Кіріспе

Миссуридің пионері, американдық саясаткер (1905–1995)

Джеймс Уильям Фулбрайт (9 сәуір 1905 – 9 ақпан 1995) – 1945 жылдан 1974 жылы отставкаға шыққанға дейін Арканзас штатын АҚШ Сенатында өкілдік еткен американдық саясаткер, ғалым және мемлекет қайраткері. 2023 жылға дейін Фулбрайт АҚШ Сенатының Сыртқы қатынастар комитеті тарихында ең ұзақ қызмет еткен төраға болып табылады. Ол халықаралық мәселелердегі беделді көпжақтылық ұстанымымен, Вьетнам соғысына Американың араласуына қарсылығымен және оның атымен аталатын халықаралық стипендия бағдарламасы – Фулбрайт бағдарламасын құруымен ең көп танылады. Фулбрайт Вудро Вильсонды құрметтеген және Англияны жақсы көретін адам болды. Ол Американың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуын және Ұлыбританияға көмек көрсетуді алғашқы қолдаушылардың бірі болды. Алдымен колледж профессоры, содан кейін АҚШ Өкілдер палатасының сайланған мүшесі ретінде ол халықаралық бейбітшілікке қолдау білдіретін Фулбрайт резолюциясын және Американың Біріккен Ұлттар Ұйымына кіруін жазды. Сенатқа келгеннен кейін Фулбрайт еуропалық интеграцияны және федеративтік Еуропалық одақ құруды қолдады. Ол Суық соғысты идеологиялар емес, АҚШ пен империалистік Ресей арасындағы күрес ретінде қарастырды. Сондықтан ол Азияны осы қақтығыстың шеткі аймағы деп санады, ал Орталық және Шығыс Еуропаға Кеңес Одағының кеңеюін тоқтатуға баса назар аударды. Ол ядролық қарудың жойқылық мүмкіндігін де атап өтті, Кеңес агрессиясына қарсы әскери шешімдерден гөрі саяси шешімдерді артық көрді. Куба зымырандық дағдарысынан кейін оның ұстанымы одан әрі жаңсарылуға (детанция) қарай өтті. Оның саяси көзқарастары мен Сенаттың Сыртқы қатынастар комитетінің төрағасы ретіндегі беделді орны оны Вьетнам соғысына Американың араласуын ең көп сынаған саясаткерлердің біріне айналдырды. Президент Линдон Джонсон оны 1964 жылы Тонкин шығанағы резолюциясын қабылдауға көндіргенімен, 1965 жылы АҚШ-тың Плейку қаласын бомбалауынан кейін президентпен қарым-қатынасы нашарлап, Фулбрайттың Вьетнам соғысына қарсылығы күшейді. 1966 жылдан бастап ол соғыстың барысын және нәтижелерін зерттейтін жоғары деңгейдегі тыңдауларға төрағалық етті, бұл Американың соғыстан шығуына ықпал еткен болуы мүмкін. Ішкі саясатта Фулбрайт Оңтүстік штаттарының демократы және Оңтүстік манифестіне қол қойған. Фулбрайт Джозеф Маккартидің коммунизмге қарсы кампаниясына және Америкаға қарсы қызметтерді зерттеу комитетінің ұқсас тергеулеріне де қарсы болды.

Ерте өмір, отбасы және білім

Фулбрайт 1905 жылдың 9 сәуірінде Миссури штатының Самнер қаласында Джей мен Роберта (Вау) Фулбрайттардың ұлы ретінде дүниеге келді. 1906 жылы Фулбрайттар отбасы Арканзас штатының Файетвилл қаласына көшті. Оның анасы белгілі кәсіпкер, күйеуінің бизнес жобаларын біріктіріп, сонымен қатар ықпалды газет баспашысы, редакторы және журналисі болды. Фулбрайттың ата-анасы оны Арканзас университетінің білім беру колледжіне қарасты эксперименталды грамматика және орта мектебіне орналастырды.

Арканзас университеті

Фулбрайт 1925 жылы Арканзас университетін тарих мамандығы бойынша бітірді, онда ол «Сигма Чи» студенттік бауырластығының мүшесі болды. Ол студенттік ұйымның президенті болып сайланды және 1921 жылдан 1924 жылға дейін «Арканзас Рейзорбекс» футбол командасының төрт жыл бойы шағылысқан ойыншысы болды.

Оксфорд университеті

Кейіннен Фулбрайт Оксфорд университетінде оқыды, онда ол Пемброк колледжінде Родс стипендиаты болды және 1928 жылы бітірді. Фулбрайттың Оксфордта өткен уақыты оны өмір бойы Англияны сүйетін адамға айналдырды және ол Оксфордты әрқашан жылы естелікпен еске алатын. Оксфордта ол регби және лакросс командаларында ойнады, ал әр жазда Фулбрайт француз тілін жақсарту үшін, бірақ шын мәнінде Франциядағы өмірден ләззат алу үшін Францияға барып қайтатын. Фулбрайт Оксфордта алған тәжірибесінің көзқарасын кеңейткенін айтты. Атап айтқанда, ол өзінің профессоры және досы Р. Б. Маккалумның әлемді өзара байланысты бірлік ретінде қарастыратын «бір әлем» философиясын бағалады, онда бір бөлігіндегі оқиғалар әрқашан басқа бөліктерге әсер етеді. Маккалум Вудро Вильсонды зор құрметпен қарастырды, Ұлттар Лигасын қолдады және көпұлттық ұйымдардың жаһандық бейбітшілікті сақтаудың ең жақсы жолы екеніне сенді. Фулбрайт өмірінің соңына дейін Маккалуммен жақын байланыста болды және 1973 жылы Маккалум қайтыс болғанға дейін оның кеңесшісімен үнемі хат алмасып тұрды. 1930 жылы Фулбрайт өзінің алғашқы әйелі, Филадельфияның қоғамдық өміріне белсенді қатысушы Элизабет Кремер Уильямспен Вашингтонға іссапармен келгенде бір кешкі ас дастарқанында танысты. Ол көп ұзамай оған жақын болу үшін Вашингтонға көшіп келді. Фулбрайт 1934 жылы Джордж Вашингтон университетінің құқық мектебін бітіріп, Колумбия округінің адвокаты болып тіркелді және АҚШ Әділет министрлігінің монополияға қарсы бөлімінде адвокат қызметін атқарды.

