Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Діннен қоғамның ауысуы
Societal transition away from religion
Әлеуметтануда секуляризация – көп қабатты түсінік, ол әдетте "діннен дүниелік деңгейге өтуді" білдіреді. Секуляризацияның көптеген түрлері бар, олардың көпшілігі атеизмге, дінсіздікке алып келмейді, сондай-ақ олар дінге автоматты түрде қарсы емес. Секуляризмнің бастауы Киелі кітаптың өзінде және христиандық тарих арқылы қазіргі дәуірге дейін жалғасады. "Дүниелік" – христиан шіркеуі тарихының бір бөлігі, оның орта ғасырдан бері дүниелік дінбасылары да бар. Сонымен қатар, орта ғасырларда зайырлы және діни құрылымдар бір-бірінен бөлінбеді, бірақ бірге өмір сүрді және табиғи түрде өзара әрекеттесті. Қазіргі заманауи секуляризмде қолданылатын принциптерге маңызды үлес қосқан белгілі теологтар мен христиан жазушылары болды, мысалы, Сент-Августин, Уильям Окхэм, Марсилий Падуанский, Мартин Лютер, Роджер Уильямс, Джон Локк және Талейран. "Секуляризация" термині діни қызметкерден монахтық шектеулерді алып тастауды, сондай-ақ діни ғимаратты басқа мақсаттарда пайдалану үшін құлшылықтан босатуды білдіреді. "Діни емес" сөзін бірінші рет діннен дүниелікке өту ретінде 16 ғасырда қолданды, бұл шіркеу иелігін азаматтық мақсаттарға, мысалы, монастырларды ауруханаларға айналдыруға қатысты; ал 19 ғасырда ол секуляристік қозғалыстардың саяси нысаны ретінде маңызға ие болды. Ғалымдар секулярлықтың христиандықтың протестанттық үлгілерімен құрылымдалғандығын, дінмен параллель тіл бөлісіп, протестанттық ерекшеліктерді, мысалы, иконоборствоны, рәсімдерге деген күмәнділікті күшейтетінін және нанымдарға баса назар аударатынын мойындайды. Секуляризация тезисі Еуропа ағартушылығының линзасы арқылы жаңғыру, ұтымдылық, ғылым мен технологияның өрлеуімен бірігіп, діни билік әлеуметтік өмір мен басқарудың барлық аспектілерінде азаяды деген идеяны білдіреді. Соңғы жылдары секуляризация тезисі кейбір әлемдік зерттеулерге байланысты сынға ұшырады. Бұл зерттеулер әлемдегі дінсіз халық санының әлемдік халық санының пайыздық үлесі ретінде төмендеуі мүмкін екендігін көрсетеді, себебі дінсіз елдерде туу көрсеткіші төмен, ал діни елдерде туу көрсеткіші жоғары. Христиандық социолог Питер Л. Бергер осы құбылысты сипаттау үшін десеккуляризация терминін қолданды. Сонымен қатар, кейбір елдерде/аймақтарда, мысалы, бұрынғы Кеңес Одағы елдерінде немесе батыс әлеміндегі ірі қалаларда дінге қатысты иммигранттардың саны көп болғандықтан, секуляризация қарқыны тоқтап тұр немесе кері қарай барады. Тіпті дүниежүзі бойынша жүргізілген зерттеулер дінге жатпайтындардың көпшілігі әлі де діни наным-сенімге ие болып, діни рәсімдерге қатысатынын көрсетеді, бұл жағдайды күрделендіреді. "Модернизация" тезисіне қарама-қарсы, Кристиан Смит және басқалар интеллектуалдық және мәдени элиталар өздерінің мәртебесі мен ықпалын арттыру үшін секуляризацияны насихаттайды деп санайды. Смит интеллектуалдардың өздерінің туған мәдениеттеріне қарсылық білдіруге бейімділігі бар екенін, бұл оларды секуляризмді қабылдауға итеретінін айтады. Джек Дэвид Эллердің пікірінше, секуляризация дінмен үйлесімді, өйткені секуляризмнің көптеген түрлері атеизмге немесе дінсіздікке алып келмейді. "Секуляризация" термині тарихи және діни мағыналарға да ие. Шіркеу меншігіне қатысты қолданылғанда, тарихи тұрғыдан бұл шіркеу жерлері мен ғимараттарын тәркілеуді білдіреді, мысалы, Генрих VIII-нің 16 ғасырда Англиядағы монастырларды таратуы және 18 ғасырдағы Француз революциясы кезіндегі кейінгі актілер, сондай-ақ 18 және 19 ғасырларда түрлі анти-клерикалды ағартылған абсолютистік еуропалық үкіметтер, бұл оларды басып алған діни қауымдарды қуу мен басуға әкелді. 