Чили музыкасы мен музыкалық дәстүрлері

Кіріспе

Чили музыкасы және музыкалық дәстүрлері

Чили музыкасы – испан конкистадорлары келгеннен бастап қазіргі күнге дейін Чилиде немесе басқа елдерде чилиліктер жасаған музыканың барлық түрлерін қамтиды. Бұл сонымен қатар, қазіргі Чили аумағындағы Колумбтан бұрынғы жергілікті музыканы да қосады.

Рапа-Нуи (Пасах аралы)

Пасха аралының халық музыкасы Чили материгінің музыкасынан басқа бастау алады. Керісінше, аралдың дәстүрлі музыкасы таити музыкасына және басқа полинезия мәдениеттерінің дәстүрлеріне ұқсас хор әндері мен әндерден тұрады. Отбасылар көбінесе хор ретінде өнер көрсетеді және жыл сайынғы концертте жарысады. Олар әндерін иттің қабығынан жасалған кернеймен және кальбаса резонаторының үстіне қойылған тасқа секіріп билейтін перкуссиялық бимен сүйемелдейді. Басқа қолданылатын аспаптарға аттың жақ сүйегінен жасалған кауаха, аккордеон және ритмдік эффект үшін бірге соққылатылатын тастар жатады. Ең ерекше билер: 1940 жылдары енгізілген Самоадан шыққан "Сау Сау" биі. Бұл би әйелдердің әдемілігі мен сезімталдығын көрсетеді, хореографияда жұптар белі мен қолдарын икемді қозғалыстармен орындайды. "Ула Ула" – Таитиден шыққан би, ол әдетте жергілікті тойларда орындалады. Жұптар екі жаққа иілген белімен бөлек билейді. "Тамуре" – сонымен қатар таитилік би, өте жылдам және акробатикалық, оған жоғары білікті бишілер қажет. Рапа-Нуи музыкасында әдетте жаңбыр таяғы, укулеле, барабан және флейта қолданылады.

Чилидің жаңа әні

Nueva Canción (Жаңа ән) – 1960 жылдардың ортасында пайда болған және Чилиді ғана емес, Латын Америкасының қалған бөлігі мен Испанияны қамтыған қозғалыс. Бұл қозғалыс күшті саяси және әлеуметтік тақырыптарды қамтыды және саяси және әлеуметтік сананы білдіру құралы ретінде пайдаланылды. Nueva Canción Chilena (Жаңа Чили әндері) заманындағы басым фольклорлық стильдерден өзгеше болды, олар ауылдық өмірді идеализациялап көрсетті және «фундостарда» (ірі жер иеліктері) және елдің шалғай ауылдық аймақтарындағы маргиналды еңбекшілердің жағдайын елемеді. Латын Америкасындағы саяси күрес кезеңінде «Nueva Canción» Чилидің Сальвадор Альендесі және оның Халықтық Бірлік үкіметі сияқты саяси белсенділік пен реформаторлармен байланысты болды. Бұл қозғалыс Аргентина сияқты басқа елдерде де пайда болды, онда ол «Nuevo Cancionero» деп аталды және оны Мерседес Соса, Армандо Техада Гомес және тағы басқалар жетекшілік етті. Қозғалыстың негізі Виолета Парраның 3000-нан астам чилилік ән, рецепт, дәстүр, мақал-мәтел және паядорлар (импровизатор әншілер) сияқты фольклорлық кейіпкерлерді жаңғыртуға жасаған күш-жігерімен қаланды. Виолета Парра және оған ұқсас суретшілер қала тұрғындары үшін көптеген чилиліктерге беймәлім болып қалған фольклорлық дәстүрді жеткізуші құрал ретінде танылды. Виолета Парра мен оның бауырлары Роландо Аларакон, Пайо Грондона, Патрисио Кастильо, Гомеро Каро, Тито Фернандес, Кико Альварес, Патрисио Маннс және Виктор Хара сияқты басқа да маңызды чилилік фольклорлық суретшілерге жол ашты. Хара Nueva Canción-ның маңызды дауысы ретінде қалыптасып, үкіметтік шенеуніктер мен саясатты сынау дәстүрін бастады. 1973 жылдың қыркүйегінен бастап Аугусто Пиночеттің жаңа әскери үкіметі Nueva Canción суретшілерін қорқытып, 1970 жылдары оларды жасырын өмірге жетеледі. Инти Иллимани және Килапаюн сияқты суретшілердің кассеталық таспалары құпия түрде таратылды. Топтар Пиночеттің үкіметіне қарсы күресін эмиграцияда да жалғастырды және Уругвайдан (Даниель Виглиетти), Сальвадордан (Йолокамба л'та), Гватемаладан (Кин Лалат), Мексикадан (Ампаро Очоа), Никарагуадан (Карлос Гудис және Луис Энрике Мехиа Годой) сондай-ақ кубалық Nueva Trova суретшілері, мысалы Пабло Миланес сияқты Nueva Canción әншілеріне шабыттандырды.

