Кіріспе

Лондондағы Темза өзенінің астындағы жол туннельдерінің жұбы. Блэкволл туннелі – Англияның шығыс Лондонындағы Темза өзенінің астындағы жол туннельдерінің жұбы, Лондонның Тауэр-Хамлетс ауданын Гринвич Корольдік ауданымен байланыстырады және A102 жолының бөлігі болып табылады. Солтүстік порталы Блэкволлдегі Шығыс Үндістан доктарының (A13) оңтүстігінде орналасқан; оңтүстік кіреберісі Гринвич түбегіндегі The O2-нің оңтүстігінде. Жолды Transport for London (TfL) басқарады. Туннель 1897 жылы Уэльс принці Лондонның Шығыс соңындағы сауда-саттықты жақсарту мақсатындағы маңызды көлік жобасы ретінде ашылды. Ол жаяу, велосипедпен, атпен және көлікпен жүретін жолаушыларды тасымалдады. 1930 жылдары туннельдің өткізу қабілеті жеткіліксіз болды. 1967 жылы тығындарды азайту үшін оңтүстікке қарайғы қозғалысқа арналған екінші туннель ашылды, ал бұрынғы 19 ғасырғы туннель солтүстікке қарайғы қозғалысқа арналды. Солтүстік жақтан A12 және оңтүстік жақтан A2 автожолдары туннельге келіп қосылады, осылайша туннель өткелі өзеннің солтүстік және оңтүстік жағындағы жергілікті және алыс қашықтыққа жүретін қозғалыс үшін маңызды байланыс құрады. Ол Оңтүстік-Шығыс Лондоны мен Кенттен Орталық Лондонға қарайтын маңызды бағыттың бөлігі болып табылады және 1963 жылы Дартфорд туннелі ашылғанға дейін көлік құралдары үшін күні бойы ашық болатын ең шығыс өткелі болды. Қазіргі таңда Темзаның ең шығыс, ақысыз, тұрақты жол өткелі болып табылады және үнемі тығындарға тап болады, сондықтан 1978 жылдан 2007 жылға дейін даулы ағын схемалары қолданылды. Өте жоғары көлік көлеміне (және Виктория дәуіріндегі туннельдің биіктік шектеулеріне) байланысты, туннельге қазір салынып жатқан Сильвертаун туннелі қосымша салынды. 2025 жылы Сильвертаун туннелі аяқталғаннан кейін, екі туннель де ақылы болады. Туннельдер енді жаяу жүргіншілерге, велосипедшілерге немесе басқа да қозғалмайтын көлік құралдарына ашық емес. Осы кезде Лондонның Чизвик паромнан шығысқа қарайғы барлық көпірлері ақысыз болды, бірақ бұл Лондон көпірінің шығысында тұратын Лондон халқының бес еселігіне тиімді болған жоқ. Темза туннелі (Блэкволл) заңы 1887 жылдың тамызында қабылданды. Ол туннельді салуға қажетті құқықтық негізді қамтамасыз етті, жұмыстың жеті жыл ішінде аяқталуы күтілуде. Бұл жоба бастапқыда Метрополитендік құрылыс кеңесіне тапсырылды, бірақ келісімшарт басталар алдында жауапкершілік 1889 жылы бұрынғы орган таратылғанда және Базалгеттің туннельдегі жұмысы аяқталғанда Лондон округтік кеңесіне (LCC) берілді. (оның ойлап тапқан адамның құрметіне Джеймс Генри Грейтхед деп аталды). Туннель үш қатарлы шамдармен жарықтандырылды. Гринвичтегі учаскені тазалау үшін 600-дан астам адамды қайта орналастыру қажет болды. Жұмыс күші көбінесе Лондоннан тыс жерден тартылды; туннельдің қаптамасы Глазгода өндірілді, ал қол еңбегі Англияның провинцияларынан, әсіресе Йоркширден келді. Туннельдің оңтүстік кіреберісі, сондай-ақ Оңтүстік туннель үйі деп аталатын қақпаны LCC архитектор Томас Блэшилл жобалады және туннель аяқталғанға дейін салынды. Ол екі қабаттан және мансардадан тұрады. Туннельде екі жолақты қозғалыс жүреді, бірақ биік көліктер туннельдің ішкі қабырғасына тимеу үшін сол жаққа қарай жүруі керек.

