы оның жиынтығы нарықта пайда болды және тек Форд дилерлері арқылы ғана қолжетімді болды. 1935 жылы Жозеф Арман Бомбардье алғашқы қар көлігін құрастырып, сынақтан өткізді. Бұл тік бұрылысты дөңгелектері және дөңгелек жетегі бар, шаңғылармен басқарылатын көлік болды. Қыстағы қашықтықтан жүрудің қиындықтары қар көлігінің ойлап табылуына әкелді, ол басқа көліктер батып кететін терең қарда жүруге арналған жан-жақты көлік құралы. 20-ғасыр бойында үнемі жаңарып келе жатқан үлгілер газ қозғалтқыштарымен жұмыс істейтін, екі адамға арналған дөңгелекті көліктерді жасады, олар тіркемеге іліктіріп немесе қар жағдайына, жерге және қардың үстінен көтеріңкіп тұрған бұталар мен ағаштар сияқты кедергілерге байланысты бастапқыда төмен немесе орташа жылдамдықпен жүре алды. Ерте үлгілерде екі тактілі қозғалтқыштар болса, қазір жаңа үлгідегі екі және төрт тактілі бензиндік қозғалтқыштарға көшу байқалды.

Көп жолаушылы қар мотоциклдері

Қар мотоциклінің шығуы бір ғана өнертапқыш еңбегі емес, көліктерді қозғалту және қар үстіндегі құрылғыларды қолдау үшін қозғалтқыштардың жетілуінің нәтижесі. Бұл автомобиль және кейіннен авиацияның дамуымен паралель, көбінесе өнертапқыштар әртүрлі мақсаттар үшін бірдей компоненттерді пайдаланған. 1900 жылға дейін висконсиндіктер қар үстіндегі көліктермен тәжірибе жасады, жүгірушілер мен ұстағыш қанаттары бар велосипедтер, бумен жүретін шаналар және (кейін) артқы трактор тізбектері мен алдыңғы шаңғылары бар Model T Ford түрлендірілген көліктерін сынап көрді. 1895 жылдың 5 қыркүйегінде Висконсин штатының Брюль қаласынан шыққан Уильям Дж. Калман мен Уильям Б. Фоллис 554 482 нөмірімен «Санақ жетектегіші» (Sled Propeller) дизайнына патент алды, бірақ үлгісіз. 1926 жылы Үш көлдің жанында өткен алғашқы жарыста 104 «қар арбасы» қатысты. Карл Элиасон 1920 жылдары қазіргі қар мотоциклінің прототипін жасады: ол екі цилиндрлі мотоцикл қозғалтқышын ұзын санаққа орнатып, алдыңғы жағында шаңғылармен басқарды және бір ғана, үздірілмейтін тізбекпен қозғалтты. Элиасон 40 қар мотоциклін жасап, 1927 жылы патент алды. Финляндиядан 200 данаға тапсырыс алғаннан кейін ол патентын Клинтонвиллдегі FWD компаниясына сатты. Олар 300 данасын әскери мақсаттар үшін жасап, патентті Канададағы еншілес компанияға берді. «Американдық мотошана» (American Motor Sleigh) – 1905 жылы Бостонда шығарылған, қысқа ғұмырлы жаңалық. Қарда жүруге арналған, ол қозғалтқыш, жетектегіш білік жүйесі және шаналар орналасқан тіреу құрылымына бекітілген шана корпусынан тұрды. Қызықты жаңалық саналғанмен, сату көрсеткіштері төмен болды және 1906 жылы өндіріс тоқтатылды. 1909–1910 жылдары орыс өнертапқышы Игорь Сикорский (кейіннен вертолеттерді ойлап тапқан) винтпен жетектелмелі және шаңғылармен жүретін «Аэросаны» (Aerosledge) құрастырды. «Аэросанилер» (Aerosanis) Қысқы соғыс және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңес Қызыл Армиясы қолданды. «Аэросанилер» (Aerosanis) тізбекпен қозғалмағандықтан, оларды қар мотоциклі деп санауға бола ма деген пікір талас тудырады. Адольф Кегресс 1906–1916 жылдары Ресей патшасы Николай II үшін жұмыс істеген кезде «Кегресс тізбегі» (Kégresse track) деп аталатын жаңа тізбектік жүйе жасады. Ол металл сегменттерін біріктірудің орнына иілгіш белдеуді пайдаланды және оны автомобильдерге немесе жүк көліктеріне орнатып, оларды жұмсақ жерде, соның ішінде қарда жүруге жарамды жартылай тізбектік көліктерге айналдыруға болады. Дәстүрлі алдыңғы дөңгелектер мен рульдік басқару сақталды, бірақ дөңгелекке суреттегідей шаңғылар да орнатылуы мүмкін. Ол бұл жүйені патшалық гараждағы бірнеше машиналарға, соның ішінде Rolls Royce және Packard жүк машиналарына қолданды. Бұл қар мотоциклі болмаса да, қазіргі заманғы концепцияның алға басушысы еді. АҚШ-тың орталық батысындағы салыстырмалы түрде құрғақ қар жағдайы Ford Model T және басқа да ұқсас көліктерге қолайлы болды, бірақ олар оңтүстік Квебек және Жаңа Англия сияқты ылғалды қарлы аймақтар үшін жарамсыз болды. Бұл Квебек штатының Валькурт қаласынан шыққан Жозеф Арман Бомбардьені қардың барлық түрлеріне қолайлы, жаңа тізбектік жүйені ойлап табуға итермеледі. Бомбардье 1928 жылдан бері бірнеше «металл» тізбектік көліктер жасаған, бірақ оның жаңа революциялық тізбектік жетектеу жүйесі (резеңкемен қапталған тісті дөңгелек және артқы дөңгелектерді айналдыратын резеңке және мақта тізбек) оның алғашқы маңызды өнертабысы болды. 1937 жылы ол B 7 – жеті жолаушыға арналған, жабық қар мотоциклін өндіруді бастады, ал 1942 жылы он екі жолаушыға арналған B 12 моделін ұсынды. B 7 машинасына Ford Motor Company компаниясының V8 қозғалтқышы орнатылған, ал B 12 Chrysler индустриалдық компаниясының тік алты цилиндрлі қозғалтқышымен жабдықталған, 1951 жылға дейін 2817 данасы өндірілді. Ол жедел жәрдем, Канада почтасының көліктері, қысқы «мектеп автобустары», орман шаруашылығы машиналары және тіпті Екінші дүниежүзілік соғыстағы әскери көліктер сияқты көптеген салаларда қолданылды. Бомбардье әрқашан кішкентайрақ, мотоциклдің өлшеміне ұқсас нұсқаны армандаған.