Заңгерлік және академиялық мансап

Фулбрайт 1936 жылдан 1939 жылға дейін Арканзас университетінде заң пәнінің оқытушысы болды. 1939 жылы ол мектептің президенті болып тағайындалды, соның арқасында елдегі ең жас университет президенті атанды. Ол бұл лауазымды 1941 жылға дейін атқарды. Арканзас университетінің өнер және ғылым мектебі оның құрметіне аталған, сондай-ақ ол сол жерде Phi Beta Kappa-ға сайланды. Ол Оксфорд университетінің Ротермир американдық институтының негіздеуші кеңесінің мүшесі болды. 1939 жылдың қыркүйегінде Фулбрайт Арканзас университетінің президенті ретінде одақтастардың мүддесіне қолдау білдіріп, АҚШ-ты одақтастардың жағында бейтараптықты сақтауға шақырды. 1940 жылдың жазында Фулбрайт одан әрі барып, Американың одақтастармен бірге соғысқа қатысуы – «өмірлік қажеттілік» екенін мәлімдеді және нацистік Германияның жеңісі әлемді қараңғырақ ететінін ескертті. Сол жылы Фулбрайт одақтастарға көмектесу арқылы Американы қорғау комитетіне қосылды. 1941 жылдың маусым айында Арканзас университетінің губернаторы Гомер Мартин Адкинс Фулбрайтты күтпеген жерден жұмыстан шығарды. Ол Адкинстің анасы Роберта Фулбрайтқа тиесілі Солтүстік-Батыс Арканзас газетінің 1940 жылғы демократиялық сайлауда губернатордың қарсыласын қолдағандығына наразы болғанын білді, бұл губернатордың кек алу әрекеті болды. Губернатордың еркімен академиялық мансабының күрт аяқталуына ренжіген Фулбрайт саясатқа қызығушылық таныта бастады.

АҚШ-тың Өкілдер палатасы

Фулбрайт 1942 жылы Демократтар партиясынан АҚШ Өкілдер палатасына сайланды және бір мерзім қызмет етті. Осы кезеңде ол Палатаның Сыртқы істер комитетіне мүше болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтастар соғысты жеңгеннен кейін бейбітшілік орнатудың ең тиімді жолы туралы көптеген пікірталастар болды, көптеген адамдар АҚШ-ты оқшаулану саясатын қабылдамауға шақырды. Палата Фулбрайт резолюциясын қабылдады, ол халықаралық бейбітшілікке қатысты бастамаларды қолдады және 1943 жылдың қыркүйегінде Біріккен Ұлттар Ұйымына айналған АҚШ-тың қатысуын ынталандырды. Бұл Фулбрайтты ұлттық назарға іліктірді. 1943 жылы британдық Сыртқы істер министрлігі үшін жасалған Исаия Берлиннің Палата мен Сенаттың сыртқы қатынастар комитеттері туралы құпия талдауы Фулбрайтты "Палатаға келген ерекше жаңа тұлға" деп сипаттады. Ол былай деп жалғастырды:

Жас (38 жаста), бай, бұрынғы Родс стипендиясының иегері, оның осы уақытқа дейінгі негізгі тәжірибесі шаруашылық және бизнес саласында болған. Ол әділет министрлігінің антимонополия бөліміндегі арнайы адвокат және Арканзас университетінің президенті ретінде бизнесте жан-жақты құзыреттілік пен қабілеттерін көрсеткен. Комитет мүшесі, ол жақында британдық тәжірибемен, одақтастарына гранттар беру және Американың Екінші дүниежүзілік соғыстағы белгілі бір қаржы шарттарымен қарыз беру арасындағы ұқсастықты атап өтті, бұл Американың осы мәселедегі жалпы халықаралық тәжірибеден қалыс қалғанын көрсету үшін. Фулбрайт АҚШ-тың Ленд-Лиздан тек материалдық емес үлес алуын қалайды, атап айтқанда, оны алған елдердің саяси міндеттемелерін, соғыстан кейінгі ұжымдық қауіпсіздік жүйесін құруға мүмкіндік беретін міндеттемелерді. Ол – интернационалист.

АҚШ сенаторы (1945-1974)

Фулбрайттың Сенаттағы мансабы толыққанды дамымады, оның нақты ықпалы оның көпке танымал болуымен үйлеспеді. Оның ұзақ жылғы қызметіне және ықпалды комитеттердегі лауазымдарына қарамастан, ол Сенаттың жақын достары мен билік иелерінің ішкі шеңберіне жатпады. Ол осылай қалаған сияқты: Гарри С. Трумэн "артық білімді әлдеқандай адам" деп атаған Фулбрайт, Клейтон Фритчидің айтуынша, "жеке ойлы, терең ойлайтын" адам еді, ал оның "интеллектуалдық қабілеті Сенат клубынан бөліп тұрды".

1944 жылғы сайлау

Ол 1944 жылы Сенатқа сайланды және бұрынғы сенатор, АҚШ Сенатына сайланған алғашқы әйел Хати Карравейді жеңіп, оның орнын иеленді. Ол бес мерзімге, әрқайсысы алты жылдан қызмет етті. Сенатқа өткен алғашқы жалпы сайлауда Фулбрайт Бейтсвилл қаласынан шыққан республикашыл Виктор Уэйдті 85,1 пайызға 14,9 пайызбен жеңді.

Фулбрайт бағдарламасын құру

Ол 1946 жылы білім беру гранттарын (Фулбрайт стипендиялары мен Фулбрайт шәкіртақыларын) қарастыратын Фулбрайт бағдарламасын құру туралы заңның қабылдануына ықпал етті. Бұл бағдарламаны АҚШ Мемлекеттік департаментінің Білім беру және мәдени істер бюросы, басқа елдердің үкіметтері мен жеке сектор демеушілік етті. Бағдарлама АҚШ және басқа елдердің халықтары арасындағы өзара түсіністікті адамдар, білім және тәжірибе алмасу арқылы арттыру мақсатында құрылды. Ол ең беделді марапаттау бағдарламаларының бірі саналады және 155 елде қызмет етеді.