19 ғасырда Германия мен Швейцарияда орын алған Културкампф және басқа да көптеген елдерде орын алған осыған ұқсас оқиғалар да секуляризацияның көрінісі болды. Секуляризацияның тағы бір түрі – католик шіркеуінің астында діни және зайырлы билікті біріктірген монастырь немесе әскери ордендегі билік иелерінің, католик шіркеуінен бөлініп, өздерін мүлдем зайырлы (әдетте, протестанттық) мұрагерлік билеушілерге айналдыруы. Мысалы, Ливон орденінің соңғы шебері Готтард Кеттлер (1517-1587) лютерандыққа көшті, Семигалия мен Курландия жерлерін секуляризациялады (және өзіне алды), ол орден атынан тұрмысқа шығып, ұрпақтарына Курландия мен Семигалия герцогтігін қалдыруға мүмкіндік берді. 1960 жылдары Батыс Еуропа, Солтүстік Америка, Австралия және Жаңа Зеландияда секуляризация үрдісі күшейді. Бұл өзгерістердің негізгі факторлары: экономикалық өркендеу, жастардың қоғамның ережелері мен дәстүрлеріне қарсы шығуы, сексуалдық революция, әйелдердің бостандығы, радикалды теология және радикалды саясат болды. Жаңа зерттеудің мәліметтері бойынша, секуляризацияның өсуі соңғы ғасыр бойы экономикалық өсімге көбінесе қадамдармен ілесіп отыр. Көп деңгейлі, уақыт бойынша кешіктірілген регрессиялар 20 ғасырдың экономикалық өсімін секуляризациядан гөрі жеке құқықтарға деген төзімділік жақсырақ болжағанын көрсетті.
In sociology, secularization is a multilayered concept that generally denotes "a transition from a religious to a more worldly level." There are many types of secularization and most do not lead to atheism, irreligion, nor are they automatically anti thetical to religion. Secularism's origins can be traced to the Bible itself and fleshed out through Christian history into the modern era. "Secular" is a part of the Christian church's history, which even has secular clergy since the medieval period. Furthermore, secular and religious entities were not separated in the medieval period, but coexisted and interacted naturally. Significant contributions to principles used in modern secularism came from prominent theologians and Christian writers such as St. Augustine, William of Ockham, Marsilius of Padua, Martin Luther, Roger Williams, John Locke and Talleyrand. The term "secularization" can also mean the lifting of monastic restrictions from a member of the clergy, and to deconsecration, removing the consecration of a religious building so that it may be used for other purposes. The first use of "secular" as a change from religion to the mundane is from the 16th century that referred to transforming ecclesiastical possessions for civil purposes, such as monasteries to hospitals; and by the 19th century it gained traction as a political object of secularist movements. Scholars recognize that secularity is structured by Protestant models of Christianity, shares a parallel language to religion, and intensifies Protestant features such as iconoclasm, skepticism towards rituals, and emphasizes beliefs. The secularization thesis expresses the idea that through the lens of the European enlightenment modernization, rationalization, combined with the ascent of science and technology, religious authority diminishes in all aspects of social life and governance. In recent years, the secularization thesis has been challenged due to some global studies indicating that the irreligious population of the world may be in decline as a percentage of the world population due to irreligious countries having subreplacement fertility rates and religious countries having higher birth rates in general. Christian sociologist Peter L. Berger coined the term desecularization to describe this phenomenon. In addition, secularization rates are stalling or reversing in some countries/regions such as the countries in the former Soviet Union or large cities in the Western world with significant amounts of religious immigrants. Even global studies show that many people who do not identify with a religion, still hold religious beliefs and participate in religious practices, thus complicating the situation. In contrast to the "modernization" thesis, Christian