Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Музыкалық аспап
Musical instrument
Систрум (көпше түрі: систра немесе (латынша) sīstra; грекше σεῖστρον seistron сөзінен алынған, мағынасы бірдей; сөзбе-сөз "шайқалып жатқан", грекше "σείω seiein" – "шайқау" сөзінен туындаған) – перкуссиялық аспаптар тобына жататын музыкалық құрал, түрлі құйрықшақтардың бір түрі, ең көп ежелгі египеттіктер қолданған. Ол тұтқадан және U пішіндес металл қаңқадан тұрады, ол мыс немесе қоладан жасалған және ені шамамен … см-ге жетеді. Қаңқа жылжымалы металл көлденең таяқшаларды ұстайды, олар металл сақиналарды бекіте алады. Шайқағанда, оның жылжымалы таяқшаларындағы кішкентай сақиналар немесе жұқа металл иірімдер жұмсақ қыңылдағаннан бастап күшті дірілдегенге дейін әртүрлі дыбыстар тудырады. Ежелгі египет тілінде оның аты sekhem (sḫm) немесе sesheshet (sššt) болған, себебі ол шайқағанда осылай дыбыстаған. Ежелгі египеттік систрум әртүрлі музыкалық және қуаныш сыйлайтын құдайларға байланысты діни және ритуалдық амалдармен тығыз байланысты болған. Ағылшын тілі қазіргі Батыс Африканың дискілі құралдарын атау үшін "систрум" деген сөзді қабылдаған.
A sistrum (plural: sistra or (in Latin) sīstra; from the Greek σεῖστρον seistron of the same meaning; literally "that which is being shaken", from [[wikt:σείω seiein, "to shake") is a musical instrument of the percussion family, a form of rattle, used most notably by the ancient Egyptians. It consists of a handle and a U shaped metal frame, made of brass or bronze and ranging from in width. The frame supports sliding metal cross bars which may hold metal rings. When shaken, the small rings or loops of thin metal on its movable crossbars produce a sound that can vary from a soft clank to a loud jangling. Its name in the ancient Egyptian language was sekhem (sḫm) or sesheshet (sššt) because of the sound it made when it rattled. The ancient Egyptian sistrum had important associations with religious and ritualistic practices concerning various musical and joyful deities. The English language has adopted the name sistrum to refer to modern day West African disc rattle instruments.
Мысырлық систрум
Систрм – ежелгі Мысырда қасиетті аспап болған. Бәлкім, Бат құдайына арналған құлшылықтан пайда болған, ол билер мен діни рәсімдерде, әсіресе Хатор құдайына табыну кезінде қолданылған. Систромның тұтқасы мен қаңқасының U пішіні сиыр құдайының беті мен мүйіздеріне ұқсайды. Хаторға табыну кезінде қолданылатын систромның тағы бір түрі – наос пішіндес; оның үстінде Хатордың басы бар, әшекейленген тұтқасы бар кішкентай ғибадатхана. Систрумды әйелдер немесе музыкалық діни қызметкерлер ғана алып жүретін, тек мерекелерде патша Хаторға сыйлық ретінде ұсыну үшін қолданар еді. Перкуссиялық аспаптың дыбыстары мен музыканың ырғағы құдайларды шақыру үшін маңызды болды, себебі қайталама дыбыс салт-дәстүрлі емдеуге көмектеседі және шындықты өзгертеді деп есептелді. Изида ана және жаратушы ретінде бір қолымен Нилдің тасқынын бейнелейтін қапты, екінші қолымен систрумды ұстаған күйінде бейнеленген. Баст құдайы да жиі систрум ұстаған күйінде суреттелген, ол оның би, қуаныш және мереке құдайы ретіндегі рөлін көрсетеді. Систра әлі де Александрия және Эфиопия ритуалдарында қолданылады. Мысыр өнерінде би мен қуанышпен бейнеленгеннен басқа, систрум мысыр әдебиетінде де кездеседі. Систромның иероглифі көрсетілген.
The sistrum was a sacred instrument in ancient Egypt. Perhaps originating in the worship of Bat, it was used in dances and religious ceremonies, particularly in the worship of the goddess Hathor, with the U shape of the sistrum's handle and frame seen as resembling the face and horns of the cow goddess. Another type of sistrum used during the worship of Hathor is naos shaped; a small temple with an elaboratly adorned handle with the head of Hathor on top of it. The sistrum was exclusively carried by women or musical priestesses for ritualistic practices except for festivals when the king would use the sistrum in order to present something to Hathor. The sounds made by the percussive instrument along with the rhythm of the music was largely important for its calling upon of deities, as the repetitive sound was thought to aide in ritual healing, and to alter reality. Isis in her role as mother and creator was depicted holding a pail, symbolizing the flooding of the Nile, in one hand and a sistrum in the other. The goddess Bast often is depicted holding a sistrum also, with it symbolizing her role as a goddess of dance, joy, and festivity. Sistra are still used in the Alexandrian Rite and Ethiopic Rite. Besides the depiction in Egyptian art with dancing and expressions of joy, the sistrum was also mentioned in Egyptian literature. The hieroglyph for the sistrum is shown.