Жаңа туннель

ХХ ғасырдың басында автокөлік қозғалысының артуына байланысты бастапқы туннельдің сыйымдылығы көп ұзамай жеткіліксіз деп танылды. 1930 жылы Дартфорд округінің депутаты Джон Миллс Эссекстен Кентке жүк тасымалдайтын ауыр жүк көліктері Темза өзенінің ағысы бойынша туннельден төмен жатқан кез келген өткелді тиімді пайдалана алмайтынын мәлімдеді. LCC 1938 жылы жаңа туннель салу туралы заң қабылдады, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан жұмыс басталмады. Құрылыс 1958 жылы солтүстік жаққа қарайтын жолдың дайындық жұмыстарымен басталды. Осы кезде жол ахуалы нашарлай түсті. 1960 жылы Гринвич округінің депутаты Ричард Марш көліктердің туннельде 30-45 минутқа тоқтап қалуы мүмкін екеніне шағымданып айтты. Жаңа шығыс туннелінің диаметрі 9 метр (28 фут) болып, 1959 жылдың наурыз айында жолдар бағдарламасына енгізіліп, 1960 жылдың наурыз айында құрылысы басталды. Оны 1967 жылдың 2 тамызында Ұлы Лондон Кеңесінің (GLC) басшысы Десмонд Пламмер ашты. Бұл туннель батыс туннелінен кеңірек, екі бағытты қамтиды және белгілі бір биіктіктегі көліктер үшін қолданылуға жарамды. Құрылыс кезінде көлік министрі Эрнест Марплз Дартфорд туннелі сияқты, сол кезде де салынып жатқандықтан, бұл туннельге де жол ақысы алынбайтынын түсіндірді. Ашылған кезде туннельдегі сызықтық жарықтандыру "үлкен жетістік" деп бағаланды. Бұл жобаның аяқталған жалғыз бөлігі – A102(M) Blackwall туннеліне жататын жолдар, ол 1973 жылы бітті. Солтүстікке қарайтын туннельге кіретін қақпа 1973 жылы II санатқа енгізілді, ал желдеткіш мұнаралары 2000 жылы тізімге алынды. 1999 жылдың қыркүйегінде туннельдің басқаруы TfL компаниясына берілді.

Уақытша IRA бомбалауы

1979 жылғы 18 қаңтарда Пресс Ассоциациясына анонимді қоңырау шалушы, Уақытша ИРА туннельге түн ортасында жарылатын бомба орналастырғанын хабарлады. Қалалық полиция туннельді тексеріп жатқанда, бомба таңғы сағат 12:40-та жарылып, оңтүстік шығысындағы газ сақтағышта жарылыс болды. Бұл шамамен бір сағаттан кейін тағы бір газ сақтағышта өртке әкеп соқты. Ешкім зардап шеккен жоқ. Парламентте сөйлеген Ішкі істер министрі Мерлин Рис «Парламент менімен бірге осы шабуылдарды айыптап, үкіметтің мұндай әдістерге мойын бұрмауына қолдау көрсеткенін» үміттенеді. Белфаст тұрғыны 1983 жылғы мамыр айында бомбалауға қатысқандығы үшін түрмеге қамалды және 17 жарым жылдан кейін жазасын өтегеннен кейін босатылды, соған дейін ИРА-ға қатысқанымен мақтанды.