The Nueva Canción (New Song) is a movement that appeared in the mid 1960s and involved not just Chile but the rest of Latin America and Spain. The movement incorporated strong political and social themes and was used as a tool for expressing political and social conscience. The Nueva Canción Chilena (New Chilean Song) broke with the prevailing folkloric styles of its time, which presented an idealized view of the rural world and ignored the situation of marginalized workers on the “Fundos” (large estates) and in isolated rural areas of the country. In a period of political struggle across Latin America, the “Nueva Canción” became associated with political activism and reformers like the Chilean Salvador Allende and his Popular Unity government. It soon emerged in other countries like Argentina, where the movement was called “Nuevo Cancionero” and was led by Mercedes Sosa and Armando Tejada Gómez among others. The foundations of the movement were laid through the efforts of Violeta Parra to revive over 3,000 Chilean songs, recipes, traditions, proverbs and folkloric characters, like the payadores (improviser singers). Violeta Parra, and artists like her, acted as a vehicle for a folkloric tradition that otherwise would have remained unknown for many Chileans in the cities. Violeta Parra and her brothers paved the way for other key Chilean folkloric artists like Rolando Alarcón, Payo Grondona, Patricio Castillo, Homero Caro, Tito Fernández, Kiko Álvarez, Patricio Manns and Víctor Jara. Jara emerged as one of the major voices of the Nueva Canción and began its traditions of criticising government officials and policies. Since September 1973, the new military government of Augusto Pinochet threatened Nueva Canción artists, driving them underground during the 1970s. Cassette tapes of artists like Inti Illimani and Quilapayún were circulated in a clandestine manner. The groups continued to oppose Pinochet's government from exile, and helped inspire Nueva Canción singers from Uruguay (Daniel Viglietti), El Salvador (Yolocamba l'ta), Guatemala (Kin Lalat), Mexico (Amparo Ochoa), Nicaragua (Carlos Goodys and Luís Enrique Mejía Godoy), as well as Cuban Nueva Trova artists like Pablo Milanés.

Хип-хоп пен рэп

1980 жылдардың ортасынан-соңына қарай хип-хоп музыкасы Чили музыкалық аренасына және мәдениетіне елеулі әсер етті. Чили халқы осы жанрмен алғаш рет теледидар мен радио арқылы танысты. Алғашқылардың бірі болып пайда болып, танымалдыққа ие болғандар – Breakdance және брейкерлер тобы: “Montaña Breakers”, “B14”, “T. N. T.”, “Floor Masters”. Астананың түкпір-түкпірінен келген брейкерлер Сантьяго орталығындағы Бомберо Осса көшесінде жиналып, музыкамен бөлісіп, брейк-данс «бәсекелеріне» қатысатын. Содан кейін “Los Marginales” және “Panteras Negras” сияқты алғашқы чилилік рэп топтары пайда болды. Диктатура аяқталғаннан кейін иммигранттардың оралуы да хип-хоп пен рэптің танымалдығын арттырған фактор болды, мысалы, Италиядан оралған Джимми Фернандес (бұрынғы La Pozze Latina) немесе Лос-Анджелестен келген “Floor Masters” тобының жетекшісі. Дегенмен, хип-хоп 1990 жылдардың ортасында ғана Tiro de Gracia, Los Tetas, Makiza, Zaturno және La Pozze Latina сияқты табысты топтардың арқасында кең танылды. 1997 жылы “Tiro de Gracia” және “Makiza” тобы “Алтын” және “Күміс дискіні” алып, ел бойынша концерт залдарын толтырды, коммерциялық сәттілік расталды. 2000 жылдары кейбір топтар хип-хопты dancehall, reggae және латын ритмдері сияқты басқа стильдермен үйлестірді. Сондай-ақ 2000 жылдары “Panteras Negras”, “LB1”, “Subverso”, “Guerrillerokulto” және “Salvaje Decibel” сияқты топтармен саяси рэп танымал болды. Como Asesinar a Felipes – Koolarrow Records лейблымен шығарылған алғашқы эксперименталды хип-хоп тобы және үлкен жетістікке жетті. Соңғы кезде чилилік рэпер Ана Тижукс (бұрынғы Makiza тобының мүшесі) мексикалық музыкант Джульетта Венегаспен ынтымақтастықта жұмыс істеп, EA Sports FIFA 11 видео ойынында орын алған тректерді жариялаған, ең табысты рэп орындаушыларының біріне айналды. Оның музыкасы танымал “Breaking Bad” телесериалының (4-маусым, 5-бөлім) эпизодында пайда болды.