Минойлық систрум
Ежелгі минойлықтар да систр қолданған, ал Крит аралында жергілікті саздан жасалған бірнеше мысалдары табылған. Олардың бесеуі Агиос-Николаос археологиялық мұражайында қойылған. Систр Агия Триада орнынан табылған артефакт – Жатқыштар вазасында да бейнеленген. Минойлықтар систрді, болжам бойынша, Хаторға байланысты құнарлылық, музыка мен би сияқты көңіл көтеру элементтерімен, сондай-ақ ләззат алумен байланысты рәсімдерде қолданған. Ежелгі минойлықтар қолданған систрлердің жерлеу рәсімдеріндегі қолданылуы ежелгі египеттік қолданыспен ұқсастықтарын көрсетеді.
The ancient Minoans also used the sistrum, and a number of examples made of local clay have been found on the island of Crete. Five of these are displayed at the Archaeological Museum of Agios Nikolaos. A sistrum is also depicted on the Harvester Vase, an artifact found at the site of Hagia Triada. Minoans use of the sistrum perhaps also centered around Hathor in a rituals involving fertility, entertainment aspects like music and dancing, as well as indulgence. Sistrums used by ancient Minoans show overlaps with ancient Egyptian usage through their similar use during funerary contexts.
Кейінгі пайдалану
Систрм және кейіннен кроталус ғасырлар бойы Эфиопия православие шіркеуінде литургиялық аспап ретінде сақталды және бүгінгі күні маңызды шіркеу мерекелерінде дебтера (канторлар) биін орындағанда қолданылады. Ол кейде неопагандық құлшыныс пен рәсімдерде де кездеседі. Систрм 19 ғасырдағы Батыс оркестрлік музыкасында қайта жаңғырылып, француз композиторы Гектор Берлиоздың "Троялықтар" операсының (1856–1858) 1-ші актісінде ерекше көзге түсті. Бірақ қазіргі кезде оның орнына дерлік сол сияқты заманауи домбыра қолданылады. Музыкада систрмнің әсері – қысқа, күрт, ырғақты импульстармен шайқалғанда – қозғалыс пен белсенділікті оятуға бағытталған. Систрмнің ырғақты шайқалуы, домбыра сияқты, діни немесе экстаздық оқиғалармен байланысты, ежелгі Египетте Хаторға табыну кезінде киелі діңгек ретінде шайқалған болса, ал қазіргі кезде евангелизмде домбыраның күркіреген дыбысында, цыган әндері мен билерінде, рок-концерт сахнасында немесе ірі оркестрлік тутиді күшейту үшін қолданылады. Классикалық композитор Ханс Вернер Хенце (1926–2012) 1988 жылғы "Алты ойнаушыға арналған соната" шығармасында флейташыдан екі систрмде ойнауды талап етеді.
The (sistrum) and later crotalus remained a liturgical instrument in the Ethiopian Orthodox Church throughout the centuries and is played today during the dance performed by the debtera (cantors) on important church festivals. It is also occasionally found in Neopagan worship and ritual. The sistrum was occasionally revived in 19th century Western orchestral music, appearing most prominently in Act 1 of the opera Les Troyens (1856–1858) by the French composer Hector Berlioz. Nowadays, however, it is replaced by its close modern equivalent, the tambourine. The effect produced by the sistrum in music – when shaken in short, sharp, rhythmic pulses – is to arouse movement and activity. The rhythmical shaking of the sistrum, like the tambourine, is associated with religious or ecstatic events, whether shaken as a sacred rattle in the worship of Hathor of ancient Egypt, or in the strident jangling of the tambourine in modern day Evangelicalism, in Romani song and dance, on stage at a rock concert, or to heighten a large scale orchestral tutti. Classical composer Hans Werner Henze (1926–2012) calls for the flautist to play two sistra in his 1988 work Sonate für sechs Spieler (Sonata for six players).
Батыс Африка
Қазіргі заманғы Батыс Африка және Габонның әртүрлі дірілдегі аспаптары систра (систрдың көпше түрі) деп те аталады: кальбаш систрасы, Батыс Африка систрасы немесе дискілі дірілдегі аспап (н'госо м'бара), сондай-ақ Вассамба немесе Вассахуба дірілдегі аспаптары. Ол әдетте V пішіндес бұтақтан тұрады, оған біраз немесе көптеген ойыс кальбаш дискілері бекітіледі, оларды әрлеуге болады.
Various modern West African and Gabon rattle instruments are also called sistra (plural of sistrum): the calabash sistrum, the West Africa sistrum or disc rattle (n'goso m'bara) also called Wasamba or Wassahouba rattle. It typically consists of a V shaped branch with some or many concave calabash discs attached, which can be decorated.