Ең жақын баламалы өткелдер

TfL Blackwall туннельдерінің басты мәселелерінің бірі – жағдай туған кезде төзімділіктің жетіспеушілігі екенін мәлімдейді, себебі ең жақын баламалы жол өткелдері: батысқа қарай 3 шақырымдағы Ротерхит туннелі, батысқа қарай 5 шақырымдағы Тауэр көпірі және шығысқа қарай 26 шақырымдағы Дартфорд өткелі. Woolwich Free Ferry шығысқа қарай 3 шақырым қашықтықта орналасқан, бірақ түнде жабылады, көбінесе бір ғана қайықпен жұмыс істейді немесе демалыс күндері толығымен жабылады. Туннель маңындағы өзгермелі ақпарат тақталары (VMS) паромның қолжетімділігі туралы хабарлайды. Паромға кезек күту Вулвич қалалық орталығында айтарлықтай кептеліс тудырады. Жер асты теміржол желілеріне Солтүстік Гринвичтен (TfL) шығысқа қарай Каннинг Таунға және батысқа қарай Канарь Уорфқа дейінгі Jubilee желісі жатады. Docklands жеңіл теміржолы да Темза арқылы, Isle of Dogs оңтүстік жағындағы Island Gardens және Гринвич орталығындағы Cutty Sark арасында өтеді. 1939 жылдың шілдесінде туннельдегі ең жұмсақ уақытта атпен жүретін көліктерге ішінара тыйым салынды, ал 1947 жылдың тамызында толық тыйым салынды. 1969 жылдың мамыр айынан бері жаяу жүргіншілерге Blackwall туннельдерін пайдалануға тыйым салынған. Лондон автобустарының 108 (Stratford–Lewisham) маршруты туннельдер арқылы өтеді және автобустардың кептелістен аулақ болуы үшін екі кіреберісте де автобустарға басымдық беріледі. Бұрын болған жағдайларда, басқа көліктерге туннель жабық болғанда автобустар эскортпен туннельден өткізілген.

Жол қозғалысын басқару

Солтүстікке қарайғы Blackwall туннелі көлік кептелісінің туындауына себеп болатын қиын орын. 2009 жылғы TfL жүргізген зерттеу көрсеткендей, сағат түскісі мен кешкі уақыттағы тығын кезінде солтүстікке қарайғы туннельге жақындауға шамамен 19 минут уақыт кетіп, шамамен бір километрге 11 минуттық кешігу туындады. Көлік жүктемесін азайту мақсатында 1978 жылы ағын бағытын өзгерту жүйесі енгізілді, бұл солтүстікке қарайғы қозғалысқа шығыс туннелінің батыс қанатын пайдалануға мүмкіндік берді. Қарсы ағынды тоқтату туралы шешім әртүрлі пікірлерге бөлінді, әсіресе TfL және MPS 2005 жылдан бері осы мәселені қарастырып келгеніне қарамастан, зардап шеккен аудандық кеңестерге тиісті түрде хабарламағандықтан және шешімді бағалау үшін тәуелсіз комиссия құрылды. Ағын бағытын өзгерту жүйесінің тоқтатылуы туннельді пайдаланушылардың және өзгерістерге байланысты көлік жүктемесінің артуына наразылық білдіргендердің наразылығын тудырды. 2007 жылдың қараша айында Лондон мэрі Кен Ливингстон Гринвич кеңесінен аймақтағы көлік жүктемесі туралы шағымдарға жауап берді, соның нәтижесінде шағын ақы төленетін аймақ құру мүмкіндігі қарастырылды. Ол бұл шараның Blackwall туннеліне қатысты болмайтынын нақтылады, «Мен қала әкімі қызметімді атқару кезеңінде осы міндеттемеге берілдім және A2 жолына ешқандай әсер тигізбейді, өйткені Левишамға тигізетін әсері қабылданбайды» деді. 2012 жылы TfL Silvertown Link көпірінің құрылысын қаржыландыру үшін туннельдерден төлем алу ниетін жариялады, бұл «ең орынды жол» екенін айтты. Бұған жауап ретінде AA өкілі Пол Уоттерс: «Біз батысқа қарайғы ақы төленетін аймақтың жойылғанын көрдік, өйткені ол өте танымал болған жоқ және менің ойымша, Blackwall туннелінен төлем алу да сондай даулы болады» деді. 2013 жылдың маусым айында TfL туннельде бұзылған немесе рұқсат етілген биіктіктен асып кеткен кез келген коммерциялық көліктің тіркеу деректерін Vehicle and Operator Services Agency (VOSA) агенттігіне жіберетінін және оған қарай келе жатқан ауыр жүк көліктерін анықтау үшін жаңа автоматты тану жүйесін орнататынын мәлімдеді. TfL комиссары сэр Питер Хенди «Бұл бірлескен жұмыс елордадағы ең қызықты бағыттардың біріндегі көлік ағынын жақсартуға көмектеседі» деді.