Smith and others argue that intellectual and cultural élites promote secularization to enhance their own status and influence. Smith believes that intellectuals have an inherent tendency to be hostile to their native cultures, causing them to embrace secularism. According to Jack David Eller, secularization is compatible with religion since most versions of secularity do not lead to atheism or irreligion. The term "secularization" also has additional meanings, primarily historical and religious. Applied to church property, historically it refers to the seizure of church lands and buildings, such as Henry VIII's 16th century dissolution of the monasteries in England and the later acts during the 18th century French Revolution, as well as by various anti clerical enlightened absolutist European governments during the 18th and 19th centuries, which resulted in the expulsion and suppression of the religious communities which occupied them. The 19th century Kulturkampf in Germany and Switzerland and similar events in many other countries also were expressions of secularization. Still another form of secularization refers to the act of Prince Bishops or holders of a position in a Monastic or Military Order holding a combined religious and secular authority under the Catholic Church who broke away and made themselves into completely secular (typically, Protestant) hereditary rulers. For example, Gotthard Kettler (1517–1587), the last Master of the Livonian Order, converted to Lutheranism, secularised (and took to himself) the lands of Semigallia and Courland which he had held on behalf of the order which enabled him to marry and leave to his descendants the Duchy of Courland and Semigallia. The 1960s saw a trend toward increasing secularization in Western Europe, North America, Australia, and New Zealand. This transformation accompanied major social factors: economic prosperity, youth rebelling against the rules and conventions of society, sexual revolution, women's liberation, radical theology, and radical politics. A new study found evidence that a rise in secularization generally has preceded economic growth over the past century. The multilevel, time lagged regressions also indicate that tolerance for individual rights predicted 20th century economic growth even better than secularization.
Әлеуметтанудағы қолдану және саралау
Әлеуметтанушылар зерттеулері бойынша, секуляризацияның басты тақырыптарының бірі – «дифференциация» болып табылады, яғни қоғам жаңарып дамыған сайын өмірдің салалары көбірек ерекшеленіп, маманданған. Антропологияның ықпалымен еуропалық әлеуметтану ғалымдарын алғашқы қоғамдардан қалыпты дамыған қоғамдарға өту процесі қызықтырды. Америка Құрама Штаттарында бастапқыда өзгерістер прогрестің бір аспектісі ретінде қарастырылды, бірақ Талкотт Парсонс қоғамды тұрақты түрде дифференциациялану процесіне енген жүйе ретінде қарастырып, жаңа институттардың қоғамның өмір тіршілігін қамтамасыз ету үшін қажетті міндеттерді өз мойнына алуын қарастырды. Бұл – бастапқы монолиттік институттардың ыдырауымен бірге, біртұтас, аз дифференциацияланған институттардан институттардың үнемі дифференциацияланатын жиынтығына ауысу. Парсоннан кейін осы дифференциация ұғымы кеңінен қолданылды. Жозе Касанованың айтуынша, «секуляризация теориясының өзегі және орталық тезисі – қоғамның жаңғыру процесін діни сферадан функционалдық дифференциациялау және эмансипациялау процесі ретінде қарастыру, негізінен мемлекет, экономика және ғылым салаларының діни сферадан бөлінуі және діннің жаңа құрылған діни саласындағы дифференциациясы мен мамандануы». Касанова мұны дінді «жекешелендіру» теориясы деп атайды және оны ішінара сынға алады. Алайда, Дәуіт Мартин дәстүрлі әлеуметтану теориясының кейбір аспектілерін сынға тартқанмен, әлеуметтік дифференциация ұғымы оның «ең пайдалы элементі» болғанын айтады.