Трумэн әкімшілігі және Корея соғысы

1946 жылғы қарашада демократтар Конгрестің екі палатасының бақылауын жоғалтқаннан кейін, президент Гарри С. Трумэннің беделі төмендеп бара жатқанда, Фулбрайт президентке сенатор Артур Ванденбергті (R MI) Мемлекеттік хатшылыққа тағайындап, өзінің отставкаға кетуін ұсынды, соның арқасында Ванденберг президент болар еді. Трумэн сенатордың "Жарты жарқын" деген сөздеріне ешқандай мән бермейтінін айтты. 1947 жылы Фулбрайт Трумэн доктринасын қолдап, Грекияға американдық көмек көрсетуге дауыс берді. Содан кейін ол Маршалл жоспарына және НАТО-ға қосылуға дауыс берді. Фулбрайт Батыс Еуропадағы федерация жоспарын жақтап сөйледі. Фулбрайт Жан Монне жазған және Францияның Сыртқы істер министрі Роберт Шуман ұсынған, Еуропалық Одақтың алғашқы нысаны болған Еуропалық көмір және болат қауымдастығының 1950 жылғы жоспарын қолдады. 1949 жылы Фулбрайт Сенаттың Сыртқы қатынастар комитетіне мүше болды. 1950 жылғы қазанда Қытай Корея соғысына қатысқаннан кейін Фулбрайт американдық эскалацияға қарсы ескертті. 1951 жылғы 18 қаңтарда ол Кореяны үшінші дүниежүзілік соғысқа түсіруге тұрарлық емес, маңызсыз мәселе деп атады және Қытайға шабуыл жасау жоспарларын асығыс және қауіпті деп айыптады. Сол сөйлеуінде ол Қытай емес, Кеңес Одағының нағыз жау екенін және Кореяның Еуропадан ауыртпалық екенін, ал Еуропа одан әлдеқайда маңызды екенін мәлімдеді. 1951 жылғы сәуірде президент Трумэн генерал Дуглас Макартурды бағынусыздығы үшін қызметтен босатқанда, Фулбрайт Трумэнды қорғауға кірісті. Макартур Сенаттың Сыртқы қатынастар комитеті алдында республикалық сенаторлардың шақыруымен пайда болғанда, Фулбрайт Трумэннің қорғаушысы рөлін қабылдады. Макартур коммунизмнің Америка Құрама Штаттары үшін өлім қаупі екенін айтқанда, Фулбрайт: "Мен өзім жауымызды коммунизм деп ойлаған емеспін; мен оны бірінші кезекте империалистік Ресей деп ойладым" деп қарсылық білдірді.

Эйзенхауэр әкімшілігі мен Джо Маккартимен қақтығысы

Фулбрайт Висконсин штатының сенаторы Джозеф Маккартидің ерте қарсыласы болды, ол жақтаушы, әуесқой антикоммунист еді. Фулбрайт Маккартиді зиялылыққа қарсы, демагог және Америка демократиясы мен әлемдік бейбітшілікке үлкен қауіп деп қарастырды. 1954 жылы Маккарти төрағалық еткен Тергеу жөніндегі тұрақты кіші комитетке қаржы бөлуге қарсы дауыс берген жалғыз сенатор Фулбрайт болды. 1952 жылғы сайлауда сенатта республикашылар көпшілікке ие болғаннан кейін Маккарти Сенаттың үкіметтік операциялар жөніндегі комитетінің төрағасы болды. Фулбрайт бастапқыда Коннектикут штатынан досы Уильям Бентонның Маккартиге ашық қарсы шығуы сияқты шақыруларға қарсы болды. Бентонға көңіл білдірсе де, Фулбрайт Сенаттағы азшылық көшбасшысы Линдон Б. Джонсонның үлгісімен сынды ұстап, сынға түспеді. Фулбрайт Маккартидің «Америка дауысы» (VOA) мен АҚШ Ақпарат агенттігіне жасаған шабуылынан алаңдады, соңғы агенттік білім беру алмасу бағдарламаларын қадағалап отырды. 1953 жылдың жазында Мемлекеттік департамент әйелі коммунистік байланыста болды деген күдікпен студентке берілген стипендияны қайтарып алғаннан кейін және Сенаттың Ассигнованиелер комитетінің Фулбрайт бағдарламасын қауіпке ұшыратқандай көрінген тыңдауынан кейін Фулбрайт Джонсонның партиялық бағытынан бас тартыс жасады. Бұл тыңдауда Маккарти Фулбрайтты, оны жиі «Сенатор Жартылайжарық» деп атады, студенттерді қаржыландыруға рұқсат беретін кеңес мүшелерінің құрамы және коммунистер мен олардың жақтастарының оқытушылар мен профессорлар ретінде тағайындалуына тыйым салатын саясат туралы сұрақтар қойды. Фулбрайт өзінің кеңеске мұндай ықпалы жоқ екенін мәлімдеді. Маккарти Фулбрайт бағдарламасының кейбір студенттерінің коммунистік үкімет формасын мақтап, американдық құндылықтарды айыптаған мәлімдемелерін жариялауға рұқсат беруді талап еткеннен кейін, Фулбрайт өзінің мәлімдемелерінде АҚШ пен оның үкімет формасын мақтаған мыңдаған студенттердің аттарын ұсынуға дайын екенін айтты. Бұл кездесу Маккартидің бағдарламаға жасаған соңғы шабуылы болды. Жетекші тарихшы және Фулбрайт бағдарламасының алғашқы кеңесінің мүшесі Уолтер Джонсон Фулбрайтты маккартизммен бағдарламаның аяқталуына жол бермегені үшін құрметтеді.

1956 жылғы қайта сайлау науқаны

1956 жылы Фулбрайт Адлай Стивенсонның президенттік науқаны үшін ел бойынша, ал өзінің қайта сайлануы үшін Арканзас штатында үгіт жүргізді. Фулбрайт азаматтық құқықтарға қарсылығын және сегрегацияны қолдауын баса айтты. Ол сонымен қатар мұнай компанияларын қолдағанын және Арканзастың маңызды сайлаушы тобы – құс шаруашылығымен айналысатын фермерлерге көбірек көмек беру үшін үнемі дауыс бергенін атап өтті. Ол республикалық қарсыласын оңай жеңіп шықты.

