Джозеф Босворт: Англо-саксон тілінің ғалымы және сөздік құрастырушысы

Кіріспе

Джозеф Босворт (1788 – 27 мамыр 1876) – ағылшын тілінің ғалымы, ағылшын-саксон тілінің алғашқы маңызды сөздігін жасаған.

Өмірбаян

1788 жылы Дербиширде туған Босворт Рептон мектебінде «Кедей оқушы» ретінде білім алған, бірақ жасөспірім шағында оқуын тастап, университетке бармаған. Дипломдық білімі болмаса да, ол Англия шіркеуінің діни қызметкері болуға мүмкіндік беретін академиялық деңгейге жеткен. 1814 жылы Бэнни, Ноттс қаласында пасторлық қызмет атқарды, үш жылдан кейін Букингемширдегі Литтл Хорвудтың викарі болды. Ол көптеген еуропалық тілдерді жақсы меңгерген және әсіресе англосаксон тілін зерттеген. Бұл оның Рептондан кеткеннен кейінгі және діни қызметкер болғанға дейінгі жылдарын осы бағыттағы мүддесі бар және Босворттың академиялық дамуын ынталандырған адамның қызметінде өткізгенін көрсетеді. Бұл кім екеніне нақты дәлел жоқ, бірақ мүмкін үміткерлер – Шарон Тернер (1768–1847), Лондондық заңгер және зерттеуші, немесе Александр Кромби (1762–1840), шотланд туған филолог және Лондондағы мектептің иесі. Босворт 1822 жылы Абердин университетінен Букингемширдегі үш дін қызметкерінің ұсынысымен философия магистрі (M.A.) дәрежесін алды. 1823 жылы «Англосаксон грамматикасының элементтері» жарық көрді, сондай-ақ ол Кембридждегі Тринити колледжіне «он жылдық студент» (жетілген студент) ретінде қабылданды. 1825 жылдың шілдесінде ол Америкалық Антикварлық қоғамның мүшесі болып сайланды, ал 1829 жылдың маусымында Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. 1829 жылы Босворт Нидерландыға шіркеу қызметкері ретінде барды, алдымен Амстердамға, содан кейін Роттердамға. 1831 жылы Лейден университетінен философия докторы (Ph.D.) дәрежесін алды. Кембридждегі Тринити колледжі оған 1834 жылы B.D., ал 1839 жылы D.D. дәрежесін берді. Ол 1840 жылға дейін Нидерландыда қалды, өзінің ең танымал еңбегі – «Англосаксон тілінің сөздігі» (1838) еңбегін аяқтады. Кейін Томас Норткотт Толлер Босворттың басылған және қолжазба материалдарына негізделген сөздіктің жаңа басылымын жасады және оған қосымша (2 том, 1898–1921) енгізді. Абердин университеті оған 1838 жылы Александр Кромби (жоғарыда аталған) және Томас Оргердің ұсынысымен құрметті заңгерлік дәрежесін (LL.D.) берді. 1858 жылы Босворт Букингемширдегі Уотер Стратфордтың ректоры және Оксфордтағы англосаксон тілінің профессоры болды. 1867 жылы Кембридж университетінде англосаксон кафедрасын құру үшін 10 000 фунт стерлинг сыйлады. Ол 1876 жылдың 27 мамырында қайтыс болды, англосаксон харталарына жасаған көптеген түсіндірмелерін қалдырды және 1876 жылдың 2 маусымында Уотер Стратфорд шіркеуінің маңында жерленді. Оның мүлігінен түскен табыс өмір бойына түрлі туыстарына берілді, бірақ олар қайтыс болғаннан кейін Оксфордтағы профессураның қаражатына қосылды.

Born in Derbyshire in 1788, Bosworth was educated at Repton School as a 'Poor Scholar' but left in his early teens and did not go to university. Despite the lack of a degree he somehow gained sufficient academic standing for the Church of England to allow him to become a priest. He became a curate in Bunny, Notts in 1814 and three years later became vicar of Little Horwood, Buckinghamshire. He was proficient in many European languages and made a particular study of Anglo Saxon. This suggests that his years between leaving Repton and becoming a priest were spent working for someone whose own interests lay in these directions and who greatly encouraged Bosworth's academic development. There is no proof as to who this was but possible candidates are Sharon Turner (1768 1847), a London solicitor turned researcher or Alexander Crombie (1762 1840), a Scottish born philologist and proprietor of a school in London. Bosworth was awarded an M. A. in 1822 by the University of Aberdeen on the recommendation of three other Buckinghamshire clergymen. In 1823, his Elements of Anglo Saxon Grammar appeared, and he also matriculated at Trinity College, Cambridge as a 'ten year man' (mature student). In July 1825 he was elected a member of the American Antiquarian Society, and in June 1829, he was elected a Fellow of the Royal Society. In 1829, Bosworth went to the Netherlands as a chaplain, first in Amsterdam and then in Rotterdam. In 1831, the degree of Ph. D. was conferred on him by the University of Leyden. Trinity College, Cambridge granted him the degree of B. D. in 1834 and D. D. in 1839. He remained in the Netherlands until 1840, working on his A Dictionary of the Anglo Saxon Language (1838), his best known work. Thomas Northcote Toller later compiled a new edition of the dictionary based on Bosworth's work, both printed and in manuscript, and added a supplement (2 vols. 1898–1921). The University of Aberdeen granted him a LL. D. in 1838 on the recommendation of Alexander Crombie (see above) and Thomas Orger. In 1858 Bosworth became Rector of Water Stratford, Buckinghamshire, and Rawlinsonian Professor of Anglo Saxon at Oxford. He gave £10,000 to the University of Cambridge in 1867 for the establishment of the professorship of Anglo Saxon. He died on 27 May 1876 leaving behind him a mass of annotations on the Anglo Saxon charters and was buried on 2 June 1876 in Water Stratford churchyard. Income from his estate was left to various relatives for their lifetimes but as they died it was added to the endowment of his Oxford professorship.

Мұра

Босворттың орнын Джон Эрл (1824–1903) және Артур Сэмпсон Нейпир (1853–1916) басты. 1916 жылы кафедра Босворттың құрметіне және оның қаржылық қолдауына байланысты Роллинсон және Босворт ағылшын-саксон тілі профессоры болып қайта аталды. Алғашқы «Роллинсон және Босворт» профессоры – сэр Уильям Александр Крейг (1867–1957) болды, ол 1925 жылы Чикаго университетіне жұмысқа өтті (Америка ағылшын тілінің сөздігін дайындау үшін) және оның орнын 1925 жылдан 1945 жылға дейін Дж.Р.Р. Толкин басты.