Чилилік электрондық музыка

Бүгінгі таңда бізге таныс электронды музыка қозғалысы 1990 жылдары Чилиге жетті, бірақ одан бұрынғы маңызды кезеңдер де бар. Мысалы, инженер және ғалым Хосе Висенсио Асуардың 1959 жылы физик Вернер Мейер Эпплердің 1958 жылғы сапарынан кейін жасаған дыбыс эксперименттері, сондай-ақ 1960 жылдары алғашқы электронды түрде жасалған музыкалық жазбалар. Осы онжылдықта колумбиялық музыкант Ампарито Хименес Чилиде альбомдар жаздырып, шығарды және "La pollera colora" әнімен үлкен жетістікке жетті – бұл колумбиялық әндердің ең танымал үлгілерінің бірі. Кейіннен чилилік Sonora Palacios тобы кумбияны чилилік халық арасында кеңінен танымал етті. Бастапқыда Чилиде "cumbia sonora" немесе "дәстүрлі чилилік кумбия" деп аталатын кумбияның өзіндік түрі қалыптасты. Онда Orquesta Huambaly, La Sonora de Tommy Rey, Sonora Palacios, Los Vikings 5, Giolito y su combo және Pachuco y la Cubanacán сияқты ұзақ жылдар бойы жұмыс істеп келе жатқан оркестрлер бар. Бұл топтар соңғы 50 жылда ең танымал болды және әлі де кең танымалдылыққа ие, олар Чилидің музыкалық мәдениеті мен ұлттық ерекшелігінің бір бөлігі саналады. Чилилік кумбия түпнұсқалық стиліне қола аспаптар, фортепиано және жылдам ырғақ қосты. Осы бейімделу және эволюция процесі нәтижесінде түпнұсқасынан оңай ажыратылатын қосалқы стиль пайда болды. Чилилік кумбия топтары "Combos", "Sonoras" немесе жай ғана "Orquestas" (оркестрлер) деп аталады және олар 10 немесе одан да көп музыканттардан құралған, онда қола аспаптар мен барабандар маңызды рөл атқарады. Кумбия 1960 жылдары осы оркестрлік орындау стилін дамытты, ол 1920-1940 жылдары ча-ча-ча, мамбо, румба, болеро және меренге сияқты ырғақтарды ойнаған тропикалық оркестрлерден бейімделді. Чилиде басқа да қосалқы жанрлар танымал болды: 1990 жылдары Латын Америкасының басқа елдерінде Technocumbia деп белгілі болған кумбия дыбысы – электронды барабандар мен электр гитарасы жасаған электронды дыбыстардың синтезінен тұратын стиль. "Technocumbia" деген ат Мексикада осы музыка түрін сипаттау үшін берілді. Алайда, стиль Оңтүстік Америкада әртүрлі атаулармен дамыды: Чилиде "Sound" пайда болды, онда (әдетте романтикалық) ән мәтіндеріне басымдық берілді және әртістер топ емес, жеке әнші (ер немесе әйел) бола алатын. Technocumbia-дан айырмашылығы, кумбия романтика аранжировкалары акустикалық болып келеді. Осы жанрдың өкілдері – La Noche және Américo. 2000 жылдары "Жаңа чилилік кумбия" немесе "Cumbia Rock" стилі пайда болды, оны Chico Trujillo, La Mano Ajena және Juana Fe сияқты топтар дамытты. Бұл жаңа чилилік кумбияға рок және кейбір хип-хоп топтары күшті әсер етті, бірақ кейбір жағдайларда Анд музыкасының, Балқан музыкасының, Клезмердің, Сальсаның және Болероның да ықпалын байқауға болады. Оның негізгі өкілдері – Chico Trujillo, Banda Conmoción, Juana Fe, La Mano Ajena, Cholomandinga, Villa Cariño, Combo Ginebra және т.б.