As studied by sociologists, one of the major themes of secularization is that of "differentiation"—i. e., the tendency for areas of life to become more distinct and specialized as a society becomes modernized. European sociology, influenced by anthropology, was interested in the process of change from the so called primitive societies to increasingly advanced societies. In the United States, the emphasis was initially on change as an aspect of progress, but Talcott Parsons refocused on society as a system immersed in a constant process of increased differentiation, which he saw as a process in which new institutions take over the tasks necessary in a society to guarantee its survival as the original monolithic institutions break up. This is a devolution from single, less differentiated institutions to an increasingly differentiated subset of institutions. Following Parsons, this concept of differentiation has been widely applied. As phrased by José Casanova, this "core and the central thesis of the theory of secularization is the conceptualization of the process of societal modernization as a process of functional differentiation and emancipation of the secular spheres—primarily the state, the economy, and science—from the religious sphere and the concomitant differentiation and specialization of religion within its own newly found religious sphere". Casanova also describes this as the theory of "privatization" of religion, which he partially criticizes. While criticizing certain aspects of the traditional sociological theory of secularization, however, David Martin argues that the concept of social differentiation has been its "most useful element".
Секуляризациядағы өзекті мәселелер
Қазіргі уақытта, Батыста түсінілгендей, секуляризация мәселесі дін социологиясында талқыланып жатыр. Ганс Блюменберг өзінің «Заманауи дәуірдің заңдылығы» (1966) және «Коперниктік әлемнің пайда болуы» (1975) еңбектерінде тарихи сабақтастық идеясын жобады – «секуляризация теоремасының» негізгі тұжырымы. Оның пікірінше, заманауи дәуір ежелгілік және орта ғасырлардан өзгеше, тәухидтік абсолютизмге қарсы тұрып, адамның табиғи білуге құштарлығын жаңарту арқылы қалыптасқан тәуелсіз дәуірді білдіреді. «Блюменберг Лёвиттің прогресс – еврей және христиан сенімдерінің секуляризациясы деген аргументіне қарсы тұрып, керісінше, заманауи дәуір, оның ішінде прогреске сенім, христиан дәстүріне қарсы мәдениеттің жаңағы секулярлық өзін-өзі растауынан өркендегенін дәлелдейді». Лёвиттің шәкірті Вольфхарт Панненберг Блюменбергке қарсы пікірталасты жалғастырды. Чарльз Тейлор «Зайырлы дәуір» (2007) еңбегінде ғылымның дінді өмірдің көбірек салаларынан ығыстыруын «азайту тезисі» деп атап, оған қарсы шығады. «Секуляризация теориясының» жақтастары Батыста, әсіресе Еуропада діни сенімнің кең таралуының төмендеуін көрсетеді. Кейбір ғалымдар (мысалы, Родни Старк, Питер Бергер) дінилік деңгейі төмендемейді деп санайды, ал басқалары (мысалы, Марк Чавес, Н.Дже Демерат) «неосекуляризация» тұжырымын ұсына отырып, қарсылық білдіреді. Бұл тұжырым секуляризацияның анықтамасын кеңейтіп, діни биліктің төмендеуі мен қоғамға ықпал ету мүмкіндігінің азаюын қамтиды. Яғни, діннен бас тартқандардың үлесін секуляризмнің жалғыз өлшемі ретінде қарастырудың орнына, «неосекуляризация» адамдардың беделді ақпарат көзі ретінде діннен тыс іздеуге бейімділігі артып бара жатыр деп тұжырымдайды. «Неосекуляризацияшылар» діннің аборт сияқты мәселелердегі билігінің азайып бара жатыр деген пікірде және діни қатысымдар төмендемесе де, секуляризация процесі жүріп жатыр дейді (бұл мәселе әлі де талқыланып жатыр). Соңында, кейбір зерттеушілер демографиялық факторлар секуляризация процесін тежей алады, тіпті қоғам дінге көбірек бет бұрған кезде де адамдар діннен алыстап кетуі мүмкін дейді. Бұл әсіресе Израиль сияқты қоғамдарда (ұлтшыл православиеліктер мен діни сионистермен) айқын байқалады, онда дінге берілген топтардың туу көрсеткіші секулярлы топтардан бірнеше есе жоғары. Діннің туу деңгейіне әсері барлық елде әртүрлі дәрежеде байқалады және Батыста діни иммиграция арқылы күшейеді. Мысалы, Англияның Лондон қаласында туа біткен ақ нәсілді халықтың дінилігі артқан сайын, діни иммигранттар мен олардың ұрпақтарының санының өсуіне байланысты соңғы 25 жылда қала діни тұрғыдан көбірек дамыды. Қорыта айтқанда, секуляризация мәселесі әлеуметтік ғылымдарда кең ауқымды (кейде қызу) пікірталастарға себеп болды.