The origin of the snowmobile is not the work of any one inventor but more a process of advances in engines for the propulsion of vehicles and supporting devices over snow. It parallels the development of the automobile and later aviation, often inventors using the same components for a different use. Wisconsinites experimented with over snow vehicles before 1900, experimenting with bicycles equipped with runners and gripping fins; steam propelled sleighs; and (later) Model T Fords converted with rear tractor treads and skis in front. A patent (554.482) for the Sled Propeller design, without a model, was submitted on Sept. 5, 1895 by inventors William J. Culman and William B. Follis of Brule, Wisconsin. In the first races held near Three Lakes in 1926, 104 of these "snowbuggies" started. Carl Eliason of Sayner developed the prototype of the modern snowmobile in the 1920s when he mounted a two cylinder motorcycle engine on a long sled, steered it with skis under the front, and propelled it with single, endless track. Eliason made 40 snowmobiles, patented in 1927. Upon receiving an order for 200 from Finland, he sold his patent to the FWD Company of Clintonville. They made 300 for military use, then transferred the patent to a Canadian subsidiary. The American Motor Sleigh was a short lived novelty vehicle produced in Boston in 1905. Designed for travel on snow, it consisted of a sleigh body mounted on a framework that held an engine, a drive shaft system, and runners. Although considered an interesting novelty, sales were low and production ceased in 1906. An Aerosledge, a propeller driven and running on skis, was built in 1909–1910 by Russian inventor Igor Sikorsky of helicopter fame. Aerosanis were used by the Soviet Red Army during the Winter War and World War II. There is some dispute over whether Aerosanis count as snowmobiles because they were not propelled by tracks. Adolphe Kégresse designed an original caterpillar tracks system, called the Kégresse track, while working for Tsar Nicholas II of Russia between 1906 and 1916. These used a flexible belt rather than interlocking metal segments and could be fitted to a conventional car or truck to turn it into a half track, suitable for use over soft ground, including snow. Conventional front wheels and steering were used but the wheel could be fitted with skis as seen in the upper right image. He applied it to several cars in the Royal garage including Rolls Royce cars and Packard trucks. Although this was not a snowmobile, it is an ancestor of the modern concept. The relatively dry snow conditions of the United States Midwest suited the converted Ford Model Ts and other like vehicles, but they were not suitable for humid snow areas such as southern Quebec and New England. This led Joseph Armand Bombardier from the small town of Valcourt, Quebec, to invent a different caterpillar track system suitable for all kinds of snow conditions. Bombardier had already made some "metal" tracked vehicles since 1928, but his new revolutionary track traction system (a toothed wheel covered in rubber, and a rubber and cotton track that wraps around the back wheels) was his first major invention. He started production of the B 7, an enclosed, seven passenger snowmobile, in 1937, and introduced the B 12, a twelve passenger model, in 1942. The B 7 had a V 8 flathead engine from Ford Motor Company. The B 12 had a flathead in line six cylinder engine from Chrysler industrial, and 2,817 units were produced until 1951. It was used in many applications, such as ambulances, Canada Post vehicles, winter "school buses", forestry machines, and even army vehicles in World War II. Bombardier had always dreamed of a smaller version, more like the size of a motor scooter.

