1700 жылғы фортепиано: әлеуметтік статус пен әйелдер тағдыры
Social history of the piano
Фортепиано тарихы: 1700 ж. Бартоломео Кристофори жасаған алғашқы аспаптар, патшалар мен аристократтардың иелігінде болған. Бағасы жоғары, тек байларға қолжетімді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Алғашқы жылдар
1700 жыл шамасында пайда болған кезде фортепиано – тәжірибелік ойыншық еді, оны жақсы жалақы алатын шебер және ойлап табушы Бартоломео Кристофори өзінің бай демеушісі Фердинандо де Медичи, Флоренцияның ұлы князі үшін жасаған. Сондықтан ол өте қымбат зат болды. Фортепиано ойлап табылғаннан кейін біраз уақыт бойы оның иесі негізінен патшалар болды (мысалы, Португалия және Пруссия патшалары); толық мәліметтер үшін Fortepiano қараңыз. Одан да кейін (яғни 18-шы және 19-шы ғасырлардың басында) фортепиано көптеген отбасылардың қаржылық мүмкіндігінен тыс болды, ал сол кездегі фортепианолар көбінесе ақсүйектер мен аристократияның меншігінде болды. Сапармен келген музыка сабақтарын берушілер балаларына фортепианода ойнауды үйретті.
At the time of its origin around the year 1700, the piano was a speculative invention, produced by the well paid craftsman and inventor Bartolomeo Cristofori for his wealthy patron Ferdinando de Medici, Grand Prince of Florence. As such, it was an extremely expensive item. For some time after its invention, the piano was largely owned by royalty (e. g. the kings of Portugal and Prussia); see Fortepiano for details. Even later on, (i. e. throughout the 18th and early 19th centuries), pianos were financially beyond the reach of most families, and the pianos of those times were generally the property of the gentry and the aristocracy. Visiting music masters taught their children to play the piano.
Пианино мен әйелдер
Паракилас пен Лоссер осы кезеңде пианино мен әйелдер арасындағы байланысты атап көрсетеді; пианино сабақтары қыздар үшін ұлдарға қарағанда көбірек таралған. Дегенмен, әйелдерге кәсіби түрде пианинода ойнаудан бас тартуға және музыкалық ұмтылыстарын тым ерлік деп санамауға кеңес берілді. Бірақ, әйелдер пианинода ойнай білсе, олардың тартымдылығы артады деп есептелді. Пианино – әлеуметтік статустың белгісі болды, ал пианинода ойнау дағдысы әйелдің үйленуге лайықты екенін көрсететін. Бала кезінде ойнауға үйренген әйелдер ересек болған соң да ойнауды жалғастырып, отбасында музыкалық атмосфера құрады. Мысалы, бай өнеркәсіпші Жосия Веджудтың немересі Эмма Веджуд (1808–1896) Фредерик Шопеннен пианино сабақтарын алған және жақсы деңгейдегі шеберлікке жеткен. Чарльз Дарвинге үйленгеннен кейін де Эмма күнделікті пианинода ойнайтын, ал күйеуі оны ризашылықпен тыңдайтын. Көптеген әйел пианино оқушылары виртуоз деңгейіне жетті, ал әйел пианиношылардың шеберлігі Хайдн, Моцарт және Бетховеннің шығармаларына ықпал етті, олар өз достарына ойнау қиын туындыларын арнады. Алайда, концерттік музыканттық мансабы көбінесе ерлерге ғана берілді (бірақ Клара Шуман – маңызды ерекшелік).
Both Parakilas and Loesser emphasize a connection during this period between pianos and the female gender; piano study was apparently more common for girls than boys. Despite this, women were discouraged from playing the piano professionally and were encouraged not to take their musical aspirations too seriously. Nevertheless, women were considered more attractive and desirable if they could play the piano. The piano was a symbol of social status, and the ability to play the piano stood as a testament to a woman's marriageability. Women who had learned to play as children often continued to play as adults, thus providing music in their households. For instance, Emma Wedgwood (1808–1896), the granddaughter of the wealthy industrialist Josiah Wedgwood, took piano lessons from Frédéric Chopin and apparently achieved a fair level of proficiency. Following her marriage to Charles Darwin, Emma still played the piano daily, while her husband listened appreciatively. A number of female piano students became outright virtuose, and the skills of woman pianists inspired the work of Haydn, Mozart, and Beethoven, who dedicated difficult to play works to their female friends. However, careers as concert musicians were typically open only to men (an important exception was Clara Schumann).