Жөндеу және жабу

Блэкволл туннелі бұрын қауіпсіздігінің жетіспеуіне байланысты сынға ұшыраған. 2002 жылы ірі автокөлік ұйымдары жүргізген сауалнама бойынша туннельдің қауіпсіздік көрсеткіші "өте нашар" деп бағаланып, ол Еуропадағы ең қауіпсіз туннельдердің бірі деп қорытындыланды. 2010 жылы солтүстік бағыттағы туннель қазіргі қауіпсіздік стандарттарына сәйкес жаңартылды. Жақында болған туннельдегі өрттерге байланысты жаңа еуропалық ережелерге сәйкес өртті анықтау жүйелері орнатылды. 2010 жылы оңтүстік бағыттағы туннель бейсенбіден жексенбіге дейін, сағат 22:00-ден 05:00-ге дейін күтіп-жөндеу жұмыстарына байланысты жоспарлы түрде жабылды, сондай-ақ бірнеше толық демалыс күндері де жабылды. 2011 жылдың ақпан айында TfL өткен жылы туннель 1200 рет, жалпы 157 сағатқа жабылғанын хабарлады. Мұндай жабылулардың алдын алу мақсатында солтүстік бағыттағы кіреберісте туннель ішінде ай сайын болатын бұзылулар мен апаттардың санын есептейтін LED ақпарат тақтасы орнатылды. 2010 жылдары туннель RideLondon іс-шарасына велосипедшілердің кіруі үшін автокөлік қозғалысынан уақытша жабылды, бірақ қазір бұл тәртіп жойылды.

Болашақ

Блэкволл туннелі – Шығыс Лондондағы Темза өзеніндегі жалғыз маңызды автомобильдік өткел, сондықтан оның көлік қозғалысы өте жоғары. Бұған қоса, туннельдің батыс бөлігінің шектеулері (дені жоғары көлік құралдары үшін жарамсыз) осы ұсыныстардың ешқайсысы іске аспады. 2008 жылы Темза шлюзі көпірінің жобасы тоқтатылғаннан кейін, TfL Гринвич түбегінен Сильвертаунға жаңа өткел – Сильвертаун туннелін ұсынды. Қоғамдық тыңдаудан кейін, үкімет 2018 жылдың мамыр айында бұл ұсынысты мақұлдады және 2019 жылдың қараша айында туннельді салуға келісім-шарт жасалды. Құрылыс 2021 жылдың наурыз айында басталды.

Ақылы төлемдер

Блэкволл туннелі үшін ақы алу 2025 жылы Сильвертаун туннелі ашылғаннан кейін басталады. Ақылар Дартфорд өткеліне ұқсас болуы күтілуде. 2023 жылдың маусым айына сәйкес, Дартфорд өткелі үшін автомобильдерге ақы төлем әдісіне байланысты 2 фунт стерлинг / 2,50 фунт стерлинг құрайды. TfL мақұлдауға ұсынған, 2015 жылы ұсынылған бағалар бар белгілерде, туннельді таңғы 6:00 мен кешкі 22:00 аралығында пайдаланатын көліктер үшін бір жол сапарға 4 фунт (автомобиль), 3,50 фунт (мотоцикл) немесе 8,50 фунт (басқа көліктер) төленуі көрініп тұр. Тарифтер 2024 жылы бекітілуі және жүргізушілерді тіркеу жүйесі қолжетімді болуы күтілуде. Инфляцияны ескерсек, автомобильдер үшін 4 фунт стерлингтік ақы 5,25 фунт стерлингке жетеді деп болжануда. 2015 жылы Гринвич, Ньюэм және Тауэр Хамлетс тұрғындарына жеңілдіктер қарастырылған, бірақ қабылданбады. 2023 жылдың қазан айында Лондон мэрі аз қамтылған тұрғындарға жеңілдік беруді ұсынды.