The electronic music movement as we know it today reached Chile in the 1990s, but there are some earlier milestones worth mentioning, like the sound experiments of engineer and scientist Jose Visencio Asuar in 1959 after the 1958 visit of physicist Werner Meyer Eppler, and the production of the first electronically generated music records in the 1960s. Later in the same decade, Colombian musician Amparito Jiménez would record and release albums in Chile and had great success with the song “La pollera colora”, one of the most emblematic Colombian songs. Later, the Chilean band Sonora Palacios would bring cumbia to mass popularity among the Chilean population. Since the beginning, Chile has developed its own kind of cumbia known as "cumbia sonora" or just "traditional Chilean cumbia", with long standing orchestras such as Orquesta Huambaly, La Sonora de Tommy Rey, Sonora Palacios, Los Vikings 5, Giolito y su combo and Pachuco y la Cubanacán. These have been some of the most popular acts in the last 50 years and still enjoy mainstream popularity, seen as part of Chile's musical culture and identity. Chilean cumbia added brass instruments, piano and a faster percussion to the original cumbia style. The process of adaptation and evolution created a sub style that can be easily identified from the original. Chilean cumbia bands are called “Combos”, “Sonoras” or simply “Orquestas” (orchestras) and are formed by 10 or more musicians where the brass and the drums have an important role. Cumbia developed this orchestral performance style in the 1960s, adapting from the tropical orchestras that had played rhythms such as the cha cha cha, mambo, rumba, bolero, and merengue in the 1920–1940s. Some subgenres that were not originally from Chile also became popular in the country: In the 1990s, cumbia sound, known in other countries of Latin America as Technocumbia, is a style of dumbia where there is a fusion between electronic sounds generated by electronic drums, and electric guitar. "Technocumbia" was a name given to the subgenre in Mexico to describe this type of music. However, the style was developed throughout South America with different names: “Sound” in Chile. emerged, a style where great emphasis was placed on the (usually romantic) lyrics and where the artists can be a solo male or female singer rather than a band. Unlike Technocumbia, cumbia romantica arrangements tend to be acoustic. Some performers in this subgenre are La Noche and Américo). Also in the 2000s, a style called New Chilean cumbia or “Cumbia Rock” emerged, led by bands like (Chico Trujillo, La Mano Ajena, and Juana Fe). This new Chilean cumbia is highly influenced by rock and some hip hop groups, although in some cases the influence of Andean music, Balkan music Klezmer, Salsa and Bolero can be heard. It main exponents are Chico Trujillo, Banda Conmoción, Juana Fe, La Mano Ajena, Cholomandinga, Villa Cariño, Combo Ginebra, etc.

Чилидегі мексикалық музыка

Чилидің жоғарғы топтары арасында мексикалық музыка 2000-жылдардан бері көбірек қабылдауға ие болды. Бұл тенденцияның бір бөлігі 2002 жылы алғаш рет TVN телеарнасында көрсетілген «Rojo Fama contra Fama» музыкалық таланттар шоуының танымалдылығымен түсіндіріледі. Әсіресе Мария Хосе Кинтаньила осы бағдарламада ранчера әндерін орындап, атаққа ие болды.