Еуропадағы фортепианоның таралуы
1700 жылы фортепиано ойлап табылғанда, оның құнының жоғары болуы және сол кездегі басты аспап – клавесин болғандықтан, ол көпшіліктің назарын аудара алмады. Жеті жылдық соғыс аяқталғаннан кейін, Иоганнес Зумпе есімді жас жігіт Германиядан Лондонға қашқанға дейін фортепиано туралы білетін адамдар өте аз болды. Лондонға келген соң, ол Кристофоридің фортепианосын жетілдіріп, қара клавишалардың бөлек бөлімдерін, сондай-ақ тізгін мен бас дыбыстарды қосты. Бұл жаңа фортепианода ойнау өте қиын болды, сондықтан көптеген адамдар оны үйренуге батыл бармады. Бұл 1768 жылы Зумпе Ханыша Шарлоттаның жеке музыка ұстазы және халықаралық деңгейде танымал болған Иоганн Кристиан Бахты алғашқы Зумпе фортепиано концерті үшін Зумпе фортепианосын сатып алып, ойнауға көндіргенге дейін өзгермеді. Бахтың танымалдығының арқасында фортепиано сол кездегі басты аспап ретінде клавесиннің орнын басты, ал кейіннен Моцарт және Бетховен сияқты композиторлар Зумпе фортепианосында ойнауды жөн көрді. Бахтың атағы мен Ханыша Шарлоттаның қызығушылығы фортепианоның әлеуметтік мәртебенің символына айналуына көмектесті. 19 ғасырдың басында Батыс әлемінде орта таптың өркендеуі байқалды. Орта тап өзінің әлеуметтік жағдайын көрсетуге құштар болды, сондықтан Виктория дәуіріндегі адал ер адамның мақсаты әйелі мен қыздарын бос уақыт пен ойын-сауықпен қамтамасыз ету болды, себебі бос уақыт – әлеуметтік мәртебенің белгісі еді. Осылайша, көбінесе демалыс үшін қолданылатын фортепиано отбасының әлеуметтік-экономикалық жағдайының көрсеткіші болды. 19 және 20 ғасырлар бойында Еуропа мен Солтүстік Америкадағы орта таптың саны мен байлығы артты. Бұл орта таптың өсуі фортепианоның үй шаруашылығындағы маңыздылығының артуына әкелді, өйткені көбірек отбасылар фортепиано сатып алып, музыкалық білім алуға мүмкіндік алды. Фортепиано мектептерде, қонақүйлерде және қоғамдық орындарда да кеңінен таралды. Батыстың орта таптық өмір салтының элементтері басқа елдерге біртіндеп тараған сайын, фортепиано осы елдерде де, мысалы, Жапонияда кеңінен қолданыла бастады. Фортепианоның орта тап арасында кең таралуын түсіну үшін, механикалық және электрондық жазбалар пайда болғанға дейін, музыканың күнделікті өмірде қарапайым адамдармен орындалғанын еске алу қажет. Мысалы, әр ұлттың еңбекшілері ұрпақтан-ұрпаққа ауызша беріліп, барлығы орындаған халық музыкасын жасады. Жозеф Хайднның (1732–1809) ата-анасы нота оқи алмады, бірақ Хайднның әкесі (көлік құраушы) өзі гарф ойнауды үйренді, ал Хайдн отбасы жиі бірге ойнап, ән шырқады. Өркендеудің артуымен, енді фортепиано мен музыка сатып ала алатын көптеген отбасылар өздерінің үйлерінде дамыған музыкалық қабілеттерін жаңа аспапқа бейімдеді, ал фортепиано үйдегі музыканың маңызды көзіне айналды. Үйдегі әуесқой пианисттер көбінесе өз замандастарының белгілі пианисттері мен композиторларының шығармаларын қадағалап отыратын. Кәсіби виртуоздар фортепианода ойнауды үйренуге арналған кітаптар мен әдістемелер жазды, олар көптеп сатылды. Виртуоздар классикалық шығармалардың өздерінің нұсқаларын да дайындады, оларда әуесқойлардың ойнауын үлгі ретінде пайдалануы үшін тембр мен экспрессияның егжей-тегжейлі белгілері болды. (Бүгінгі таңда студенттерге әдетте Urtext нұсқасынан жұмыс істеу ұсынылады.) Ұлы композиторлардың фортепианолық шығармалары әуесқойлар арасында жақсы сатылды, тіпті Бетховеннен бастап, оларды жақсы ойнау үшін жақсы дайындықтан өткен виртуозға ғана қол жеткізді. Әуесқой пианисттер ең жақсы музыкамен айналысудан ләззат алды, тіпті оны бастап аяғына дейін орындай алмаса да. Үйдегі музыкалық демалыстың сүйікті түрі – төрт қолмен фортепианода ойнау болды, онда екі ойнаушы бір фортепианода қатар отырады. Бұл көбінесе оркестрлік шығармалардың аранжировкасы болды, ал жазбалар болмаған кезде оркестрлік музыканың жаңа түрлері туралы білімді оркестрлік аспаптары жоқ жерлерге тарату үшін пайдаланылды. Кейде үйдің мүшелері фортепианомен бірге ән шырқап немесе басқа да аспаптарда ойнайтын. Бұл практика көбінесе құдаланудың бір бөлігі болды, өйткені бірге музыка орындау – әсіресе үйдің басқа мүшелерінің қатысуымен немесе кем дегенде есту қабілеті – «жақсы» отбасылардан шыққан жас жігіт пен қыздың бірге болуының «қадірлі» жолдарының бірі болды. Балалары ерекше талантты болған ата-аналар оларды кәсіби мансапқа баруға итермеледі, кейде бұл үшін үлкен құрбандықтарға барады. Артур Шнабельдің «Менің өмірім және музыка» атты кітабында XIX ғасырдың соңында Австро-Венгрия империясында болған осыған ұқсас жағдай жақсы сипатталған.