Ерте үлгілер

Көптеген адамдар кішкентай жеке қар көлігін жасау туралы ойлар айтты. 1914 жылы О.М. Эриксон мен Арт Олсен П.Н. Бушнелл компаниясының Оңтүстік Дакота штатындағы Абердин қаласында бір орындық ашық "мотор боб" құрастырды. Ол өңделген Indian мотоциклінен жасалған, үстіне қаптама, қатарластырылған орындықтар және алдыңғы және артқы жағына шана шаңғылары орнатылған. Бұл нағыз қар көлігі сияқты іздері болмаса да, сыртқы түрі қазіргі үлгілерге ұқсас және жеке моторлы қар көлігінің ең алғашқы мысалдарының бірі болып табылады. 1951 жылы Фриц Римершмид "қар скутері" деп аталатын құрылғыны ойлап тапты. Бұл машинаның астында сноуборд сияқты тақта орнатылған, ал оның үстінде мотоцикл сияқты отыратын орындық пен жанармай бакі бар жабық қозғалтқыш болды. Көлік руль және екі жағындағы екі кішкентай шаңғыларға жалғанған кабельдер арқылы басқарылды. 1950 жылдардың ортасында АҚШ-тың бір компаниясы Алясканың арктикалық аймағы үшін "қар көлігін" жасады, оның қозғалтқышы қазіргі қар көліктерінен кері болды – екі алдыңғы дөңгелек, үлкені кішісінің артында, дөңгелектерімен шексіз тізбектей ізге жетеді. Бұл "қар көлігі" жүк пен тауарларды шалқап, уақытша қоныстарға жеткізуге арналған еді. Бұл құрылғы туралы көп мәлімет жоқ. Қар көлігінің ерекше түрі – шведтік Larven, ол 1960 жылдардан 1980 жылдардың соңына дейін Östersund қаласындағы Lenko компаниясымен жасалған. Бұл өте кішкентай және қарапайым конструкция, тек артқы жағында қозғалтқышы және іздері болды. Жүргізуші оған отырып, аяқтарымен шаңғыларды басқарды.

Полярлық

Эдгар мен Аллен Хеттин және Минесота штатының Розоу қаласының тұрғыны Дэвид Джонсон 1955–1956 жылдары қазіргі заманғы қар машинасының негізін қалады, бірақ алғашқы үлгілер ауыр және жайлы болды. Олардың «Хеттин Хойст & Деррик Ко» компаниясы «Polaris Industries» болып қайта құрылды және 1957 жылы «Polaris Sno Traveler» атты алғашқы коммерциялық моделін таныстырды.

Тайга электрлік

Монреальдегі Taiga Motors компаниясы коммерциялық өндірістегі алғашқы электрлі қар машинасының авторын жасады. Taiga TS2 3 секунд ішінде 0-ден жылдамдыққа ие болады, дереу күшін 100% дейін жеткізеді. Бұл Taiga TS2 - саладағы ең жеңілдердің бірі. Ол тіпті -30 °C (22 °F) төмен температурада да 120 км қашықтыққа дейін жүре алады. Тікелей жетекті, беріліс қажет емес. Оңай бағытталған карта жасау және қашықтықты дәл бағалау үшін ендірілген GPS. DC жылдам зарядтау (20 минут) мүмкіндігі. Коммуналдық, саяхалық, кроссовер және таулық машиналар үшін әртүрлі нұсқалар қолжетімді.

Қазіргі нарықтар

RISE зерттеу орталығының мәліметінше, жыл сайын әлемде шамамен 135 мың қар мотоциклі сатылады. 2003 жылдан бастап қар мотоциклі нарығы Солтүстік Американың төрт ірі өндірушісі (Bombardier Recreational Products (BRP), Arctic Cat, Yamaha және Polaris) мен Квебекке орналасқан AD Boivin (Snow Hawk өндірушісі) және еуропалық Alpina қар мотоциклі сияқты мамандандырылған өндірушілер арасында бөліскен. Заманауи, жоғары қуатты қар мотоцикльдері сағатына 160 километрден астам жылдамдыққа жете алады. Драг-рейсингке арналған қар мотоцикльдері сағатына 240 километрден астам жылдамдыққа жетеді. Арктикада қар мотоцикльдері көлік құралы ретінде кеңінен қолданылады. Алайда, Арктика халқының аздығы осы аймақтағы нарықтың да шағын екенін көрсетеді. Көптеген қар мотоцикльдері қыс айларында тұрақты қар жамылғысы бар аймақтарда демалыс мақсатында сатылады. Еуропа мен әлемнің басқа бөліктерінде қар мотоцикльдерінің саны аз. Әртүрлі жұмыс тапсырмаларын орындауға арналған қар мотоцикльдері көп жылдар бойы Aktiv (Швеция) – Grizzly, Ockelbo (Швеция) – 8000 және Bombardier – Alpine, кейін Alpine II модельдерін шығарған, екі дөңгелекті модельдермен қолжетімді болды. Қазіргі уақытта екі дөңгелекті қар мотоцикльдерін өндіретін екі компания бар: Ресейдің Buran және итальяндық Alpina (Sherpa және Superclass аттарымен).

