Кіріспе

Бауырымен жорғалаушылар туысы
Солтүстік Американың мүйізді кесірткесі

Phrynosoma туысы, мүшелері мүйізді кесірткелер, мүйізді жабалар немесе мүйізді бақалар деп аталады, Солтүстік Америка кесірткелерінің туысы және Phrynosomatidae тұқымдасының типтік туысы болып табылады. Олардың жалпы атаулары тікелей олардың мүйіздеріне немесе жалпақ, дөңгелек денелері мен тұмсық мүсіндеріне сілтеме жасайды. Phrynosoma атауы "бақа денелі" дегенді білдіреді. Нағыз бақалар (Bufonidae тұқымдасына жататын қосмекенділер) сияқты, мүйізді кесірткелер де жайлап қозғалады, көбінесе қозғалмайды және жыртқыштардан жасыру үшін керемет камуфляждалуға сеніп, өздерін байқатпауға тырысады. Олар құрғақ немесе жартылай құрғақ аймақтарға бейімделген. Кесірткенің арқасы мен қабырғаларындағы тікендер – бұл өзгерген бауырымен жорғалаушы қабыршақтары, олар тері арқылы судың булануын азайтады, ал басындағы мүйіздер – нағыз мүйіздер (яғни, олардың сүйекті ядросы бар). 21 түрдің 15-і АҚШ-та табиғи түрде кездеседі. Америкалық түрлердің ең ірісі және кең таралғаны – Техас мүйізді кесірткесі.

Қорғау

Мүйізді кесірткелер жыртқыштардан қашу үшін әртүрлі тәсілдерді пайдаланады. Олардың түсі көбінесе жасыру үшін қызмет етеді. Қауіп сезгенде, олардың бірінші қорғанысы – байқалмау үшін қозғалмай тұру. Егер тым жақын келсе, олар қысқа шабуылдармен жүгіріп, кейін күрт тоқтайды, бұл жыртқыштың көру қабілетін шатастырады. Егер бұл сәтсіз болса, олар денелерін қабартады, мүйіздері көбірек және ірі көрінеді, соның салдарынан оларды жұту қиындайды. Кем дегенде сегіз түрі (P. asio, P. cornutum, P. coronatum, P. ditmarsi, P. hernandesi, P. orbiculare, P. solare және P. taurus) көздерінің бұрыштарынан 5 футқа (2 метрге) дейін қан шашырата алады. Оңтүстік Америкадан әкелінген, гүл өсімдіктері арқылы тараған отты құмырсқалар (Solenopsis invicta) мүйізді кесірткелерді қоса, барлық жануарларға қауіпті. Фринозома түрлері отты құмырсқаларды жемейді. Отты құмырсқалар көптеген жануар түрлерін қырып, мүйізді кесірткелерге тамақ ретінде қажетті (ерекше құрамы бар) жергілікті құмырсқалармен күшті бәсекелеседі. Отты құмырсқалар құмырсқалардың бәріне жаман үн салды, ал адамдардың құмырсқаларды жоюға жасаған тырысы, соның ішінде инвазивті түрлерді және кесірткелер жейтін жергілікті түрлерді де, жергілікті құмырсқа түрлерінің ығысуына және мүйізді кесірткелердің санының азаюына себеп болады.

Символ

Техас 1993 жылы техас мүйізді кекірегін (Phrynosoma cornutum) штаттың ресми жорғалаушысы деп белгіледі. Вайоминг штатының жорғалаушысы – "Мүйізді бақа", үлкен қысқа мүйізді кекірек (Phrynosoma hernandesi). "TCU мүйізді бақасы" – Форт-Уорт, Техас штатындағы Техас Христиан Университетінің талисманы. "Мүйізді бақа" сондай-ақ Калифорния штатының Коалинга қаласындағы Коалинга орта мектебінің талисманы болып табылады. Бұл мектеп Батыс Орталық Калифорнияда орналасқан және оның шөлейтті аймағында Сан-Диего мүйізді кесірткесі қорғалады. Коалинга қаласы жыл сайын Мемориал күні демалыс күндері "Мүйізді бақа дербиі" өткізеді, онда мүйізді бақалардың жарысы, карнавал және шеру ұйымдастырылады.