When the piano was invented in 1700, it failed to catch the public's attention due to its expense and the fact that the harpsichord was the preferred instrument of the time. Very few people knew of the piano until after the Seven Years' War when a young man named Johannes Zumpe fled Germany for London. While there he refined Cristofori's piano, introducing separate sections of black keys as well as treble and bass capabilities. This new piano was extremely difficult to play, and very few people learned how to play the instrument because of this. That changed when Zumpe convinced Johann Christian Bach, the personal music master to Queen Charlotte and an international celebrity, to purchase and play on a Zumpe piano for the first ever Zumpe piano concert in 1768. Because of Bach's fame, the piano soon replaced the harpsichord as the predominant instrument of the time, and later composers such as Mozart and Beethoven chose to play on a Zumpe piano. Bach's fame and the interest of Queen Charlotte helped the piano become a symbol of social status. The turn of the 19th century also saw the rise of the middle class in the Western world. This middle class was eager to showcase their social status, and it became the proper Victorian man's goal to shower his wife and daughters with leisure time and leisure activities, as leisure was a symbol of social status. Consequently, the piano, which was often used for leisure, stood as a testament to a family's position on the socioeconomic ladder. Over the course of the 19th and 20th centuries, the middle class of Europe and North America increased in both numbers and prosperity. This increase produced a corresponding rise in the domestic importance of the piano, as ever more families became able to afford pianos and piano instruction. The piano also became common in public institutions, such as schools, hotels, and public houses. As elements of the Western middle class lifestyle gradually spread to other nations, the piano became common in these nations as well, for example in Japan. To understand the rise of the piano among the middle class, it is helpful to remember that before mechanical and electronic reproduction, music was in fact performed on a daily basis by ordinary people. For instance, the working people of every nation generated a body of folk music, which was transmitted orally down through the generations and sung by all. The parents of Joseph Haydn (1732–1809) could not read music, yet Haydn's father (who worked as a wheelwright) taught himself to play the harp, and the Haydn family frequently played and sang together. With rising prosperity, the many families that could now afford pianos and music adapted their home grown musical abilities to the new instrument, and the piano became a major source of music in the home. Amateur pianists in the home often kept track of the doings of the leading pianists and composers of their day. Professional virtuosi wrote books and methods for the study of piano playing, which sold widely. The virtuosi also prepared their own editions of classical works, which included detailed marks of tempo and expression to guide the amateur who wanted to use their playing as a model. (Today, students are usually encouraged to work from an Urtext edition.) The piano compositions of the great composers often sold well among amateurs, despite the fact that, starting with Beethoven, they were often far too hard for anyone but a trained virtuoso to play well. Evidently, the amateur pianists obtained satisfaction from coming to grips with the finest music, even if they could not perform it from start to finish. A favourite form of musical recreation in the home was playing works for four hand piano, in which the two players sit side by side at a single piano. These were frequently arrangements of orchestral works, and in the days before recordings served to spread knowledge of new orchestral music to places lacking an orchestra. Sometimes members of the household would sing or play other instruments along with the piano. This practice was often a part of courtship, for performing music together—particularly in the presence or at least earshot of other members of the household—was one of the few "respectable" ways for a young man and young woman from "good" families to be together. Parents whose children showed unusual talent often pushed them toward professional careers, sometimes making great sacrifices to make this possible. Artur Schnabel's book My Life and Music vividly depicts his own experience along these lines, which took place in the Austro Hungarian Empire in the late 19th century.