Қозғалтқыш

Қазіргі заманғы қар мотоциклдерінің көпшілігі, Taiga TS2-ні қоспағанда, төрт немесе екі тактылі ішкі жану қозғалтқышымен жұмыс істейді. Тарихи тұрғыдан алғанда, қар мотоциклдері әрқашан екі тактылі қозғалтқыштарды пайдаланған, себебі олардың құрылысы қарапайым, салмағы жеңіл және бағасы ұқсас қуатты төрт тактылі қозғалтқыштарға қарағанда арзан болды. Дегенмен, соңғы он бес жылдың ішінде төрт тактылі қозғалтқыштармен жұмыс істейтін қар мотоциклдерінің танымалдылығы артып келеді, ал өндіруші Yamaha енді тек төрт тактылі қар мотоциклдерін ғана шығарады. Whistler Blackcomb тау шаңғы курорты Taiga-ның электрлі қар мотоциклдерін, шу деңгейі төмен болуымен, сынап жатыр, және осыған ұқсас көліктер де бар.

Өнер көрсету

Алғашқы қар мотоциклдері аз қозғалтқыштармен жасалған, бірақ қозғалтқыштардың көлемі мен тиімділігі күрт жақсарды. 1990 жылдардың басында ең үлкен қозғалтқыштар (әдетте 600-800 куб.см көлемді) шамамен шығарылды. 2022 жылға қарай, бірнеше қар мотоциклі 1200 куб.см дейінгі қозғалтқыштармен қолжетімді, олар 150 астам жылдамдық береді, сондай-ақ 1000 куб.см дейінгі қозғалтқыштармен бірнеше модельдер бар. Жақында кейбір модельдер турбо зарядталған, нәтижесінде қозғалтқыштың қуаты күрт артты. Қар мотоциклдері жүргізуші салмағын жоғары қарай жылдырса, тік беткейлерден сырғып түспей төмен қарай қозғала алады, бұл процеске «жақтан дөңес» дейді. Тау шаңғылары қарлы, шалғай аймақтарға жол ашады, бұл бірнеше он жыл бұрын мүмкін емес еді. Бұл негізінен бастапқы жол модельдерінің дизайнындағы, салмағындағы, салмақ таралуындағы, шанақтың ұзындығындағы, тістің тереңдігіндегі және қуатындағы өзгерістерге, жақсартуларға және қосымшаларға байланысты. 2003 жылы Ski-Doo компаниясы «REV» платформасын енгізгеннен бері тау қар мотоциклдерінің технологиясы мен дизайны жақсарды. Көптеген екі тактылі тау қар мотоциклдерінің қозғалтқыш көлемі 800 куб.см-ге жетеді, шамамен қуаты бар, бірақ 1000 куб.см зауыттық модельдер де жасалған. Бұл модельдер 800 куб.см модельдердей танымал болмауы мүмкін, себебі олар салмағымен және қажетсіз қуатымен артық. Әуеде трюк жасау үшін карниздер мен басқа да секірулер ізделеді. Жүргізушілер көбінесе жолсыз, таза жерлерді іздеп, алыс аймаққа терең бойлап «жол салады» немесе «боундок» жасайды, онда ешқандай көрінетін жол болмайды. Алайда, мұндай жол салу қауіпті, себебі көмілген тастарға, ағаштарға және мұзға тию үлкен зақымдар мен жарақаттарға әкелуі мүмкін. Жүргізушілер жаңа қар жауған кең далаларды іздеп, сонда бұта қазып алады. Кейбір жүргізушілер кеңінен өзгертілген қар мотоциклдерін пайдаланады, олар рульдің көтерілгіштері, қол сақшылары, арнайы/жеңіл капоттар, жел шығырлары, орындықтар, жүгіру тақтасының тіректері, шипондар және қуатты арттыратын, маневрлеуді жақсартатын көптеген басқа да модификациялармен жабдықталған. Мұндай модификациялардың көптерін қазір тікелей салоннан, стандартты модельдермен бірге сатып алуға болады. Соңғы 15 жылда жолға арналған қар мотоциклдері де жақсарды (көптеген жақсартулар жеңімпаз тау шаңғыларын жасауға бағытталған). Ауыр «бұлшықетті шаңғылар» қуатты қозғалтқыштардың (1200 куб.см дейін, тіпті 1200 куб.см асатын арнайы қозғалтқыштардың) арқасында, қысқа шанақтарының және тазаланған жолдардағы жақсы сүйрелісінің есебінен сағатына артық жылдамдыққа жете алады. Sno cross бағытындағы қар мотоциклдерінің қозғалтқыш көлемі көбінесе 440 немесе 600 куб.см-ге дейін шектеледі, бірақ жаңаша ойдағы ұстанымдары, форматтары және салмақ бақылауы бар жеңіл машиналар өте жылдам және тез үдемелі жарыс шаңғыларын жасады.