At present, secularization as understood in the West is being debated in the sociology of religion. In his works Legitimacy of the Modern Age (1966) and The Genesis of the Copernican World (1975), Hans Blumenberg has rejected the idea of a historical continuity – fundamental to the so called 'theorem of secularization'; the Modern age in his view represents an independent epoch opposed to Antiquity and the Middle Ages by a rehabilitation of human curiosity in reaction to theological absolutism. "Blumenberg targets Löwith's argument that progress is the secularization of Hebrew and Christian beliefs and argues to the contrary that the modern age, including its belief in progress, grew out of a new secular self affirmation of culture against the Christian tradition." Wolfhart Pannenberg, a student of Löwith, has continued the debate against Blumenberg. Charles Taylor in A Secular Age (2007) challenges what he calls 'the subtraction thesis' – that science leads to religion being subtracted from more and more areas of life. Proponents of "secularization theory" demonstrate widespread declines in the prevalence of religious belief throughout the West, particularly in Europe. Some scholars (e. g., Rodney Stark, Peter Berger) have argued that levels of religiosity are not declining, while other scholars (e. g., Mark Chaves, N. J. Demerath) have countered by introducing the idea of 'neo secularization', which broadens the definition of secularization to include the decline of religious authority and its ability to influence society. In other words, rather than using the proportion of irreligious apostates as the sole measure of secularity, 'neo secularization' argues that individuals increasingly look outside of religion for authoritative positions. 'Neo secularizationists' would argue that religion has diminishing authority on issues such as birth control, and argue that religion's authority is declining and secularization is taking place even if religious affiliation may not be declining in the United States (a debate still taking place). Finally, some claim that demographic forces offset the process of secularization, and may do so to such an extent that individuals can consistently drift away from religion even as society becomes more religious. This is especially the case in societies like Israel (with the ultra Orthodox and religious Zionists) where committed religious groups have several times the birth rate of seculars. The religious fertility effect operates to a greater or lesser extent in all countries, and is amplified in the West by religious immigration. For instance, even as native whites became more secular, London, England, has become more religious in the past 25 years as religious immigrants and their descendants have increased their share of the population. Across the board, the question of secularization has generated considerable (and occasionally heated) debates in the social sciences.
Америка Құрама Штаттары
1870–1930 жылдар. Кристиан Смит 1870–1930 жылдар аралығындағы американдық қоғамдық өмірдің секуляризациясын зерттеді. Ол 1870 жылы протестанттық институт американдық мәдениет пен қоғамдық институттарды толыққанды бақылауда ұстағанын атап өтті. Алайда, 20-шы ғасырдың басында позитивизм, бұрын табиғи теологияны қолдаған Бэкон әдісін ығыстырып, жоғары білім толыққанды секуляризацияланды. 1910-жылдары «заң реализмі» заңның діни негізін екінші орынға қойып, маңыздылыққа ие болды. Сол онжылдықта протестанттық институттан тәуелсіз баспа үйлері пайда болды. 1920-жылдары секуляризация халық мәдениетіне тарады және жаппай білім беру протестанттық мәдени ықпалынан шықты. Бұл кезеңде халықтың көп бөлігі дінге берілгенімен, 1930-жылға қарай ескі протестанттық институт «құлап» қалды. Смит секуляризацияны түсінудің кілті – діни догмаларға күмәнданатын және еуропалық Оқығу дәуірінің ықпалындағы элиталық зиялылардың өркендеуі деп санайды. Олар өздеріне кедергі келтіріп тұрған протестанттық институтты ығыстыруға ұмтылысты. 2000–2021 жылдар. 2008–2015 жылдар аралығындағы Gallup сауалнамалары бойынша, өзіне ешқандай дінмен жатпайтын американдықтардың саны 2008 жылы 14,6%-дан 2015 жылы 19,6%-ға дейін өсті. Сонымен қатар, 2021 жылы христиан дінін ұстанатындардың саны 80,1%-дан 69%-ға дейін төмендеді. Христиан емес діндердің көрсеткіштері шамамен бірдей болғандықтан (2008–2021 жылдар аралығында шамамен 5–7%), секуляризация негізінен христиандарға әсер еткен сияқты. Себебі, дінге жатпайтындардың көпшілігі әлі де діни және рухани сенімдерді сақтайды. Мысалы, американдықтардың 72%-ы Құдайға немесе Жоғары Күшке сенеді. «Дінге жатпаймын» деген жауап діни еместіктің белсенді көрінісі емес, дінге қатысы жоқтығын көрсетеді, ал «Дінге жатпаймын» деп жауап бергендердің көпшілігі дәстүрлі дінді ұстанады немесе «рухани» адамдар болып табылады.