Кеннеди әкімшілігі

Фулбрайт 1961 жылы Джон Ф. Кеннедидің Мемлекеттік хатшы лауазымына бірінші таңдауы болды және оны вице-президент Линдон Джонсон қолдады, бірақ Кеннедидің айналасындағы қарсыластар, Харрис Воффорд бастаған, оның мүмкіндіктерін жойды. Оның орнына Дин Раск таңдалды. 1961 жылы сәуірде Фулбрайт Кеннедиге Шошқалар шығанағына шабуыл жасауды жоспарламауды ұсынды. Ол: "Кастро режимі - тәндегі тікен. Бірақ бұл жүрекке жасалған пышақ емес". 1961 жылы мамыр айында Фулбрайт Кеннеди әкімшілігінің дипломаттарды бір лауазымнан екіншісіне ауыстыру жүйесін "ақылсыз саясат" деп айыптады. Фулбрайт 1961 жылы 30 шілдеде Берлин қабырғасы тұрғызылмас бұрын екі апта бұрын халықаралық дау тудырды, ол теледидар сұхбатында: "Мен Шығыс немістердің неге шекараларын жай ғана жаппағанын түсінбеймін, өйткені мен олардың оны жабуға құқығы бар деп ойлаймын" деді. Оның мәлімдемесінің үш бағандық басылымы Германияның Социалистік бірлік партиясының Neues Deutschland газетінің бірінші бетіне шығып, Батыс Германияда айыпты болды. АҚШ-тың Бонндағы елшілігі "Американың белгілі өкілі жасаған мәлімдемелердің мұндай қорқыныш, реніш пен ашу-ыза тудырған кездері өте сирек кездесетінін" хабарлады. Канцлер Вилли Брандттың баспасөз хатшысы Эгон Бахрдың сөзінен: "Біз оны жеке түрде Фулбрихт деп атадық". Тарихшы Уильям Р. Смайзер Фулбрайттың бұл сөзі президент Кеннедидің тапсырысы бойынша, Кеңес Одағының премьер-министрі Никита Хрущевке Берлин дағдарысын жоюдың қолайлы құралы болатынын білдіру үшін айтылған болуы мүмкін деп болжайды. Кеннеди, қысымға қарамастан, Фулбрайттың пікірінен аулақ болмады. 1961 жылдың тамызында Кеннеди әкімшілігі бес жылдық шетелдік көмек бағдарламасына деген міндеттемесін берік ұстаған кезде Фулбрайт пен Пенсильванияның АҚШ өкілі Томас Э. Морган Демократиялық конгресс басшылығын апта сайынғы ақ үйдегі Кеннедимен бірге таңғы ас сессиясына ертіп барды. 4 тамыздағы ашылу сөзінде Фулбрайт бағдарламаның жаңа концепциясын енгізетінін айтты. Президентке әлемдік билік орталықтарынан алыс, 18 ғасырдағы аграрлық қоғам үшін жасалған конституциялық жүйе оған жүктеген билікті шектеу арқылы американдық халықты консенсусқа және бірлескен әрекетке жетелеу міндетін орындау қиынға соғады. Тек қана ол ғана, сайланған лауазымды адамдар арасында, жеке басымдық пен жеке басымдықтан жоғары тұруға қабілетті. Ол ғана ұстаз және адамгершілік көшбасшы ретінде біздің сыртқы қатынастарымыздағы қажеттіліктер, қауіптер мен мүмкіндіктерді жиі білмейтін қоғамдық пікірдің артықшылығы мен кемшіліктерін жеңуге үміттене алады. Бізге құнды және дәстүрлі нанымдардың интеллектуалдық шектеулерінен шығу және біздің жүйеміздегі негізгі өзгерістердің 20-ғасырдың талаптарына сай болуы мүмкін деген ойды ашу өте маңызды. 1962 жылғы Куба зымыран дағдарысынан кейін Фулбрайт Кеңес Одағына қатысты ұстанымын "тұрақтандырудан" демалуға өзгертті. Оның ұстанымы сенатор Барри Голдуотердің, қазіргі уақытта Сенаттағы антикоммунистердің көшбасшысының сын-пікірлеріне ұшырады. Голдуотердің коммунизмге қарсы "толық жеңіске" шақыруына жауап ретінде Фулбрайт тіпті "толық жеңіске" жүздеген миллион өлім мен қираған Кеңес Одағы мен Қытайды ұзақ уақыт бойы басып алу мүмкін емес екенін айтты.

Тауық соғысы

АҚШ-тағы қарқынды тауық шаруашылығының дамуы 1961–1964 жылдары Еуропамен «тауық соғысына» әкелді. Арзан импортталған тауық етінің болуынан Еуропа бойынша тауық етінің бағасы тез және күрт төмендеді, бұл еуропалық тұтынушылардың тауық етін тұтыну әдеттеріне радикалды өзгерістер енгізді. АҚШ тауығы Еуропаға импортталатын тауық еті нарығының шамамен жартысын иеленді. Еуропа американдық тауыққа тарифтер қойды, бұл Арканзас штатының тауық шаруашылықтарына зиян келтірді. Сенатор Фулбрайт НАТО-дағы ядролық қарулану мәселесін талқылау кезінде сөзді тоқтатты және тарифтерге қарсылық білдірді, тіпті НАТО-дағы АҚШ әскерлерін қысқарту қадамына барумен қорқытты. Содан кейін АҚШ импортталған жеңіл жүк көліктеріне 25% тариф салды, бұл «тауық салығы» деп белгілі болды және 2010 жылға дейін күшінде болды. Фулбрайттың Арканзастағы жергілікті қызметкерлерінің бірі Джеймс Макдугал болды. Макдугал Фулбрайтта жұмыс істеген кезде болашақ Арканзас губернаторы және АҚШ президенті Билл Клинтонмен танысты. Олар екеуі, әйелдерімен бірге, түрлі даму жобаларына инвестиция жасады, соның ішінде Озарк тауларындағы Ақ өзенінің жағасындағы жер учаскесіне, бұл жер учаскесі Клинтонның президенттік мерзімінде тәуелсіз тергеу комиссиясының назарына ілікті.

Джонсонның басқаруы

1964 жылғы 25 наурызда Фулбрайт АҚШ-ты өзгеріп, күрделене түскен әлемге бейімделуге шақырған сөйлемін жасады. Фулбрайттың айтуынша, бұл сөйлемінің мақсаты – Кеңес Одағы, Куба, Қытай, Панама және Латын Америкасы туралы АҚШ-тың ұлттық тіліндегі айқын шындықтарды зерттеу болған. 1964 жылғы мамырда Фулбрайт Франция мен АҚШ арасындағы қарым-қатынастағы түсініспеушіліктер аяқталады деп болжады, сондай-ақ француз президенті Шарль де Голльдің жетістіктеріне деген құрметін, оның сөздерінен туындауы мүмкін жаңсақ түсініктерге қарамастан, жоғары бағалады. 1965 жылы Фулбрайт президент Линдон Б. Джонсонның Доминикан азамат соғысы бойынша ұстанымына қарсы шықты.