The first snowmobiles made do with as little as engines, but engine sizes and efficiency have improved drastically. In the early 1990s, the biggest engines available (typically 600cc 800cc displacement range) produced around As of 2022, several snowmobiles are available with engines sizes up to 1,200 cc, producing 150+ hp, as well as several models with up to 1,000 cc engines producing closer to Recently, some models are turbo charged, resulting in dramatic increase of engine horsepower. Snowmobiles are capable of moving across steep hillsides without sliding down slope if the rider transfers their weight towards the uphill side, a process called side hilling. Mountain sleds permit access in remote areas with deep snow, which was nearly impossible a few decades ago. This is mainly due to alterations, enhancements, and additions of original trail model designs such as weight, weight distribution, track length, paddle depth, and power. Technology and design advances in mountain snowmobiles have improved since 2003 with Ski Doo's introduction of the "REV" framework platform. Most two stroke mountain snowmobiles have a top engine size of 800 cc, producing around , although some 1,000 cc factory machines have been produced. These may not be as popular as many 800 cc models outperform them because of weight and an increase of unneeded power. Cornices and other kinds of jumps are sought after for aerial maneuvers. Riders often search for non tracked, virgin terrain and are known to "trailblaze" or "boondock" deep into remote territory where there is absolutely no visible path to follow. However, this type of trailblazing is dangerous as contact with buried rocks, logs, and frozen ground can cause extensive damage and injuries. Riders look for large open fields of fresh snow where they can carve. Some riders use extensively modified snowmobiles, customized with aftermarket accessories like handle bar risers, handguards, custom/lightweight hoods, windshields, and seats, running board supports, studs, and numerous other modifications that increase power and maneuverability. Many of these customizations can now be purchased straight off the showroom floor on stock models. Trail snowmobiles improved in the past 15 years as well (many of them borrowed from endeavors to produce winning mountain sleds). Heavy "muscle sleds" can produce speeds in excess of due to powerful engines (up to 1,200 cc stock, and custom engines exceeding 1,200 cc), short tracks, and good traction on groomed trails. Sno cross oriented snowmobiles often have an engine size cap of 440 or 600 cc, but lighter machines with redesigned stances, formats, and weight control have produced extremely fast and quickly accelerating race sleds.

Қоршаған ортаға әсері

Қар мотоциклінің қоршаған ортаға тигізетін әсері көптеп талқыланды. Үкіметтер шу мен ауаның ластануына жауап беруде кешігіп отыр, бұл өндірушілер мен қар мотоциклі жүргізушілердің лоббилеуінің нәтижесінен де туындап отыр. Мысалы, 1999 жылы Канада үкіметі 1999 жылғы Канаданың Қоршаған ортаны қорғау туралы заңын қабылдады, бірақ жолдан тыс көлік құралдарының ластану эмиссиясын реттейтін ережелер жиынтығы тек 2005 жылдың қаңтарында ғана жарияланды. Тағы бір реттеу мысалы ретінде, Йеллоустоун ұлттық паркінде CO2 эмиссиясын және шуды азайту мақсатында жақында қабылданған ережеге сәйкес, тек төрт тактілі қар мотоцикліне ғана рұқсат беріледі. Йеллоустонда қыс мезгіліндегі жалпы көмірсутек эмиссиясының 80%-ын және көміртек моноксидінің 50%-ын қар мотоциклі құрайды. Бұл парктегі жалпы жылдық ластанудың сәйкесінше 2%-дан аспайды және 1%-ды құрайды. Қар мотоциклімен тек жазда пайдаланылатын, жол жөндеусіз қалған жолдарда ғана жүруге рұқсат етіледі, ал жолдан тыс жүруге тыйым салынған. Бұл парктің аумағының 1%-дан азын (0,002%) құрайды. 2005 жылы АҚШ Орман шаруашылығы қызметі 1970 жылдардағы атқарушы бұйрықтарды күшейтіп, жолдан тыс көлік құралдары үшін Саяхатты басқару ережесін жариялады. Дегенмен, бұл ережелер қар мотоцикліне қолданылмады. 2015 жылы Winter Wildlands Alliance ұйымының Орман шаруашылығы қызметіне қарсы сот ісінің нәтижесінде, ережелер қар мотоцикліне де таратылды. Қысқы демалысқа жеткілікті қар жауатын ұлттық орман шаруашылығында OSV-ге қайда жүруге рұқсат етілетіні және қайда тыйым салынғаны міндетті түрде белгіленуі керек. Осы ретте, Орман шаруашылығы қызметі 1) топыраққа, су бассейніне, өсімдіктерге және басқа да орман ресурстарына зиян келтіруді; 2) жануарлар дүниесін мазалауды және жануарлардың мекендеу ортасын елеулі түрде бұзуды; және 3) автокөлікті пайдалану мен Ұлттық орман жүйесі жерлерінің немесе көршілес федералдық жерлердің қолданыстағы немесе жоспарланған демалыс мақсатындағы пайдалану арасындағы қақтығыстарды азайтуға тиіс.