1870–1930. Christian Smith examined the secularization of American public life between 1870 and 1930. He noted that in 1870 a Protestant establishment thoroughly dominated American culture and its public institutions. By the turn of the 20th century, however, positivism had displaced the Baconian method (which had hitherto bolstered natural theology) and higher education had been thoroughly secularized. In the 1910s "legal realism" gained prominence, de emphasizing the religious basis for law. That same decade publishing houses emerged that were independent of the Protestant establishment. During the 1920s secularization extended into popular culture and mass public education ceased to be under Protestant cultural influence. Although the general public was still highly religious during this time period, by 1930 the old Protestant establishment was in "shambles". Key to understanding the secularization, Smith argues, was the rise of an elite intellectual class skeptical of religious orthodoxies and influenced by the European Enlightenment tradition. They consciously sought to displace a Protestant establishment they saw as standing in their way. 2000–2021. Annual Gallup polls from 2008 through 2015 showed that the fraction of American who did not identify with any particular religion steadily rose from 14.6% in 2008 to 19.6% in 2015. At the same time, the fraction of Americans identifying as Christians sank from 80.1% to 69% in 2021. Given that non Christian religions stayed roughly the same (at about 5 7% from 2008 to 2021) secularization thus seems to have affected primarily Christians. since most of the unaffiliated do still hold some religious and spiritual beliefs. For example, 72% of American unaffiliated or "Nones" believe in God or a Higher Power. The "None" response is more of an indicator for lacking affiliation than an active measure for irreligiosity, and a majority of the "Nones" can either be conventionally religious or "spiritual".
Тарих
Британияда секуляризация Батыс Еуропаның көп бөлігінен әлдеқайда кейін басталды. Ол 1960 жылдары, әлдеқайда кең ауқымды әлеуметтік және мәдени төңкеріс аясында өрбіді. Осыған дейін соғыстан кейінгі жылдарда Британияда діни сенім қайта жанданды. Әлеуметтанушылар мен тарихшылар бұл құбылыстың қашан басталғаны, қаншалықты жылдам дамығаны және оның себептері туралы белсенді пікірталас жүргізіп келеді. Корольдік отбасы, аристократия және ықпалды жергілікті помещиктер ұйымдасқан дінге маңызды қолдау көрсетті. Бірақ 20-ғасырда олардың қолдауы азайды, себебі жергілікті элиталар бұрынғыдай күшті болмады және сүйікті істерін қаржыландыруға мүмкіндігі шектеулі болды. Көмір өндіру аймақтарында жергілікті шахталар әдетте жергілікті шіркеулерді қаржыландыратын, бірақ индустрия қиын жағдайға түскенде және кәсіби одақтарға мүше кеншілер элитаның жергілікті істерге араласуына қарсылық білдіргенде бұл тоқтатылды. Осының нәтижесінде секуляризация күштерінің ықпалы арта түсті.
In Britain, secularization came much later than in most of Western Europe. It began in the 1960s as part of a much larger social and cultural revolution. Until then the postwar years had seen a revival of religiosity in Britain. Sociologists and historians have engaged in vigorous debates over when it started, how fast it happened, and what caused it. Sponsorship by royalty, aristocracy, and influential local gentry provided an important support system for organized religion. The sponsorship faded away in the 20th century, as the local élites were no longer so powerful or so financially able to subsidize their favorite activities. In coal mining districts, local collieries typically funded local chapels, but that ended as the industry grew distressed and the unionized miners rejected élite interference in their local affairs. This allowed secularizing forces to gain strength.