Фулбрайт тыңдаулары және соғысқа қарсылық

Өзінің мойындауынша, Фулбрайт 1965 жылы Бернард Б. Фоллмен – Вьетнам туралы жиі жазатын француз журналисімен танысқанға дейін Вьетнам туралы ештеңе білмеген. Фоллмен сөйлесу Фулбрайттың Вьетнам туралы ойлауын түбірімен өзгертті, себебі Фолл Хо Ши Миннің Оңтүстік Вьетнам үкіметін құлатуды қалаған қытай-кеңестік "марионетка" екендігі рас емес екенін мәлімдеді, өйткені Мәскеу мен Пекиндегі басшылары оған осылай жасауды бұйырған болса керек. Фоллдың ықпалы Фулбрайттың ойлауының өзгеруіне ынталандырғыш күш болды, өйткені Фолл оны Филипп Девиллерс пен Жан Лакутердің еңбектерімен таныстырды. Фулбрайт Вьетнам туралы мүмкіндігінше көп білуді өзіне міндет етіп алды, және ол соншалықты көп білген еді, сол себепті Мемлекеттік хатшы Дин Раскпен кездесуде Фулбрайт оның Вьетнам тарихы туралы бұрын жасаған бірнеше қателіктерін түзете алды, бұл Раскты ұятқа қалдырды. Президент Линдон Джонсон 1964 жылғы тамызда Тонкин шығанағының қарарына қолдау көрсету үшін Фулбрайтты көндіргенімен, оның президентпен қарым-қатынасы 1965 жылы АҚШ-тың Вьетнамның орталық бөлігіндегі Плейку қаласын бомбалауынан кейін нашарлады. Фулбрайт бұл Джонсонның соғысты өршітпеуге берген уәдесін бұзуы деп есептеді. Фулбрайт Вьетнамдағы соғысқа қарсылық білдірді, және 1966 жылдан бастап ол Сенаттың Сыртқы қатынастар комитетінің соғысты жүргізу туралы қоғамдық тыңдауларына төрағалық етті. Фулбрайт президент Джонсонды 1966 жылғы қаңтарда Американың Вьетнамда неге соғысып жатқанын түсіндіру үшін Комитет алдына шақырды, бірақ президент бұл ұсыныстан бас тартты. 1966 жылғы 4 ақпанда Фулбрайт Вьетнам соғысы туралы алғашқы тыңдауларды өткізді, онда Джордж Ф. Кеннан мен генерал Джеймс М. Гэвин сарапшы куәгерлер ретінде қатысты. Тыңдаулар Джонсонның соғысқа қосымша 400 миллион доллар жұмсау туралы өтінішімен басталды, бұл Фулбрайтқа оларды өткізуге себеп болды. Кеннан Вьетнам соғысының 1946 және 1947 жылдары оның айтқан тұрақтандыру саясатының бұрмалануы екенін мәлімдеді. Екінші дүниежүзілік соғыстың батыры Гэвин, әскери сарапшы ретінде, соғысты қазіргі күйінде жеңу мүмкін емес екенін айтты. 1966 жылғы 4 ақпанда Джонсон Фулбрайттың Вашингтонда өткізген тыңдауларын басып озуға тырысып, Гонолулуда күтпеген саммит өткізді, бұл бұқаралық ақпарат құралдары оның өткізген саммитіне, Фулбрайт өткізген тыңдаулардан гөрі көбірек назар аударады деп үміттенді. Джонсонның тыңдаудағы екі қарсы куәсі генерал Максвелл Тейлор мен Мемлекеттік хатшы Дин Раск болды. Сыртқы қатынастар комитетінің төрағасы ретінде Фулбрайт 1966 жылдан 1971 жылға дейін Вьетнам соғысына қатысты бірқатар тыңдаулар өткізді, олардың көпшілігі C-SPAN-ға дейін сирек кездесетін ұлтқа толықтай теледидар арқылы көрсетілді. Фулбрайттың сыртқы саясат бойынша жақсы хабардар сарапшы ретінде танылуы және оның қарапайым американдықтарға "шынайы" секілденген оңтүстік акценті Джонсонға күшті қарсылас болды. Тейлормен пікір алмасу кезінде Фулбрайт Екінші дүниежүзілік соғыста жапон қалаларын өртке салуды Солтүстік Вьетнамдағы "Жылқымалы найзағай" операциясымен және Оңтүстік Вьетнамдағы напалмды қолданумен теңестірді, бұл Тейлорды ұятқа қалдырды. Фулбрайт Солтүстік Вьетнамды бомбалауды айыптады және Тейлордан "миллиондаған кішкентай балалар, тәтті кішкентай балалар, аналарын жақсы көретін кінәсіз таза нәрестелер және өз балаларын жақсы көретін аналар туралы ойлануын сұрады, сіз өзіңіздің ұлыңызды жақсы көретіндей, бізге ешқандай зиян келтірмеген мыңдаған кішкентай балалар, баяу күйіп, өліп жатыр" деді. Тейлор АҚШ Вьетнамдағы бейбіт тұрғындарды нысанаға алмағанын мәлімдеді. Джонсон тыңдауларды "өте, өте қауіпті үзіліс" деп атады. Фулбрайт бұрын Джонсонның досы болғандықтан, оның соғысты сынауы жеке сатқындық ретінде қарастырылды және Джонсон оған қарсы әсіресе жағымсыз сөздермен шабуыл жасады. Джонсон кем дегенде сенатор Уэйн Морс әрқашан Вьетнам соғысына қарсы болған, бірақ Фулбрайт 1964 жылы оның Вьетнам саясатын қолдауға уәде берген, бұл Джонсонды Фулбрайтты "Иуда" ретінде қарастыруға мәжбүр етті. Джонсон Фулбрайтты "Сенатор Жартылайжарық" деп мазақтағанды ұнататын, және Фулбрайт сияқты "ақымақ" адамның Оксфордта білім алғанына таңғалып, ашуланды. 