Ауа

Көптеген қар мотоциклі әлі де екі тактылі қозғалтқыштармен жабдықталады, бірақ Alpina және Yamaha 2002 және 2003 жылдардан бастап төрт тактылі қозғалтқыштарды пайдаланады. Дегенмен, соңғы он жылда бірнеше өндірушілер аз ластайтын моторларды жобалауда және олардың көпшілігін өндіріске енгізуде сәттілікке жетті. Yamaha және Arctic Cat төрт тактылі модельдерді жаппай өндіруге алғашқы болып кірісті, олар ерте замандағы екі тактылі машиналарға қарағанда едәуір аз ластайды. Alpina тек төрт тактылі EFI қозғалтқыштарын ұсынады, олар катализатор және екі оттегі сенсорымен жабдықталған. Bombardier компаниясының E Tec екі тактылі моторлары бұрынғы карбюраторлы екі тактылі моторларға қарағанда 85%-ға аз ластаушы заттарды бөліп шығарады. Polaris компаниясы екі тактылі қозғалтқыштарда "Cleanfire Injection" деп аталатын жанармай инъекциясы технологиясын әзірледі. Өнеркәсіп NOX шығарындылары тұрғысынан жақсырақ болатын тікелей инъекцияланатын "таза екі тактылі" моторлардың үстінде де жұмыс істеп жатыр. Тәуелсіз зерттеушілер, бакалаврлар және магистрлер қар мотоциклінің шығарындыларының зиянын азайту мақсатында байқауларға қатысады. "Таза қар мотоциклі сынағы" жыл сайын Мичиган технологиялық университетінде өткізіледі, онда АҚШ және Канаданың университеттерінен келген өтінімдер жиналады. Соңғы жылдары қатысушылардың арасында Монреаль политехникалық мектебі квазитурбиналық қозғалтқышпен және UQAM технологиялық мектебінің студенттері E85 және тікелей инъекциялы, аз ластайтын екі тактылі қозғалтқышпен қатысты.

Шу

Заң бойынша қар мотоциклі мен оның қосалқы бөлшектері үшін максималды шу деңгейі шектелді. Мысалы, Квебек провинциясында (Канада) қар мотоциклі жолынан 20 метр қашықтықтағы шу деңгейі 78 децибелден жоғары болмауы керек. 2009 жылдан бастап қар мотоциклі 1960 жылдарға қарағанда 90% аз шу шығарады. Шуды азайту жұмыстары аспа құралдары мен гусеницалардың механикалық шуын басуға бағытталған. Діни қызметкер Бомбардьеден қысқы саяхаттар үшін экономикалық және сенімді құрал жасауды сұраған. Ski-Doo Солтүстік Американың солтүстік аймақтарындағы шалғай елді мекендердің өмірін өзгертіп, 1960 жылдардың соңында Ski-Doo шана итттерінің орнын басты. Ski-Doo шалғай елді мекендер арасындағы байланысты да жақсартты. Алясканың кейбір аймақтарында қар мотоцикліне "қар машинасы" деп те атайды.

Жұмыс

Солтүстік Американың солтүстігінде, тарихи тұрғыдан алғанда, шалғайдағы елді мекендер қыс айларында аң аулау үшін негізгі көлік құралы ретінде иттермен сырғанау және қарға басуға тәуелді болды. Ski Doo аңшыларға үлкен қашықтықтарды жылдамдап жүріп, аулау алқаптарын кеңейтуге мүмкіндік берді.

Демалыс

Жозеф Арман Бомбардье Ски-Догты сынағанда, қар көлігімен жүру қызықты екенін көрсетті, соның арқасында қар көлігімен жүру сыртқы ойын-сауықтардың жаңа түріне айналды.

Экономикалық әсері

Халықаралық қар мотоциклі өндірушілер қауымдастығының мәліметінше, Канада мен АҚШ-тағы қар мотоциклімен айналысушылар әр жыл сайын 28 миллиард доллардан астам қаржы жұмсайды. Бұл шығындарға жабдықтар, киім-кешек, керек-жарақтар, қар мотоциклімен саяхаттау (тұру, отын және тағам), техникалық қызмет көрсету және басқа да шығыстар кіреді. Кейбір шағын қалалар үшін бұл – жалғыз табыс көзі, мысалы, Британдық Колумбиядағы Браллорн қаласы жаз және қыс айларында тек туризмге сүйенуге мәжбүр. Күнінде алтын өндірісімен гүлденген Браллорн қаласы қазір 60 тұрғыны бар өте шағын елді мекенге айналды, және қыс мезгілінде оған көлікпен жету қиын. Экономикасы қар мотоциклімен келгендердің бензинге, тамаққа және қонақ үйлерге жұмсаған ақшасы арқылы экономикаға үлес қосуына байланысты.