Соңғы өзгерістер
Британдық әлеуметтік көзқарастар туралы жыл сайынғы сауалнама және еуропалық әлеуметтік сауалнаманың деректеріне сәйкес, өзін христиан деп есептейтін британдықтардың үлесі 1983 жылы 55% болса, 2015 жылы 43%-ға төмендеген. Христиан емес діндердің өкілдері – негізінен мұсылмандар мен индуистер – саны төрт есеге артқанмен, дінге жатпайтындар ("nones") қазір британ халқының 53% құрайды. Дінге жатпайтындардың алтыдан астамы христиан дінінде тәрбиеленген, олардың көп бөлігі англикан немесе католик. "Дінге жатпайтындардың" тек 2% басқа діндерде тәрбиеленген. Дінді ұстанған, бірақ қазір дінсіз деп есептейтін, "неверт" деп аталатын адамдардың өз дінінен бас тарту көрсеткіштері әртүрлі: яһудилердің арасында 14%, мұсылмандар мен сикхтердің арасында 10%, ал индуистердің арасында 6%. Дінге сенбейтіндердің басқа дінге өту көрсеткіштері төмен: 3% өздерін англикандықтар деп есептейді, 0,5%-дан азы католиктерге, 2% басқа христиан діндеріне қосылады, ал 2% христиан емес діндерге өтеді. 2018 жылы Pew Research Center Ұлыбританияда христиан дінінде тәрбиеленгендердің басым көпшілігі (89%) әлі де өзін солай санайтынын, ал қалғандары көбінесе дінге жатпайтындарын айтады.
Data from the annual British Social Attitudes survey and the biennial European Social Survey suggest that the proportion of Britons who identify as Christian fell from 55% (in 1983) to 43% (in 2015). While members of non Christian religions – principally Muslims and Hindus – quadrupled, the non religious ("nones") now make up 53% of the British population. More than six in 10 "nones" were brought up as Christians, mainly Anglican or Catholic. Only 2% of "nones" were raised in religions other than Christian. People who were brought up to practice a religion, but who now identify as having no religion, so called "non verts", had different rates of leaving the religion of their upbringing, namely 14% for Jews, 10% for Muslims and Sikhs, and 6% for Hindus. The proportions of the non religious who convert to a faith are small: 3% now identify as Anglicans, less than 0.5% convert to Catholicism, 2% join other Christian denominations, and 2% convert to non Christian faiths. In 2018, Pew Research Center that large majority (89%) of those who were raised as Christians in the United Kingdom still identify as such, while the remainder mostly self identify as religiously unaffiliated.
Испания
Испания Еуропадағы ең діни елдердің бірі болған, бірақ соңғы онжылдықтарда дінсіздену процесі қарқынды дамыды. Бұл, ішінара, католик шіркеуінің «антидемократиялық және антилибералды оңшыл күштердің ең маңызды ұйымдарының доктриналық негізін» құрауымен және осының салдарынан туған антиклерикализммен байланысты болды, ол Испания азамат соғысының тамырларының бірі болды. Франсиско Франко диктатурасының негізгі идеологиясы ұлттық католицизм болды. Дегенмен, 1978 жылғы конституцияға байланысты келісімдер шіркеу мен мемлекетті бөліп тастады. 2001 жылы испандықтардың 82%-ы өзін католик деп санаса, 2021 жылы бұл көрсеткіш тек жартысына дейін төмендеді. Испаниялықтардың шамамен 20%-ы ғана тұрақты түрде шіркеуге барады, ал некелердің 20%-ы ғана шіркеуде тіркеледі (2019 жылғы мәліметтер). Сол сияқты, ажырасу 1981 жылы заңдастырылды, ал аборт және бір жынысты некелер де одан көп ұзамай заңды деп танылды.
