Кіріспе

Музыкалық аспап

Төмен сыбызғы немесе концерттік сыбызғы – дәстүрлі қалайы сыбызғының/пенни-сыбызғының бір түрі, төменгі ырғағы және үлкен мөлшерімен ерекшеленеді. Ол Томми Макем, Финбар Фьюри және оның ұлы Мартин Фьюри, Old Blind Dogs, Майкл Макголдрик, Riverdance, Lunasa, Дони Киес, Крис Конвей және Дэви Спиллен сияқты британдық және ирландтық музыканттардың орындауымен байланысты және кельт музыкасының маңызды бөлігі ретінде мойындалған. Төмен сыбызғы көбінесе әуендер мен баяу мелодияларды ойнау үшін қолданылады, себебі оның дыбысы әуелгі және нәзік. Дегенмен, ирланд, шотланд, мэнктік, уэльс және ағылшын дәстүрлерінен алынған джигтер, рилдер және горнпайптарды ойнау үшін де жиі қолданылады. Бұған себеп – сыбызғыда әр түрлі әшекейлер жасау оңай, себебі саусақ тесіктері үлкен. Ең көп таралған төмен сыбызғы – дәстүрлі D сыбызғысынан бір октава төмен ырғалған "Төмен D". Сыбызғының ең төменгі нотасы ортаңғы C-ден G немесе одан төмен болса, ол төмен сыбызғы деп саналады. Одан жоғарырақ сыбызғылар, егер қажет болса, "сопрано" немесе "жоғары" сыбызғылар деп аталады. Төмен сыбызғылар дәстүрлі пенни-сыбызғылар сияқты бірдей принциптер бойынша жұмыс істейді және олармен бірдей саусақтармен ойнатылады, бірақ кейбір музыканттар үшін тесіктер арасындағы қашықтыққа байланысты "қуыршақ ұстауы" қажет болуы мүмкін. Олар бір-бірнеше тесігі бар желді аспаптар отбасының құрамына жатады. Бұл аспаптың дыбысы өндірушісіне байланысты сәл өзгеше болуы мүмкін, бірақ төмен сыбызғылар әдетте дәстүрлі қалайы сыбызғыларға қарағанда тынысырақ, флейтаға ұқсас дыбыспен сипатталады.

Ерте тарих

Төмен сыбызғының нақты тарихы көбіне пікірталас тудырса да, ежелгі заманда түрлі тік фиппль флейталар болғандығы мәлім. 16 ғасырда дамыған фиппль флейталар қазіргі төмен сыбызғының арғы тегі болып табылады, олар ертедегі көлденең флейталардан алты тесікпен жасау дәстүрін және конус пішіндес ішкі бөлігін мұра еткен. Олар бастапқыда ағаштан жасалған, бірақ 17 ғасырдың соңында мыс және никель сияқты металдар жиі қолданыла бастады. Металл көбінесе оралып, дәнекерленген, сондай-ақ құлақпен реттеуге арналған сырғанау (тюнинг слайд) пайдалану дамытылды. Мұндай металл тік флейталар Ирландия, Ұлыбритания, Скандинавия түбегі, Канада және Фландрияда таралған.

Қазіргі заманғы төменгі сыбызғы

Ағылшын флейташы және джаз музыканты Бернард Овертон (1930-2008) 1971 жылдың соңында алғашқы заманауи төмен сыбызғыны жасаған деп есептеледі, ол Финбар Фьюридің бағалы үнді бамбук сыбызғысы гастроль кезінде бүлінгеннен кейін Фьюримен бірге жасады. Оны жөндеу мүмкін болмағандықтан, Овертон металлдан көшірме жасауға тырысты, ал Финбар мен ол Рагбидегі Бернардтың үйінің арт жағындағы шатырда көп сағаттар бойы флейтаны жобалап, сынап, ақыры жетілдірді. Алғашқы бірнешеуі «Фьюри/Овертон флейтасы» деп аталды, бірақ Бернард толық уақытты қолмен жасауға жұмысын қысқартқанда, оларды «Овертон флейтасы» деп сатуға келісті. Алғашқы аспап мыс түтік пен ағаш тығыны бар үлкен қақтала сыбызғы болды, бірақ ол тез арада алюминийден жасалған нұсқамен ауыстырылды. Овертон оның өнімділігіне қанағаттанбағандықтан, ол алюминийден жасалған конструкциямен дизайнын жетілдіріп, А тонындағы сыбызғы жасады. Фимбар әсерленгеннен кейін өзінің танымал «Жалғыз қайықшы» өнернамалары үшін G тонындағы нұсқасын сұрады. Ол оларды гастрольдерге алып, кеңінен қолданды. Көп ұзамай Англиядан, Ирландиядан, Шотландиядан, Еуропадан және АҚШ-тан аспаптарды сұраған хабарлар келе бастады, сондықтан мен оларды тапсырыс бойынша жасауға кірістім. Көбінесе 1990 жылдардағы Riverdance гастрольдері төмен сыбызғының коммерциялық сәттілікке және дәстүрлі музыкадан тыс танымалдыққа ие болуына себеп болды. Ол өзінің бірегей және әсерлі дыбысымен көптеген мүмкіндіктерге ие және құрметті аспап ретінде беделге ие болды. Ирландиялық флэт-арқалы бузуки сияқты, төмен сыбызғы да дәстүрлі музыкада аспаптармен тәжірибе жасаудың кең таралған кезеңінің өнімі деп қарастырылады, ал музыканттар әртүрлі және жаңашыл өрнектеу құралдарын іздеді.