Авариялар мен қауіпсіздік

Олардың табиғи маневрлеу қабілеті, жылдамдығы және жоғары жылдамдық мүмкіндіктерінің нәтижесінде қар мотоциклін басқару үшін дағды мен физикалық күш қажет. Қар мотоцикліне байланысты жарақаттану мен өлім-жітім көрсеткіштері автомобиль жолдарындағы көлік құралдарына қарағанда жоғары. Қар мотоциклін басқаруды жоғалту оңай зақымдануға, жарақат алуға немесе өлімге әкелуі мүмкін. Қар мотоциклі апаттарының бір себебі – тұтқасы босап басқаруды жоғалту. Егер жүргізуші құлап кетсе, басқаруды жоғалтып, жақын жердегі тас немесе ағаш сияқты нысанға соқтығысуы мүмкін. Көптеген қар мотоциклі өшіру қосқышына қосылған арқанмен жабдықталған, бұл жүргізуші құлап кеткен жағдайда мотоциклді тоқтатады; алайда, барлық жүргізушілер осы құрылғыны әрқашан қолданбайды. Жолдан шығып кету қар мотоциклін аударып, кедергіге соқтығуға әкелуі мүмкін. Белгісіз аймақтарда жүргізушілер жоғары жылдамдықпен сымды немесе тоқыма қоршауларға соқтығысуы мүмкін. Жыл сайын осы факторлардың салдарынан көптеген ауыр немесе өлімге әкелетін оқиғалар тіркеледі. Жыл сайын адамдар басқа қар мотоцикльдеріне, автомобильдерге, жаяу жүргіншілерге, тастарға, ағаштарға немесе қоршауларға соқтығысып, немесе жұқа мұздан құлап қаза табады. Тек Миннесота штатында ғана жылына орташа есеппен 10 адам мұндай оқиғалардан қаза табады, көп жағдайда алкоголь себепші болады. Саскачеван провинциясында 1996-2000 жылдар аралығында қар мотоцикліне байланысты 21 өлімнің 16-сы алкогольдің әсерінен туындаған. Күресші Линдси Дюрлачер 2011 жылы қар мотоциклі апатынан алған кеуде сүйегінің сынуынан кейін отадан кейін қайтыс болды. Операторлардың "рельспен жүру" сияқты заңсыз әрекеттері салдарынан пойыздармен соқтығысу оқиғалары да болады, яғни қар мотоциклін теміржолдың рельстері арасында, қармен жабылған тіреулердің үстінен жүргізу. Қар мотоциклінің қозғалтқышының шуынан келе жатқан пойыздың дыбысын естімеу мүмкін болғандықтан, бұл әрекет өте қауіпті. Қар мотоциклі жолына шығатын елік, бұғы сияқты ірі жануарлармен соқтығысу – қар мотоциклі апаттарының тағы бір маңызды себебі. Мұндай кездесулер көбінесе түнде немесе нашар көріну жағдайында болады, сол кезде жануарды соқтығысуды болдырмау үшін уақытында көру мүмкін болмайды. Сонымен қатар, тіпті сәтті болған жағдайда да, жануарды ұрып жібермеу үшін жасалған кенеттен маневр оператордың қар мотоциклін басқаруын жоғалтуына әкелуі мүмкін. Аляска штатында қар мотоцикліне байланысты көптеген өлімдер суға батып қалудан туындайды. Алясканың көптеген аймақтарында суық ауа райының салдарынан өзендер мен көлдер қыс айларында тоңады. Маусымның басында немесе соңында жүретін адамдар әлсіз мұзға құлап кету қаупіне тап болады, ал ауыр қысқы киім судан қашуды өте қиын жасайды. Қар мотоциклі ауыр болғанымен, ол салмағын тұрған адамға қарағанда үлкен аумаққа бөледі, сондықтан тоңған көлдің мұзында тоқтаған жүргізуші қар мотоциклінен түскенде мұзды тесіп өтуі мүмкін. Жарақат алу мен өлімнің келесі маңызды себебі – қар көшкіні, ол жоғары билікке көтерілу немесе қар мотоциклін мүмкіндігінше жоғары көтерілу практикасынан туындайды. 2018-2019 жылғы маусымда АҚШ-та 7 қар мотоцикліші қаза тапты. Көшкін қауіпсіздігі туралы білім алу ауылға кіретін адамдар үшін өте маңызды. Білім беру, дұрыс оқыту, тиісті жабдықтар, жарияланған көшкін туралы ескертулерге назар аудару және алкоголь ішімдігінен аулақ болу арқылы тәуекелді азайтуға болады. АҚШ-тың батыс аймақтарындағы кейбір ұйымдар көшкінге қатысты оқыту курстарын ұсынады, олардың кейбіреулері тегін. Қар мотоциклі жүргізушілеріне қауіпсіздік шлемдері мен қар мотоциклі костюмдерін кию ұсынылады.

As a result of their inherent maneuverability, acceleration, and high speed abilities, skill and physical strength are both required to operate a snowmobile. Snowmobile injuries and fatalities are high compared to those caused by on road motor vehicle traffic. Losing control of a snowmobile could easily cause extensive damage, injury, or death. One such cause of snowmobile accidents is loss of control from a loose grip. If the rider falls off, the loss of control can easily result in the snowmobile colliding with a nearby object, such as a rock or tree. Most snowmobiles are fitted with a cord connected to a kill switch, which would stop the snowmobile if the rider falls off; however, not all riders use this device every time they operate a snowmobile. Swerving off of the path may result in rolling the snowmobile or crashing into an obstacle. In unfamiliar areas, riders may crash into suspended barbed wire or haywire fences at high speeds. Each year a number of serious or fatal accidents are caused by these factors. Each year, riders are killed by hitting other snowmobiles, automobiles, pedestrians, rocks, trees, or fences, or falling through thin ice. On average, 10 people a year have died in such crashes in Minnesota alone, with alcohol a contributing factor in many cases. In Saskatchewan, 16 out of 21 deaths in snowmobile collisions between 1996 and 2000 were caused by the effects of alcohol. Wrestler Lindsey Durlacher died in 2011 following surgery for a broken sternum he sustained in a snowmobile accident. Fatal collisions with trains can also occur when a snowmobile operator engages in the illegal practice of "rail riding", riding between railroad track rails over snow covered sleepers. Inability to hear the sound of an oncoming train over the engine noise of a snowmobile makes this activity extremely dangerous. Collision with large animals such as moose and deer, which may venture onto a snowmobile trail, is another major cause of snowmobile accidents. Most often such encounters occur at night or in low visibility conditions when the animal could not be seen in time to prevent a collision. Also even when successful, a sudden maneuver to miss hitting the animal could still result in the operator losing control of the snowmobile. A large number of snowmobile deaths in Alaska are caused by drowning. Because of the cold weather in many parts of Alaska, the rivers and lakes are generally frozen over during certain times of the year in winter. People who ride early or late in the season run the risk of falling through weak ice, and heavy winter clothing can make it extremely difficult to escape the cold water. While a snowmobile is heavy, it also distributes its weight at a larger area than a standing person, so a driver who has stopped his vehicle out on the ice of a frozen lake can go through the ice just by stepping off the snowmobile. The next leading cause of injury and death is avalanches, which can result from the practice of highmarking, or driving a snowmobile as far up a hill as it can go. During the 2018–2019 season, 7 snowmobilers in the United States were killed. Avalanche safety education is critical for those accessing the backcountry. Risks can be reduced through education, proper training, appropriate gear, attention to published avalanche warnings and avoiding drinking alcohol. In some areas of Western U. S., organizations provide avalanche training, some of which is free. It is recommended that snowmobile riders wear a helmet and a snowmobile suit.