Spain used to be one of the most religious countries in Europe, but secularization has progressed fast during the past few decades. This was partly due to the role of the Catholic Church constituting the "doctrinal basis of the most significant organizations of the anti democratic and anti liberal right wing" and the resulting anti clericalism that was one of the roots of the Spanish civil war. Notably, the dictatorship of Francisco Franco's core ideology was national Catholicism. However, agreements linked to the constitution of 1978 separated church and state. In 2001, 82% of Spaniards identified as Catholic but only half did in 2021. Only around 20% of Spaniards go to mass regularly and only 20% of weddings are taking place in a church (2019). Similarly, divorce was legalized in 1981, as was abortion and same sex marriage soon after.
Германия
Басқа еуропалық елдер сияқты Германияда да діни сенімнің төмендеуі байқалды (мысалы, шіркеуге мүше болып тіркелгендер мен крещение алғандардың саны бойынша), бірақ Шығыс және Батыс Германиядағы тенденциялар едәуір өзгеше. Шығыс Германияда секуляризация процесі айтарлықтай жылдам жүрді. Социологтар (Жерг Стольц, Детлеф Поллак және Нан Дирк де Граф) бұл айырмашылықты 1950-1960 жылдардағы мемлекеттік репрессиялармен түсіндіреді, бұл Воас моделінде айтылған табиғи ұрпақ алмасуының болжамын жоққа шығарады.
Like other European countries, Germany has recorded a decrease in religiosity (in terms of proportion of individuals affiliated to a Church and baptisms for example) but the trends in East and West Germany are significantly different. In East Germany, the process of secularization has been significantly quicker. These differences are explained by sociologists (Jörg Stolz, Detlef Pollack & Nan Dirk de Graaf) by the State repression in the 1950s and 1960s, which challenges predictions of natural cohort replacements stated by the Voas model.
Үндістан
Тәуелсіздік алғаннан кейін Үндістанда беделді, діни бейтараптылық саясатын ұстанатын мемлекет қалыптасты.
India, post independence, has seen the emergence of an assertive secular state.
Араб әлемі
Араб әлеміндегі көптеген елдерде діннен алыстаудың белгілері байқалады. Мысалы, Мысырда ислам шариатын енгізуді қолдау 2011 жылы 84% болса, 2016 жылы 34%-ға дейін төмендеді. Мысырлықтардың намаз оқу көрсеткіші де азайды: 55 жастан асқан мысырлықтардың 90% 2011 жылы күнделікті намаз оқыған. Ал 18-24 жас аралығындағы жастардың арасында бұл көрсеткіш 70% болды. 2016 жылы бұл көрсеткіштер тиісінше 80%-дан аз (55+) және 40%-дан аз (18-24) құрады. Осы өзгерістердің кейбіреуі қажеттілікпен байланысты, мысалы, әйелдерді отбасылық кіріске үлес қосуға және жұмыс істеуге мәжбүрлейтін табыстың тоқтап қалуы. Құншақтың жоғары болуы некеге тұруды кейінге жылдырады, соның салдарынан неке алды сексуалдық қатынасқа итермелейді. Дегенмен, Иордания және Палестина сияқты басқа елдерде шариғат пен исламисттік идеяларға қолдау артып келеді. Діннен алыстау өсіп жатқан елдерде де қарсылықтар болып жатыр. Мысалы, Мысыр президенті Абдель Фаттах әл-Сиси оппозиция тудыруы мүмкін жүздеген газеттер мен веб-сайттарды жапты.
Many countries in the Arab world show signs of increasing secularization. For instance, in Egypt, support for imposing sharia (Islamic law) fell from 84% in 2011 to 34% in 2016. Egyptians also pray less: among older Egyptians (55+) 90% prayed daily in 2011. Among the younger generation (age 18–24) that fraction was only 70% in 2011. By contrast, in 2016 these numbers had fallen to <80% (55+) and <40% (18–24). Some of these developments seem to be driven by need, e. g. by stagnating incomes which force women to contribute to household income and therefore to work. High living costs delay marriage and, as a consequence, seem to encourage pre marital sex. However, in other countries, such as Jordan and Palestine, support for sharia and Islamist ideas seems to grow. Even in countries in which secularization is growing, there are backlashes. For instance, the president of Egypt, Abdel Fattah al Sisi, has banned hundreds of newspapers and websites who may provoke opposition.