Кіріспе
Француз асханасының түрі Жоғары ас (ot kɥizin; ) немесе гранд кулинариясы – мұқият дайындалуымен, әсем безендірілуімен және жоғары сапалы ингредиенттерді қолдануымен ерекшеленетін тамақ дайындау стилі. Әдетте, өте тәжірибелі шеф-аспаздықтар дайындайтын бұл тағамдар жоғары сапасымен танымал және көбінесе қымбат бағамен ұсынылады.
Haute cuisine (ot kɥizin; ) or grande cuisine is a style of cooking characterised by meticulous preparation, elaborate presentation, and the use of high quality ingredients. Typically prepared by highly skilled gourmet chefs, haute cuisine dishes are renowned for their high quality and are often offered at premium prices.
Ерте тарих
Жоғары ас – бұл арнайы аспазшылар дайындаған, жоғары сапалы ингредиенттерден жасалған және қаржылық мүмкіндігі бар адамдардың тапсырысы бойынша пісіріліп, желінетін тағам. Оның қалыптасуы монархия мен буржуазияның дамуымен, экзотикалық және әртүрлі дәмді, сәулеттік туындыларға ұқсайтын тағамдарды зерттеу және алу мүмкіндіктерімен байланысты. Жоғары ас, әдеттегі француз асханасынан пісіру және ұсыну әдістерімен, маусымдық емес жеміс-жидектер сияқты жоғары сапалы ингредиенттерді қолдануымен және Францияда сирек кездесетін өнімдерді пайдалануымен ерекшеленеді. Францияда 20 ғасырдың басында Огюст Эскофье бригадалық асхана ретінде ұйымдастырған жоғары ас тууы үшін білікті асхана қызметкерлерінің болуы маңызды болды. Осы асханалардан шыққан тамаша безендірулер мен күрделі техникалар ингредиенттерді, уақытты, жабдықты, демек, ақшаны қажет етті. Сондықтан, жоғары ас бастапқыда бай және беделді адамдардың шектеулі тобы үшін қолжетімді болды. Кәсіби аспазшылар ғана жоғары ас құруға және қалыптастыруға жауапты болған жоқ, сонымен қатар олардың асханадағы рөлі оны әдеттегі француз асханасынан ажыратты. Жоғары ас француз асханасының ықпалында, әсем дайындалған және ұсынылған, біраз көлемдегі бірнеше бақытты курсқа бөлінген тағамдармен ерекшеленеді, олар тарихи түрде Еуропаның ірі мейрамханаларында және қонақүйлеріндегі иерархиялық асхана қызметкерлерімен дайындалады. Бұл ас өте бай және сәнді болды, май, қаймақ және ұннан жасалған соустарға толы, бүгінгі күнге дейін қолданылып келе жатқан көптеген француз соустарының негізі. 17 ғасырдың аспазшысы және жазушысы Ла Варенн (1615-1678) орта ғасырларда белгілі болған ас дайындаудан жеңіл тағамдарға және қарапайым безендірулерге көшуді белгіледі. Кейін Антонин Карем (1784-1833) тамақ пісіру туралы еңбектер жариялады, ол бұрынғы, тіпті күрделі асхананы оңайлатып, жүйеледі. 19 ғасырдың француздық жоғары асы Ұлыбританиядағы жақсы тамақтанудың дамуымен өзара әрекеттесті. Көпшілік пікірдің қарамастан, Екатерина де Медичи итальян тағамдарын француз сарайына жоғары ас жасау үшін әкелген жоқ.
Классикалық асхана
Жорж Огюст Эскофье – шамамен 1900 жылдан бастап жоғары асхананы жаңғыртудағы маңызды тұлға, ол классикалық асхана деп белгілі болды. Бұл Карем, Жюль Гуффе және Урбен Дюбуаның бұрынғы еңбектерін оңайлату және жетілдіру болды. 20 ғасырдың көп бөлігінде Еуропа мен басқа да елдердегі мәнерлі мейрамханалар мен қонақүйлерде осы стиль қолданылды. Басты өзгерістер – француз қызмет көрсетуін (барлық тағамдарды бірден әкелу) орыс қызмет көрсетуімен (тағамдарды кезең-кезеңмен ұсыну) алмастыру және Эскофьедің «Le Guide Culinaire» еңбегіне негізделген пісіру жүйесін жасау, ол соустар мен тағамдарды дайындауды қалыпқа келтірді. Өз кезінде бұл жоғары асхананың ең жоғары деңгейі саналды және бай қала тұрғындарының асханасынан (cuisine bourgeoise), бистролар мен үйлердегі қарапайым халықтың тағамынан, сондай-ақ француз провинцияларының асханаларынан ерекше стиль болды.
Жаңа асхана
1960 жылдарда жаңа асүйдің пайда болуымен ерекшеленді, себебі аспазшылар Эскофьедің "догмалық қағидаларына" және күрделілігіне қарсы шықты. «Жаңа асүй» термині бұрын қолданылған болғанымен, қазіргі қолданысын Андре Гайо, Анри Гольт және Кристиан Мило авторларына байланыстыруға болады, олар Пол Бокуз, Ален Шапель, Жан және Пьер Труагро, Мишель Герард, Роджер Верже және Реймонд Оливердің тағамдарын сипаттау үшін «жаңа асүй» терминін қолданды, олардың көпшілігі бұрын Фернан Пуанттың шәкірттері болған. Жалпы алғанда, жаңа асүй табиғи дәмдерге баса назар аударады, сондықтан ең жаңа ингредиенттер қолданылады, дайындалу процесі жеңілдетіледі, ауыр соустар мен етке арналған күшті маринадтар сирек кездеседі, ал тағам пісіру уақыты көбінесе қысқартылады. Жаңа асүй – концептуализм мен минимализмке бағытталған қозғалыс және ол бұрынғыға қарағанда әлдеқайда жоғары деңгейдегі ас дайындау стильдеріне тікелей қарсы келді. Менюлер көбірек қысқартылғанымен, тағамдарда көбірек шығармашылық жұптамалар қолданылды және аймақтық тағамдардан шабыт алды. Алайда, 20 жыл ішінде аспазшылар жоғары деңгейдегі ас дайындаудың бұрынғы стиліне қайта орала бастады, бірақ көптеген жаңа техникалар сақталды.