Шығыс Азияда фортепианоның таралуы
Жапонияда пианино 19-ғасырдың соңында, Мейдзи қайта жаңғыруынан кейін, жаңғырту реформаларының бір бөлігі ретінде қабылданды. Еуропалық үстемдікке қорқынышпен қараған реформаторлар үшін пианино – халықаралық жаңарудың символы болды, ол батыстың техникалық білімі мен мәдени танымы бағаланатын әлемге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Бұл, батыс мәдени практикалары мен институттарын қабылдау арқылы еуропалық отаршылдықтан қашу процесінің бір бөлігі еді, және Мейдзи үкіметі мен халқы оны жылдам қабылдады. 1879 жылы неміс реформатор шіркеуінің американдық миссионерлері Жапонияға келді, ал 1880-жылдары батыс музыкасы, соның ішінде пианино бойынша жоғары білім беретін музыка бөлімдерін құрды. 1920 жылдары жапон қыздары үйлену алдында дамытуға арналған аспап ретінде котоны пианиноға алмастырды. Тайшо дәуірінің суретшісі Накамура Дайзабуро 1926 жылы «Пианино» атты сурет салған, онда оның кимоно киген келіні орыс пианиносында Роберт Шуманның «Траумерей» шығармасын орындайды.
Pianos were adopted in Japan in the late 19th century, after the Meiji Restoration as part of modernization reforms. To the reformers who were threatened with European domination, the piano functioned as a symbol of international modernity, granting access to a world where western technical expertise and cultural knowledge were valued. This was part of a process of avoiding European colonialism by accepting western cultural practices and institutions, which was quickly internalized by the Meiji government and the people. American missionaries of the German Reformed Church arrived in Japan in 1879, and in the 1880s set up music departments that offered college level training in western music, including the piano. In the 1920s, the piano replaced the koto as the preferred instrument for Japanese women to cultivate before marriage. The Taishō era arist Nakamura Daizaburō painted The Piano in 1926, which depicts his fiancée dressed in a kimono and performing Robert Schumann’s Träumerei on a Russian piano.
Құлдырау
Технологияның дамуымен үйлерде музыканы пассивті түрде тыңдау мүмкіндігі пайда болды. Алдымен, 1900 жыл шамасындағы ойыншы пианино, содан кейін Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын кең таралған үй фонографы, одан кейін 1920 жылдардағы радио, үй шаруасындағы хобби ретіндегі әуесқой пианино тартуға ауыр соққы берді. 1930 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде пианино сату күрт төмендеді және көптеген өндірушілер банкрот болды. Пианиноға кел келген тағы бір нұқсан – 20 ғасырдың соңында электронды пернетақтаның кеңінен қабылдануы. Бұл аспап, оның арзан нұсқаларында, жақсы пианиноның дыбыстық сапасына (неліктен екенін пианино туралы мақаладан қараңыз) нашар балама ретінде қарастырылады, бірақ оны тасымалдау оңай, арзан, әлдеқайда әмбебап және көп жағдайда танымал музыканы орындауға қолайлырақ. Дегенмен, пианино 21 ғасырдағы көптеген үйлерде әлі де кездеседі. Бүгін сатылып жатқан пианинолар бірнеше он жыл бұрынғылардан сапалырақ және қымбат, бұл үй шаруасында пианино тартудың бай немесе жақсы білім алған орта таптың үйлеріне шоғырланғанын көрсетеді. Қазір қыздардың күйеуге шығуына пианинода ойнау дағдысы көп әсер етпейді, бірақ көптеген ата-аналар фортепиано сабақтары балаларына шоғырлану мен өзіндік тәртіпті үйретеді және классикалық музыка әлеміне жол ашады деп санайды.
The piano's status in the home remained secure until technology made possible the enjoyment of music in passive form. First the player piano (c. 1900), then the home phonograph (which became common in the decade before World War I), then the radio (in the 1920s) dealt severe blows to amateur piano playing as a form of domestic recreation. During the Great Depression of the 1930s, piano sales dropped sharply, and many manufacturers went out of business. Another blow to the piano was the widespread acceptance in the late 20th century of the electronic keyboard. This instrument, in its cheaper forms, is widely considered to provide only a poor substitute for the tonal quality of a good piano (see piano for why), but it is more easily portable, cheaper, much more flexible and in many ways better suited to the performance of popular music. Nevertheless, the piano survives to this day in many 21st century homes. The pianos being bought today tend to be of higher quality and more expensive than those of several decades ago, suggesting perhaps that domestic piano playing may have concentrated itself in homes of wealthier or better educated members of the middle class. It is unlikely that ability to play the piano contributes much these days to the marriageability of daughters, but many parents still feel today that piano lessons teach their children concentration and self discipline, and open a door into the world of classical music.