1966 жылғы сәуірде Фулбрайт Джонс Хопкинс университетінде сөз сөйледі, онда Джонсон бір жыл бұрын соғысты ашық қорғаған болатын. Фулбрайт соғысты қатты сынады. Өзінің әдеттегі оңтүстік акцентімен сөйлеген сөзінде Фулбрайт АҚШ-тың "өзінің билігінің шегіне қатысты перспективасын жоғалту қаупі бар" деді. "Биліктің мақтанышы" деп атаған нәрсесінен ескертіп, Фулбрайт "біз әлем үшін өркениетті держава ретіндегі қабілетіміз бен уәдемізге сай келмейміз" деді. Ол соғысты американдық құндылықтарды сатқандық деп атады. Джонсон бұл сөзден ашуға келді, оны өзінің бұрынғы досынан жасалған жеке шабуыл ретінде қарастырды және "биліктің мақтанышы" туралы айтқан сөзінің өзіне қатысты деп сенді. Джонсон Фулбрайтты және соғысқа қарсы сын айтқандарды "нашар қыздар" деп атады, олар Вьетнамдағы соғысты жеңуге болатынын және жеңілетінін біледі, бірақ соңғы жеңіске дейін күресуге тым қорқады. 1966 жылы Фулбрайт "Биліктің мақтанышы" атты кітабын жариялады, онда Вьетнам соғысын негіздеуге, Конгрестің оған шектеу қоймауына және оған себеп болған ынталарға шабуыл жасады. Фулбрайттың қатал сынығы Индоқытайдағы әскери араласудың Суық соғыс геополитикасымен қажеттілігі туралы элиталық консенсусты жойды. 1967 жылға қарай Сенат үш топқа бөлінді. Фулбрайт басқаратын соғысқа қарсы "көгершін" тобы, консервативті оңтүстік демократ сенатор Джон С. Стеннис басқаратын соғысты қолдайтын "қарға" тобы және қоғамдық пікірге байланысты соғысқа қатысты ұстанымдарын өзгертетін, көгершін мен қарғаларға жақындасатын бейтараптардан тұратын үшінші топ болды. Фулбрайтқа деген жағымсыз көзқарасынан өзгеше, Джонсон коммунизмге қарсы жұмсақ көрінуден қорқып, Стеннис пен қарғаларды бағындыруға тырысты, олар Вьетнамдағы шараларды күшейтуді талап ете берді. Соғысты сынаған Фулбрайт соғысты айыптау мен соғысқа қатысқан қарапайым сарбаздарды айыптау арасындағы айырмашылықты жасауға ұқыпты болды. Генерал Уильям Уэстморленд 1967 жылы Конгрестің бірлескен отырысында сөз сөйлегеннен кейін Фулбрайт: "Әскери тұрғыдан алғанда, бәрі жақсы. Бірақ біздің жігіттерді сол жерге жіберген саясатта мәселе бар" деді. 1967 жылғы 25 шілдеде Фулбрайт Сенат комитеттерінің төрағаларымен бірге Ақ үйге шақырылды, онда Джонсон соғыс жеңіліп жатқанын айтты. Фулбрайт Джонсонға: "Мырза Президент, сізге соғысты тоқтату қажет. Бұл сіздің барлық проблемаларыңызды шешеді. Вьетнам біздің ішкі және сыртқы саясатымызды бұзып жатыр. Мен оны енді қолдамаймын" деді. Оның шыншылдығын дәлелдеу үшін Фулбрайт комитетіндегі шетелдік көмек туралы заң жобасын тоқтатып, Джонсонның алаңдаушылығына назар аударудың жалғыз жолы осы екенін айтты. Джонсон Фулбрайтты Американың әлемдегі беделін құлатқысы келген деп айыптады. Оппоненттерін бөлу тактикасын пайдалана отырып, Джонсон басқа сенаторларға: "Сіздердің барлығыңыз төменде отырғанда, кемінде Білл Фулбрайтқа сәйкес, қысым сезінетініңізді түсінемін" деді. Фулбрайт: "Менің позициям бойынша, Вьетнам бүкіл проблеманың ортасында тұр. Бізге жаңа көзқарас қажет. Вьетнамның әсері бюджетке және жалпы сыртқы қатынастарға зиян келтіруде" деп жауап берді. Джонсон ашумен: "Билл, әркімнің сеніңдей соқыр дақтары болмайды. Сен "Солтүстік Вьетнамды бомбаламау керек" дейсің, барлық нәрсеге қатысты. Менде сеніңдей қарапайым шешімім жоқ. Мен өзімнің даладағы жігіттерімізге оң қолын артына тығып, тек сол қолымен ғана күресуді бұйырмаймын. Егер мен Вьетнамнан шығуды қаласаң, онда қазірде қолданылып жатқан қарарды қайта қарауға құқығың бар. Сен оны ертеңнен бастап қайта қарауың мүмкін. Сен әскер..." деді.