Жарыс түрлері

Халықаралық 500 – Мичиган штатының Саулт-Сен-Мари қаласында жыл сайын өткізілетін ірі жарыс. Бұл 805 шақырымдық (500 миль) жарыс жол трассасында өтеді, қазіргі жүлде қоры 40 000 доллардан аспайды. Ол 1969 жылдың ақпанынан бері өткізіліп келеді. Жыл бойы қар мотоциклдерімен жүгіру жарыстары жиі ұйымдастырылады, жаз және күз мезгілдерінде көбінесе шөптік немесе жабық трассаларда (асфальт немесе бетон) жүгіру жолақтары пайдаланылады. Ең ірі шара – Миннесота штатының Солтүстік Бранч қаласындағы Hay Days, ол Еңбек күнінен кейінгі алғашқы демалыс күні өткізіледі. Су кроссы немесе қар мотоциклымен жүгіруден әлем чемпионаты Висконсин штатының Гранцбург қаласында шілде айында ұйымдастырылады. Қар мотоциклдері мотокросс трассаларына ұқсас, бірақ пандустарсыз және су үстінде белгіленген трассада жарысады. Снокросс жарыстары – мотокросс сияқты трассада өтетін қар мотоциклдері жарысы. Жарыстар қыс мезгілінде АҚШ пен Канаданың солтүстік аймақтарында өткізіледі. Нью-Йорктегі ең ірі жарыстардың бірі – қаңтар айының басында Малоне қаласында (Нью-Йорк штаты) өткізілетін Солтүстік-Шығыс SnoX Challenge. Оны Rock Maple Racing ұйымдастырады және Malone сауда палатасы демеушілік етеді. Қар мотоциклдері мұз жарыстарында да қолданылады. Жарыс «Мұзды сопақша» трассасында өтеді. Дүниежүзілік қар мотоциклдері дербисі әр қыста Висконсин штатының Игл-Ривер қаласында өткізіледі. Алясканың «Темір Ит» жарысы – әлемдегі ең ұзақ қар машинасы жарысы. Оның ұзындығы 3269 шақырымды (2031 миль) құрайды және Биг-Лейктан Номға, содан кейін Фэрбенкске дейін өтеді. Бұл атау Аляскада дәстүрлі түрде танымал болған иттермен жүретін шана жарысына сілтеме жасайды. Vintage Snowmobile Racing – бұл классикалық қар мотоциклдері жарысы, ол Канада даласында және Америкада спорттық шара ретінде үлкен танымаллыққа ие. Әлем чемпионатының тауға көтерілу жарысы жыл сайын наурыз айында Вайоминг штатының Джексон қаласындағы Snow King Mountain курортында өткізіледі. 2019 жылғы шара төрт күндік болды, оның 43-ші жылдығы шамамен 10 000 көрерменді қамтыды.

Қар велосипеді

Қар велосипеді – бұл стандартты мотоцикл, оның артқы дөңгелегі қарға арналған шана сияқты бір жүйекті жүйемен, ал алдыңғы дөңгелегі үлкен шаңғымен алмастырылады. Ол қар мотоциклінен әлдеқайда кішкентай және маневрлі, бұрылу радиусы тар, сондықтан көптеген қар мотоцикльдері бара алмайтын жерлерге жүруге мүмкіндік береді. Артқы жүйекті мотоциклдердің алғашқы прототипі 1920 жылдарға дейін барады, содан кейін оларды нарыққа шығаруға жасалған бірнеше сәтсіз әрекеттер болды. 1990 жылдан кейін жасалған көптеген мотоциклдерді қар велосипедіне айналдыруға арналған жиынтықтармен жабдықтауға болады. 2017 жылы Қысқы X ойындарында SnowBikeCross жарысы түрінде алғашқы қар велосипеді іс-шарасы ұйымдастырылды. Келесі жылы олар үздік трюктер сайысын енгізді.