Чили джазы

Джаз – Чилидегі халық музыкасының ең танымал түрлерінің бірі. Алғашқы үлгілер 1920 жылдар шамасында композитор, скрипкашы және зерттеуші Пабло Гарридоның, алғашқы ансамбльдер мен жергілікті джаз оркестрлерінің басшысы болған тұлғасының айналасында қалыптасты. 1940 жылдан бастап, жас музыканттардың жаңа буыны бұрынғы джазды коммерциялық деп санап, одан өзге джаз импровизациясына бет бұрды және оны «хот джаз» деп атады. Осының нәтижесінде 1943 жылы Сантьяго джаз клубы құрылып, 1944 және 1945 жылдары алғашқы ұлттық «жұлдыздар» – «Чили джаз ассылары» тобы құрылды. 1960 жылдары пианист Омар Нахуэлдің бастамасымен «Нахуэл джаз квартеті» құрылып, қазіргі заманғы джаз өркендеді. Бұл топ тек бибоп немесе кул сияқты жаңа джаз формаларын дамытумен ғана айналыспады, сонымен қатар Чарли Паркер және оның ізбасарлары сияқты ынталы музыканттарды біріктірді. 1970 жылдары, әлемнің басқа елдеріндегідей, Чилиде де электр джазы жаңа өрнектерді қалыптастырып, жаңа солистердің пайда болуына ықпал етті. 1980 жылдардан бастап Чилиде ProJazz, Escuela Moderna de Música және SCD музыка мектебінің құрылуының арқасында кәсіби музыканттарды даярлау мүмкіндігі туды, бұл келесі онжылдықтарда джаз тілінің дамуына жағдай жасады. 2002 жылы басқа да қалалық фестивальдермен бірге «Провиденсия джаз халықаралық фестивалінің» құрылуы джаздың 21 ғасырда мамандар емес көрермендер арасында кеңінен танылуына септігін тигізді. Қазіргі уақытта ұлттық сахна стильдердің көптігімен ерекшеленеді, олардың ішінде «жаз криолло» авангардындағы La Marraqueta тобы, латын американдық фьюжн стиліндегі топтардың алуан түрлілігі және Conchalí Big Band немесе Los Andes Big Band сияқты биг-бэндтер, сондай-ақ бибоп немесе свинг сияқты дәстүрлі джаз өкілдері бар. Қазіргі чили джазының өкілдері: Хорхе Вера, Рикардо Арансибия, Мариано Казанова, Кристиан Кутурруфо, Камила Меза, Федерико Даннеман, Себастьян Йордан, Марио Феито, Кристиан Гальвес, Педро Грин, Мартин Джозеф, Ронни Кноллер, Лекарос отбасы (Марио Лекарос, Пабло Лекарос, Роберто Лекарос), Агустин Моя, Гонсало Пальма, Анхель Парра Орего, Андрес Перес, Лаутаро Квеведо, Фелипе Риверос, Карла Ромеро, Мончо Ромеро, Мелисса Алдана, Мигель Сакан, Николас Вера, Хосе Гил, Антонио Ламбертини, Хорхе Караличчо, сондай-ақ La Marraqueta, Contracuarteto, Los Titulares, Ángel Parra Trío, Holman Trío, Caravana Trío және Ensemble Quintessence топтары және тағы да басқалары.

The practice of jazz is one of the most popular manifestations of popular music in Chile. The most regular tracks appear towards the 1920s around the figure of the composer, violinist and researcher Pablo Garrido, manager of the first ensembles and local jazz orchestras. From 1940, a new generation of young musicians aligned themselves with jazz improvisation beyond the predecessor jazz, which they considered commercial, baptizing it hot jazz. This would result in the founding of the Club de Jazz de Santiago in 1943 and the formation of the first national all stars, The Chilean Aces of Jazz, in 1944 and 1945. Modern jazz broke into the 1960s at the initiative of the pianist Omar Nahuel, at the head of the Nahuel Jazz Quartet. The band was not only a pioneer in the development of new jazz forms, such as bebop or cool, but also brought together enthusiastic musicians of the figure of Charlie Parker and his descendants. In the 1970s, as in the rest of the world, the electric jazz installed a new expressive form and gave rise to new soloists in Chile. Since the 1980s, jazz has had in Chile the possibility of training professional musicians thanks to the creation of ProJazz, the Escuela Moderna de Música and the School of Music of the SCD, which has allowed the development of the jazz language during the following decades. With the creation of the Festival Internacional Providencia Jazz in the year 2002, along with other communal festivals, jazz has achieved greater diffusion for the non expert public in the 21st century. Currently, the national scene stands out for the multiplicity of styles, among which stand out: the group La Marraqueta in the avant garde of the so called jazz criollo, a wide variety of groups in the Latin American fusion, and the big bands, such as the Conchalí Big Band or Los Andes Big Band, in the traditional jazz as bebop or the swing. Among the figures of contemporary Chilean jazz stand out: Jorge Vera, Ricardo Arancibia, Mariano Casanova, Cristián Cuturrufo, Camila Meza, Federico Dannemann, Sebastián Jordán, Mario Feito, Christian Gálvez, Pedro Greene, Martin Joseph, Ronnie Knoller, the Lecaros Family; Mario Lecaros, Pablo Lecaros, Roberto Lecaros, Agustín Moya, Gonzalo Palma, Ángel Parra Orrego, Andrés Pérez, Lautaro Quevedo, Felipe Riveros, Carla Romero, Moncho Romero, Melissa Aldana, Miguel Sacaan and Nicolás Vera, José Gil, Antonio Lambertini, Jorge Caraccioli and the groups La Marraqueta, Contracuarteto, Los Titulares, Ángel Parra Trío, Holman Trío, Caravana Trío and Ensemble Quintessence, among many others.