Никсон әкімшілігі

1969 жылдың наурызында Мемлекеттік хатшы Уильям П. Роджерс Сенаттың Сыртқы қатынастар комитетінде Никсон әкімшілігінің сыртқы саясаты жөніндегі тыңдауда куәлік берді, Фулбрайт Роджерске бұл кездесу пайдалы да, үміт беретін де екенін айтты. 1969 жылдың сәуір айында Фулбрайт Вьетнамда қызмет еткен бұрынғы солдат Рон Риденхордан хат алды, онда Риденхордың Май Лай қырғынына қатысты тергеу нәтижелері жазылған. Ол 1968 жылдың наурыз айында солдаттар тек "Пинквилл" деп білген ауылда қырғын болғанын естігенін, басқа сарбаздардан көптеген әңгімелер естігенін айтты. 1969 жылдың мамырында Фулбрайт Ұлттық соғыс колледжінде сөйлеген сөзінде АҚШ-тың Вьетнамнан шығуын қолдады, тіпті коммунистерге қарсы тұрудан гөрі нашаррақ нәрсеге келісуге тура келсе де. Ол сыртқы саясатты атқарушы биліктің билігіне аз ден қою үшін қайта қарастыруды ұсынды. 1969 жылдың 15 қазанында Фулбрайт Вьетнамдағы соғысты тоқтату жөніндегі Мораторий митингілерінің бірінде сөйледі. 15 қазанда өткен барлық митингтер бейбіт болғандықтан, Фулбрайт зорлық болады деп үміттенген тілшіні мазақтап: "15 қазандағы демонстрациялардың 'төңкерісшіл және гистериялық' екенін ойлағаныңызға өкінемін. Менің ойымша, олар өте әдепті мінез-құлық танытты және Вьетнамдағы трагедиялық қателікке наразылықтың өте маңызды көрінісі болды". Мораторийге қарсы наразылықтарға жауап ретінде президент Никсон 1969 жылдың 3 қарашасында ұлттық теледидардан сөз сөйлеп, Вьетнам саясатына "үнсіз көпшіліктің" қолдауын сұрады. 4 қарашада Фулбрайт тілшіге Никсонның "Джонсонның соғысын толық және шыншылдықпен өз мойнына алғанын" айтты. Фулбрайт 15 қарашаға жоспарланған Мораторийге қарсы наразылықтардың екінші раундын Никсон соғысқа қарсы қозғалысты беделсіз ету үшін тәртіпсіздіктерді ұйымдастыруды жоспарлап отыр деп қорқып, тоқтатуды талап етті. 15-і күнгі наразылықтар жалғасты және бейбіт болды, бірақ Никсонның "үнсіз көпшілік сөзінің" табысы Фулбрайтты күйзеліске түсірді, ол сол кезде: "Біз LBJ-ді жоюды ойлағанымыз өте ауыр, шын мәнінде, адам рухының төзімділігінен асып түсетін нәрсе екенін ойладым" деп жазды. Алайда 1969 жылдың 12 қарашасында The New York Times газетінде Сеймур Херштің 1968 жылдың 16 наурызындағы Май Лай қырғыны туралы мақаласы жарық көрді. Фулбрайт Май Лайда болған оқиға туралы естігенде қатты шошыды: "Бұл ең маңызды мәселе және біздің қоғамның қатыгездігін ең айқын көрсетеді". 1970 жылы Дэниел Эллсберг Фулбрайтқа Пентагон құжаттарының көшірмесін беріп, оны Конгресс жазбасына енгізуді сұрады, бұл бұқаралық ақпарат құралдарына құпия құжаттарды жариялағаны үшін қудалаудан қорықпай, оларды келтіруге мүмкіндік береді. Фулбрайт бас тартты, оның орнына Қорғаныс министрі Мелвин Лэрдке хат жіберіп, Пентагон құжаттарын жариялауды өтінді. 1971 жылы Фулбрайт Вьетнам туралы тағы да бірнеше тыңдаулар өткізді. Фулбрайт тыңдауларында Вьетнам ардагері, болашақ сенатор және мемлекеттік хатшы Джон Керридің куәлігі естілді. 1970 жылдың ақпан айында Оңтүстік Дакота сенаторы Джордж Макговерн бұрынғы Вьетконг тұтқыны Джеймс Н. Роуды Пентагонның оны, Фулбрайтты және Сенат көпшілігінің көшбасшысы Майк Мэнсфилдті сынау үшін жібергенін айыптады, олар Вьетнамдағы американдық қатысуға қарсылық білдірген. 11 наурызда Фулбрайт Никсонның Лаоста американдық әскерлер немесе әуе күштерімен күресуге қатысты резолюция енгізді, ол резолюцияның нұсқауларына сәйкес, Конгресс оң шешім қабылдамаса, Лаоста немесе оның үстінде күштермен күресе алмайды. Резолюцияны ұсынған сөзінде Фулбрайт: "Президент Лаоста жарияланбаған және жарияланбаған соғысқа қатысу үшін АҚШ қарулы күштерін қолдана отырып, Сенат үнсіз қалмауы керек" деді. Келесі айда Сенат Сыртқы істер комитеті 1964 жылғы Тонкин шығанағы туралы резолюцияны жою туралы дауыс берді. Фулбрайт заңның күшін жоюдың қазірдің өзінде ешқандай құқықтық әсері жоқ екенін мойындады және бұл әрекетті қазіргі уақытта ескірген заңнаманы жоюдың жалғасып жатқан процесінің бөлігі ретінде сипаттады. 22 тамызда Фулбрайт АҚШ-қа "Израильдің 1967 жылғы шекаралардағы аумағы мен тәуелсіздігін" кепілдендіру үшін әскери күш қолдану құқығын беретін екіжақты келісімді қолдайтынын мәлімдеді және ұсынылған шара Израильді алты күндік соғыстан бұрын құрылған шекараларды бұзбауға міндеттейтінін айтты. Қазан айында Қорғаныс министрлігінің өкілдері Сенаттың Сыртқы істер комитеті алдындағы куәліктерді жариялады. Бұл мәліметтерге сәйкес, 1960 жылы АҚШ 40 мың адамнан тұратын эфиопиялық армияны қолдауға келісімге келді, сонымен қатар Эфиопияның өзінің аумақтық тұтастығына қатысты қауіптерге қарсылығын бастады. Фулбрайт бұл ақпаратқа жауап ретінде сөздердің "Біріккен Ұлттарда жақсы сөз айтудан" гөрі әлдеқайда алға басатындай көрінетінін айтты және АҚШ Эфиопия императорына ішкі бүлік туған жағдайда көмек көрсетуге келісімін бергенін ұсынды. 1971 жылдың 28 ақпанында Фулбрайт Мемлекеттік хатшы және Никсон әкімшілігінің басқа да шенеуніктерін Вьетнамдағы олардың ұстанымын түсіндіру үшін Конгресс алдына шақыруға міндеттейтін заң жобасын ұсынуға ниетті екенін жариялады. Фулбрайт бұл шараның Уильям П. Роджерс, Генри А. Киссинджер және басқа да шенеуніктердің Конгресс алдына келмеуіне байланысты қажет екенін айтты. Олар келмейтініне себеп: "Олармен келіспейтін көптеген адамдар бар екенін біледі, бұл оларға ұялтады және олар бұған жаратқан жоқ, әсіресе теледидар алдында". 31 қазан күні Фулбрайт шетелдік көмектің, мысалы, босқындарға көмек және Израильге әскери көмек сияқты даусыз аспектілеріне қолдауын білдірді және Никсон әкімшілігінің Камбоджа, Вьетнам, Лаос және Грецияға көмек ұсынысы жағдайында жеңіліске ұшырауы немесе қарсылыққа тап боларына сенімді болды. Фулбрайт Сыртқы істер комитетінің ертеңгі күні кездесуі "кейбір уақытша бағдарлама әзірленеді" деп күтілетінін айтты және "жалғасып келе жатқан қарар қабылдау тәсіліне" наразылық білдірді. 1972 жылдың наурыз айында Фулбрайт әрекет етуші Бас прокурор Ричард Г. Кляйндйестке Нью-Йоркте пайдалану үшін Ақпараттық агенттіктің "Чехословакия 1968" құжаттық фильмін пайдаланбауды сұрап хат жіберді. Ол бұл фильмнің 1948 жылы агентті құру мақсатына қайшы келетінін айтты, ол "АҚШ туралы, оның халқы және саясаты туралы ақпаратты шетелге тарату үшін құрылған" деді. Сәуір айында Сенаттың Сыртқы істер комитеті Франциядағы АҚШ елшісі Артур К. Уотсонның қатысқан мас күйіндегі оқиғаға қатысты тергеуді аяқтағанын жариялады. Фулбрайт комитет бұл мәселені қарастырмайтынын күтіп, осы мәселе бойынша Роджерстен келген хатты жариялады. 3 тамызда Сенат АҚШ пен Кеңес Одағы үшін қорғаныс ракеталарын шектеу туралы келісімді мақұлдады. Келесі күні Фулбрайт Сенаттың Сыртқы істер комитетінің мүшелерімен жабық отырыс өткізіп, Никсон әкімшілігінің келісімге қосымша шарттар қосуға жасаған әрекеттеріне қарсы стратегия жасады, ол Никсон бұрынғы мамыр айында қол қойған. 1973 жылдың 11 шілдесінде Америка банкілерінің қауымдастығындағы сөйлеуінде Фулбрайт Кеңес Одағы еврейлер мен басқа да топтардың эмиграциясына рұқсат бергеншегіне дейін сауда жеңілдіктерін тоқтатуға Сенат төбесіндегі әрекеттерді сынады: "Бір-біріміздің істеріне тікелей немесе идеалдық араласудан гөрі, бейбітшілікте өмір сүруді үйрену Совет Одағы үшін де, АҚШ үшін де ең маңызды мәселе". Тамыз айында Никсон Роджерстің орнына Киссинджерді Мемлекеттік хатшылыққа тағайындады. Тыңдауларға дайындық жасай отырып, Киссинджер Сенаттың Сыртқы істер комитетінің мүшелерімен қарым-қатынас орнатуда артықшылыққа ие болады деп күтілді, Вермонт сенаторы Джордж Эйкен...

