Кіріспе

Шотланд теологы

NOTOC

Джон Туллок (1 маусым 1823 – 13 ақпан 1886) – шотланд теологы.

Өмір

Туллок Пертширдің Эйнс көпірінен оңтүстікке қарай Дрон қаласында, Пертшир фермерінің қызы Элизабеттің (туған аты Макларен) және Пертке жақын Тиббермор приходтық министрі Уильям Вейр Туллоктың егіз ұлдарының бірі болып дүниеге келді. Ол Перт грамматикалық мектебінде білім алып, Сент-Эндрюс және Эдинбург университеттерінде дінтануды оқыды. 1844 жылғы наурыз айында Перт пресвитериі оған уағыз айтуға лицензия берді. 1845 жылғы наурыз айында (көмекші қызметтен кейін) ол Дандидегі Сент-Пол шіркеуінің пасторы болып тағайындалды, ал 1849 жылы Стратмордағы Кеттинс қаласына ауыстырылды, онда ол алты жыл қызмет етті. 1854 жылы ол Сент-Эндрюс қаласындағы Сент-Мэри колледжінің директоры болып тағайындалды. Осы тағайындаудан кейін бірден оның Бурнет сыйлығы бойынша Теизм тақырыбындағы эссесі жарық көрді. Сент-Эндрюсте, Туллок жүйелі теология және апологетика профессоры болған, оның оқытуы бірнеше жаңалықтармен ерекшеленді. Ол салыстырмалы діндер туралы лекция оқыды және доктринаны тарихи тұрғыдан қарастырды, оны тұрақты өнім емес, даму процесі ретінде түсіндірді. Туллок студенттерінің арасында танымал болды. 1862 жылы ол Бас Ассамблеяның хатшысы болып тағайындалды, содан кейін ол Шотландия шіркеуінің кеңестерінде жетекші рөл атқарды. Туллок Шотландиядағы білім беру жүйесін қайта ұйымдастыруға да қызығушылық танытты, мектептерде де, университеттерде де, және 1872 жылғы Білім беру заңы бойынша бастауыш мектептер жүйесін бекіткен уақытша комиссияның мүшесі болды. Туллок 1886 жылы Торквейде қайтыс болды. Оның өмірбаянын Миссис Олифант жазды. Оның денесі жерлеу үшін Шотландияға қайтарылды. Ол Сент-Эндрюс қаласындағы Шығыс зиратының ортасындағы үлкен ескерткіштің астында жерленген. Оның әйелі Джейн Энн София (1826-1887) оның қасында жерленген.

Шығармалары

Туллоктың ең белгілі еңбектері – шіркеу тарихындағы, ішінде Реформация мен пуритандық қозғалысының қайраткерлерінің өмірбаяндық очерктерінің жинағы. Оның маңызды еңбегі «Рационалдық теология және христиан философиясы» (1872) Кембридж платониктері мен 17 ғасырдың басқа да либералдық теологтарын ұқсас тәсілмен қарастырады. Ол «Күнә туралы ілім» тақырыбындағы Кроалл лекцияларының екінші циклын оқыды, ол кейін жарияланды. Ол сондай-ақ шағын еңбек жариялады, «Ізгі хабардағы Мәсіх және тарихтағы Мәсіх», онда Эрнест Ренанның жақыншылық тарихына қатысты пікірлері талданды; Блэквудтың ағылшын оқырмандары үшін шетелдік классикалар сериясы үшін Блез Паскаль туралы монография; және ертерек жазылған, жас жігіттерге арналған «Өмір бастауы» атты кішкентай еңбек.