Кіріспе

Африкадағы ірі құстар түрі. Аға жұлдыз (Grus carunculata) – Шығыс және Оңтүстік Африканың ылғалды жерлері мен шөптесін далаларында, Эфиопиядан Оңтүстік Африкаға дейін таралған, қорғалатын құстар түрі. Кейде оны Bugeranus туысына жатқызады. Гмелин 1785 жылы ағылшын орнитологы Джон Латэм сипаттап, суретке түсірген «аға тұмсықты балықшыл» негізінде бұл сипаттаманы жасаған. Түрікше атауы – латын тіліндегі caruncula сөзінен шыққан, «шағын ет тіндісі» деген мағынаны білдіреді. Бұрын аға жұлдыз Bugeranus туысына жатқызылған. 2010 жылы жарияланған молекулалық филогенетикалық зерттеу жұлдыздар тұқымдасының Grus туысы монофилеттік емес екенін, ал аға жұлдыз көк жұлдыз бен demoiselle жұлдыздарының кладына жақын түр екенін анықтады. Туыстарды қайта ұйымдастыру нәтижесінде аға жұлдыз Grus туысына көшірілді. Кейбір таксономистер аға жұлдызды Bugeranus ішінде сақтап қалады. Аға жұлдыздың бір ғана түрі бар: ішкі түрлері танылмайды. Стандартты өлшемдерге сәйкес қанаттың ені – , ашық тұмсығы – , табан сүйегі – . Стандартты өлшемдер бойынша, ол сарус жұлдызынан кейін екінші ең ірі пропорционалды жұлдыз болып табылады, тіпті ауыр салмақты қызыл бас жұлдызынан да үлкен. Ересек аға жұлдыздардың үш құсының орташа салмағы . Арқасы мен қанаттары күлгіш сұр түсті. Басының қауырсынды бөлігі көздерінің үстінде және бас бөлігінде қараңғы тақтадай сұр, ал қалған бөлігі ақ, оның ішінде, жоғары тамақтан төменге иілген, қауырсынмен жабылған қауырсын да ақ. Кеудесі, бірінші қанаттары, екінші қанаттары және құйрық жамылғылары қара түсті. Екінші қанаттары ұзын және жерге жуық. Төсі мен мойнының жоғарғы бөлігі бетке дейін ақ. Көздің алдындағы тері, тұмсықтың табаны мен қауырсынның ұшы қызыл, қауырсынсыз және кішкентай дөңгелек түйнектермен жабылған. Аға жұлдыздың ұзын тұмсығы, қара аяқтары мен саусақтары бар. Аталықтары мен аналықтарын ажырату қиын, бірақ аталықтары әлдеқайда ірі болады. Жастардың денесі сары қоңыр, бетінде терісі жоқ және қауырсындары нашар дамыған. Ұрпақ алмасу ұзақтығы (жылдармен) – 13 жыл.

Ауқым

Шалқарлы кран Африканың шығыс және оңтүстік бөлігіндегі он бір елде кездеседі, соның ішінде Эфиопияның жоталарында оқшауланған топтамасы да бар. Әлемдегі шалқарлы крандардың жартысынан астамы Замбияда қоныстанады, бірақ ең ірі шоғырланған жері Боцвананың Окаванго дельтасы болып табылады. 2018 жылдың сәуір айында Анголада шалқарлы крандардың жаңа топтамасы табылды.

Тұрғылықты ортасы мен тамақтану

Көп жағдайда, шұңқырлы крандар қолжетімсіз ылғалды жерлерде мекендейді. Оларға қамыс сияқты шөптесін өсімдіктер көп болатын, саяз батпақты жерлер қажет. Барлық крандар – бәсенді жейтін жануарлар. Шұңқырлы кранның негізгі тағамы – су өсімдіктері, әсіресе су астындағы қамыстар мен су лилияларының түйнектері мен тамырлары. Бұл – қазіргі кездегі ең көп өсімдікпен қоректенетін кран түрлерінің бірі. Рационының тағы бір маңызды бөлігі – су жәндіктері. Олар мүмкіндігі болғанда ұлулармен, қосмекенділермен және жыландармен де қоректенеді. Бұл түрдің іздейтін тағамының шамамен 90% -ы саяз суларда өтеді. Олар көбінесе мұқтарымен лайлы топыраққа күшпен қазып, тағам іздейді. Кейде дәнді дақылдар мен шөп тұқымын да жейді, бірақ бұл басқа үш африкалық кран түріне қарағанда сирек кездеседі.