Жеңілісі мен отставкасы

1974 жылы Фулбрайт Арканзас штатындағы Демократиялық партияның ішкі сайлауында сол кездегі губернатор Дейл Бамперске жеңілді. Оның Вьетнам, Таяу Шығыс және Уотергейт мәселелеріндегі нақты пікірлері Арканзас штатының көпшілігімен үйлеспеді, сондай-ақ оның сайлау кампаниясының күші әлсіреген еді. Бамперс үлкен артықшылықпен жеңіске жетті. Фулбрайттың алғашқы сайлаудағы жеңілісінен кейін конгрессмендермен сөйлескен Никсон осы жеңілісті қысыммен күлдірді. 1974 жылдың желтоқсанында Сенаттан ресми түрде кеткен кезде Фулбрайт Арканзас штатынан кіші сенатор ретінде 29 жыл бойы қызмет еткен еді, ал Джон Л. Макклеллан одан екі жыл бұрын Сенатқа кірген. Том Харкин ғана 1985 жылдан 2015 жылға дейін Айова штатынан кіші сенатор болып қызмет етті (аға сенатор Чак Грасслиге дейін), ол одан ұзақ қызмет еткен кіші сенатор.

Салқын соғыс және коммунизм

Досы Адлай Стивенсон II сияқты, Фулбрайт та "суық соғыс либералы" деп есептелді. Фулбрайт суық соғысты АҚШ пен жаңа империалистік Ресей арасындағы күрес ретінде қарастырды. Осы мақсатта, ол Қытай Халық Республикасына қарсы тұратын жаһандық антикоммунистік саясатқа қарсы, Еуропаға қарқынды көмек және қару-жарақ беруді қолдады. 1966 жылдың наурыз айында Фулбрайт АҚШ-тың ҚХР-ға қатысты саясаты бойынша тыңдау өткізді. Куәлік берген ғалымдардың көпшілігі АҚШ-тың ҚХР-ды оқшаулауын тоқтатуды жақтады. Басқа оңтүстік демократтармен бірге Фулбрайт 1964 жылғы Азаматтық құқықтар заңына қарсы филибүстерге қатысып, 1965 жылғы Дауыс беру құқығы заңына қарсылық көрсетті. Дегенмен, 1970 жылы Фулбрайт Дауыс беру құқығы заңының мерзімін бес жылға ұзартуға дауыс берді.

Израиль және сионизм

1963 жылы Фулбрайт американдық қайырымдастықтардан салықтан жеңілдік алатын 5 миллион доллар Израильге жіберілгенін, кейін АҚШ-қа қайтарылып, Израильдің пайдасына қоғамдық пікірді қалыптастыруға ұмтылатын ұйымдарға таратылғанын мәлімдеді. 1973 жылғы 15 сәуірде "Face the Nation" бағдарламасында Фулбрайт: "Израиль АҚШ Сенатын бақылайды. Менің ойымша, Сенат Израильге шамадан тыс мойынсұнып отыр. Біз Израильдің тілегін орындаудың орнына АҚШ-тың мүддесін басты назарда ұстауымыз керек. Бұл – өте ерекше оқиға" деді.

Зейнеткерлік және өлім

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Фулбрайт 1975 жылдан 1993 жылға дейін Вашингтондағы Хоган & Хартсон заң фирмасының кеңсесінде халықаралық құқықпен айналысты. Елизавета, күйеуінің ұзақ саяси мансабы кезінде Капитолий төбесіндегі әлеуметтік өмірде белсенді науқан жүргізуші және танымал тұлға болған, ұзақ аурудан кейін 1985 жылғы 5 қазанда қайтыс болды. 1990 жылғы 10 наурызда Фулбрайт Вашингтондағы Калорама ауданындағы үйінде Фулбрайт қауымдастығының көп жылдық көмекшісі және бұрынғы атқарушы директоры Харриет Мэйорға үйленді. 1993 жылғы 5 мамырда президент Билл Клинтон Фулбрайтқа Фулбрайт қауымдастығының ұйымдастыруымен өткен сексен сегізінші туған күні тойында Президенттік бостандық медалін табыс етті. Фулбрайт 1995 жылғы 9 ақпанда Вашингтонда инсульттан қайтыс болды. Фулбрайттың күлі Арканзас штатының Файетвилл қаласындағы Эвергрин зиратындағы Фулбрайттар отбасының жерлеу орнына қойылды.

Фулбрайт бағдарламасы

Фулбрайт бағдарламасы 1946 жылы Арканзас штатының сенаторы Дж. Уильям Фулбрайт ұсынған заң аясында құрылды. Фулбрайт бағдарламасын АҚШ Мемлекеттік департаментінің Білім беру және мәдени істер бюросы демеушілік етеді. Бағдарламаның іске қосылған алпыс жылдан астам уақытында шамамен 294 000 «Фулбрайтшы», оның 111 000-ы АҚШ-тан және 183 000-ы басқа елдерден қатысқан. Фулбрайт бағдарламасы жыл сайын шамамен 6 000 жаңа грант тағайындайды. Қазіргі таңда Фулбрайт бағдарламасы әлемнің 155 елінен астам елдерде жұмыс істейді. «Фулбрайтқа рахмет» жобасы 2012 жылдың сәуір айында Фулбрайт бағдарламасының түлектері мен достарына Фулбрайттың мұрасын тойлау үшін жыл сайынғы мүмкіндік беру мақсатында құрылды.